Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 3

Devanagari script

समानीय समाश्वास्य दयायुक्तो वणिग्वरः । स्वधनानां हि सर्वेषां रक्षितारमकल्पयत्

Transliteration

samānīya samāśvāsya dayāyukto vaṇigvaraḥ | svadhanānāṃ hi sarveṣāṃ rakṣitāramakalpayat

Translation

అతనిని తీసికొని వచ్చి ఓదార్చి, దయగల ఆ వణిగ్వర్యుడు తన సమస్త ధనానికి రక్షకునిగా అతనిని నియమించెను।

Word by Word

• समानीय: having brought
• समानीय: Purvakala-kriya (Absolutive/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + नी (धातु) → समानीय (ल्यप्)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वक्रिया

• समाश्वास्य: having consoled
• समाश्वास्य: Purvakala-kriya (Absolutive/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + श्वस् (धातु) → समाश्वास्य (ल्यप्)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वक्रिया

• दयायुक्तः: endowed with compassion
• दयायुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दया + युक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (दयया युक्तः); ‘वणिग्वरः’ इत्यस्य विशेषणम्

• वणिग्वरः: the best merchant
• वणिग्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वणिक् + वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (श्रेष्ठः वणिक्)

• स्वधनानाम्: of (his) own wealths/treasures
• स्वधनानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्व + धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (स्वं धनम्)

• हि: indeed/for
• हि: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: हेतौ/निश्चयार्थक-अव्यय (particle: for/indeed)

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; ‘स्वधनानाम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• रक्षितारम्: a protector/guardian
• रक्षितारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रक्ष् (धातु) → रक्षिता (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कर्तरि कृदन्त (तृच्/तार-प्रत्ययान्त agent noun); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अकल्पयत्: appointed/made
• अकल्पयत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कॢप् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Setukṣetra / Setubandha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka-group (frame assumed)

Visual Art Cues

Scene: Inside a merchant’s home: Samudradatta consoles Govindasvāmin, then ceremonially hands over keys/ledger/wealth tokens, appointing him protector; the brāhmaṇa’s grief softens into composed responsibility.

Characters & Entities

• Samudradatta (merchant)
• Govindasvāmin

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Wealth becomes dharmic when guided by trust, compassion, and righteous stewardship; character is valued above mere social role.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Setu-kṣetra remains the textual frame, but this verse focuses on ethical conduct rather than a specific tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the implied practice is righteous management of wealth and support of the distressed.