Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 39

Devanagari script

शिवदेव गिरीश महेश विभो विभवप्रद गिरिश शिवेशमृड । मृडयोडुपतिध्र जगत्त्रितयं कृतयंत्रणभक्तिविघातकृताम्

Transliteration

śivadeva girīśa maheśa vibho vibhavaprada giriśa śiveśamṛḍa | mṛḍayoḍupatidhra jagattritayaṃ kṛtayaṃtraṇabhaktivighātakṛtām

Translation

హే శివదేవా! గిరీశా, మహేశా, సర్వవ్యాపి విభూ; వైభవప్రదాత; గిరీశా, శివేశా, మృడా! చంద్రధరా—త్రిలోకానికి మంగళం కలిగించి, భక్తికి విఘాతం కలిగించే బంధనాలను నశింపజేయుము।

Word by Word

• शिव-देव: O auspicious god
• शिव-देव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन; कर्मधारयः—‘शिवः देवः’

• गिरीश: O lord of the mountain
• गिरीश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘गिरेः ईशः’

• महेश: O great lord
• महेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन; कर्मधारयः—‘महान् ईशः’

• विभो: O all-pervading one
• विभो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन

• विभव-प्रद: O giver of prosperity/power
• विभव-प्रद: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विभव (प्रातिपदिक) + प्रद (प्र+दा धातु, क्विप्/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः—‘विभवं प्रददाति’

• गिरिश: O Girīśa
• गिरिश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन

• शिव-ईश-मृड: O Śiva, Lord, Mr̥ḍa
• शिव-ईश-मृड: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक) + मृड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन; समाहार-द्वन्द्ववत् स्तुत्यर्थ-समुच्चयः (multiple epithets)

• मृडय: O Mr̥ḍa (gracious one)
• मृडय: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मृड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन (Vedic/poetic vocative form)

• उडुपति-ध्र: O bearer of the moon
• उडुपति-ध्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: उडु (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक) + ध्र (धृ धातु, क्विप्/प्रातिपदिक ‘bearer’)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘उडुपतेः (चन्द्रस्य) धर्ता’

• जगत्-त्रितयम्: the three worlds
• जगत्-त्रितयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + त्रितय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘जगतां त्रितयम्’

• कृत-यन्त्रण-भक्ति-विघात-कृताम्: of those who have obstructed devotion by devising restraints/contrivances
• कृत-यन्त्रण-भक्ति-विघात-कृताम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ धातु, क्त/कृदन्त) + यन्त्रण (प्रातिपदिक) + भक्ति (प्रातिपदिक) + विघात (प्रातिपदिक) + कृत (कृ धातु, क्त/कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6/षष्ठी), बहुवचन; तत्पुरुष-समासः; ‘(तासाम्) कृत-विघातः’ इत्यर्थः—‘those who have caused obstruction to devotion by making restraints/contrivances’

Speaker

Aṅgiras

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Audience within Kāśī-māhātmya frame

Visual Art Cues

Scene: Śiva as Giriśa and Śiveśa, crescent moon on matted hair, radiating protective energy over the three worlds; dark knots/ropes symbolizing ‘restraints’ snapping as devotion rises like a flame from the devotee’s heart.

Characters & Entities

• Śiva
• Pārvatī (Śivā)
• Moon (candra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion flourishes when divine grace removes inner and outer impediments; Śiva is invoked as the universal benefactor.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the contextual sacred field, where Śiva is approached as Viśveśvara, remover of obstacles to bhakti.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it is a prayer (stuti) seeking obstacle-removal and auspiciousness.