Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 4

Devanagari script

भूतं भावि भवच्चापि संशयं मा वृथा कृथाः । इत्युक्त्वा पुनराहेशो गंगामाहात्म्यमुत्तमम्

Transliteration

bhūtaṃ bhāvi bhavaccāpi saṃśayaṃ mā vṛthā kṛthāḥ | ityuktvā punarāheśo gaṃgāmāhātmyamuttamam

Translation

భూతము, భవిష్యత్తు, వర్తమానము—ఈ విషయములలో వ్యర్థంగా సందేహించకుము. ఇలా చెప్పి ప్రభువు మరల గంగామాహాత్మ్యమును ఉత్తమంగా వివరించెను.

Word by Word

• भूतम्: the past
• भूतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• भावि: the future
• भावि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भाविन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (भावि = भविष्यत्-अर्थे)

• भवत्: the present
• भवत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भवत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; वर्तमानार्थक (present)

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावन/समुच्चयार्थक-अव्यय (particle: also/even)

• संशयम्: doubt
• संशयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मा: do not
• मा: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय; लोट्/विधिलिङ्-निषेध (prohibitive particle)

• वृथा: in vain, wrongly
• वृथा: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: वृथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• कृथाः: do / make
• कृथाः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त्वा (कृत्-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययभाव (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया (prior action)

• पुनः: again
• पुनः: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• आह: said
• आह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अह्/आह् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ईशः: the Lord
• ईशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• गङ्गामाहात्म्यम्: the glory of the Gaṅgā
• गङ्गामाहात्म्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (Ganges' greatness)

• उत्तमम्: supreme, excellent
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier of गङ्गामाहात्म्यम्)

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṅgā

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: Pārvatī

Visual Art Cues

Scene: Śiva concludes a firm admonition against doubt about past/future/present and turns to narrate the supreme greatness of Gaṅgā.

Characters & Entities

• Śiva
• Gaṅgā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Faithful listening to sacred narration is encouraged; needless skepticism is discouraged when the teaching is rooted in dharma tradition.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gaṅgā as the preeminent tīrtha, particularly as celebrated in Kāśī Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it signals the beginning/continuation of Gaṅgā’s praise and sacred account.