Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 62

Devanagari script

धर्मार्थकामान्युक्तात्मा सोर्जयन्स्वस्वकालतः । परस्परमसंकोचं दंपत्योरानुकूल्यतः

Transliteration

dharmārthakāmānyuktātmā sorjayansvasvakālataḥ | parasparamasaṃkocaṃ daṃpatyorānukūlyataḥ

Translation

అతడు నియతమనస్సుతో ధర్మం, అర్థం, కామం—వాటి వాటి కాలంలో—ఆచరించెను; దంపతులు పరస్పరం సంకోచం లేక సౌహార్ద్యంతో అనుకూలంగా జీవించిరి।

Word by Word

• धर्मार्थकामान्: dharma, wealth, and desire (the aims)
• धर्मार्थकामान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म + अर्थ + काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया (Accusative), बहुवचनम्; इतरेतर-द्वन्द्वः (dharma-artha-kāma)

• युक्तात्मा: self-controlled
• युक्तात्मा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युक्त + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्; बहुव्रीहिः (one whose self is disciplined/controlled)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्

• उर्जयन्: strengthening/augmenting
• उर्जयन्: Karta (Agent participle/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: ऊर्जय् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्तः (present participle); पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्

• स्वस्वकालतः: according to each proper time
• स्वस्वकालतः: Hetu/Apadana (Source/Reason/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: स्व + स्व + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी (Ablative), एकवचनम्; अव्ययीभाववत् प्रयोगः (from/according to one’s own proper time); समासः: स्व-स्व-काल (each one’s proper time)

• परस्परम्: mutually
• परस्परम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: परस्पर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; परस्परवाचक-अव्ययम् (mutually)

• असंकोचम्: without constraint/hesitation
• असंकोचम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अ + संकोच (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्; नञ्-समास/उपसर्ग (without hesitation/constraint)

• दंपत्योः: of the couple (husband and wife)
• दंपत्योः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दम्पती (प्रातिपदिक)
• Form: द्विवचनान्त-प्रातिपदिक; षष्ठी (Genitive), द्विवचनम् (Dual)

• आनुकूल्यतः: by mutual harmony/favorableness
• आनुकूल्यतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: आनुकूल्य (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी (Ablative), एकवचनम्; हेत्वर्थे अव्ययीभाववत् (because of/through favorableness)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A harmonious couple in a Kāśī home: morning worship, midday charity, evening shared meal; their gestures show mutual respect and freedom from domination.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A dharmic life balances goals appropriately and sustains marriage through mutual respect and harmony.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the sacred frame; the text uses household ideals to show how dharma flourishes in the city of Śiva.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed; it teaches ethical regulation of the puruṣārthas by proper timing and self-control.