Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 67

Devanagari script

इतीरिता नृपतिना मंत्रिणो रुरुदुस्तदा । पांड्यनाथ महाराज रिपूणामपि वत्सल

Transliteration

itīritā nṛpatinā maṃtriṇo rurudustadā | pāṃḍyanātha mahārāja ripūṇāmapi vatsala

Translation

రాజు ఇలా పలికిన వెంటనే ఆ క్షణమే మంత్రులు కన్నీరు పెట్టుకున్నారు. పాండ్యనాథ మహారాజు శత్రువుల పట్ల కూడా వాత్సల్యముగలవాడు.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)

• ईरिताः: having been spoken/said
• ईरिताः: Karta (of implied passive/subject complement)
• Type: Verb
• Root: ईरित (√ईर्/ईरय् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्

• नृपतिना: by the king
• नृपतिना: Karana (Instrument/कर्ता-हेतु)
• Type: Noun
• Root: नृपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया विभक्ति; एकवचनम् (Instrumental singular)

• मंत्रिणः: ministers
• मंत्रिणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मंत्रिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचनम् (Nominative plural)

• रुरुदुः: wept
• रुरुदुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √रुद् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष; बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• पांड्यनाथ: O lord of the Pāṇḍyas
• पांड्यनाथ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पाण्ड्य + नाथ (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन/प्रथमा एकवचनम् (vocative/nominative sg, address)

• महाराज: O great king
• महाराज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा + राजन् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन एकवचनम् (Vocative singular)

• रिपूणाम्: of enemies
• रिपूणाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रिपु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति; बहुवचनम् (Genitive plural)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-कारक अव्यय (particle: even/also)

• वत्सल: affectionate
• वत्सल: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वत्सल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन/प्रथमा एकवचनम् (vocative/nominative sg)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Setukhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Setu-kṣetra (Setubandha/Rāmeśvara)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A compassionate Pāṇḍya king speaks; ministers around him break into tears, their hands folded, overwhelmed by his affection even toward enemies.

Characters & Entities

• Pāṇḍyanātha
• Śaṅkara (Pāṇḍya king)
• ministers

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True rājadharma includes compassion and restraint—so much so that a noble king is gentle even toward foes.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Setu region (Setukhaṇḍa), traditionally connected with Setubandha/Rāmeśvaram sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse focuses on character and kingship rather than a specific rite.