Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 92

Devanagari script

उपोपवेश्य शिशुकं प्रोचुर्वै विस्मिता भृशम् । अहोबालविशालाक्ष महाराज कुमारक

Transliteration

upopaveśya śiśukaṃ procurvai vismitā bhṛśam | ahobālaviśālākṣa mahārāja kumāraka

Translation

ఆ శిశువును దగ్గర కూర్చోబెట్టి వారు ఎంతో విస్మయంతో పలికారు—“అహో! విశాలాక్ష బాలకా, మహారాజ కుమారకా!”

Word by Word

• उपोपवेश्य: having seated (him) nearby
• उपोपवेश्य: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: उप + उप + विश् (धातु) caus. → उपोपवेशय् (धातु)
• Form: क्त्वा/ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund); causative sense: 'having seated (someone) near'

• शिशुकम्: the child
• शिशुकम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिशुक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• प्रोचुः: they said
• प्रोचुः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• वै: indeed
• वै: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic particle)

• विस्मिताः: astonished
• विस्मिताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विस्मित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; क्त (भूतकर्मणि)

• भृशम्: greatly, exceedingly
• भृशम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: भृशम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (intensifier)

• अहो: ah!, oh!
• अहो: Sambodhana/Addressed (सम्बोधनार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: अहो (अव्यय)
• Form: अव्यय; विस्मयादि-निपात (exclamation)

• बाल: O boy
• बाल: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: बाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन (समासे पूर्वपद)

• विशालाक्ष: O large-eyed one
• विशालाक्ष: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विशाल + अक्षि (प्रातिपदिक; विशालाक्ष)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; बहुव्रीहिः (विशालानि अक्षी यस्य)

• महाराज: O great king
• महाराज: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा + राजन् (प्रातिपदिक; महाराज)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; कर्मधारयः (महान् राजा)

• कुमारक: O young prince
• कुमारक: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कुमारक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

Speaker

Sages

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Vārāṇasī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sages gently seat Dhruva close by; with affectionate astonishment they address him as wide-eyed prince.

Characters & Entities

• sages
• Dhruva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Reverence and compassionate hospitality toward a seeker—regardless of age—are essential marks of dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this line; it belongs to the Kāśīkhaṇḍa narrative environment.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it depicts the sages’ welcoming conduct.