Adhyaya 45

Verse 1

श्रीसूत उवाच । एवं प्रतिष्ठिते लिंगे रामेणाक्लिष्टकारिणा । लिंगं वरं समादाय मारुतिः सहसाऽययौ

శ్రీసూతుడు పలికెను—అక్లిష్టకార్యసాధకుడైన శ్రీరాముడు విధివిధానంగా లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించిన వెంటనే, మారుతి ఆ శ్రేష్ఠ లింగాన్ని తీసుకొని తక్షణమే వేగంగా బయలుదేరెను।

Verse 2

रामं दाशरथिं वीरमभिवाद्य स मारुतिः । वैदेहीलक्ष्मणौ पश्चात्सुग्रीवं प्रणनाम च

మారుతి వీరుడైన దాశరథి శ్రీరామునకు అభివాదం చేసి, తరువాత వైదేహి సీతాదేవి మరియు లక్ష్మణునకు, అలాగే సుగ్రీవునకు కూడా ప్రణామం చేసెను।

Verse 3

सीता सैकतलिंगं तत्पूजयंतं रघूद्वहम् । दृष्ट्वाथ मुनिभिः सार्द्धं चुकोप पवनात्मजः

సీతాదేవి మునులతో కలిసి, రఘువంశశ్రేష్ఠుడైన శ్రీరాముడు ఇసుకతో చేసిన లింగాన్ని పూజిస్తున్నదాన్ని చూచి, పవనాత్మజ హనుమంతుడు కోపించెను।

Verse 4

अत्यंतं खेदखिन्नः सन्वृथाकृतपरिश्रमः । उवाच रामं धर्मज्ञं हनूमानंजनात्मजः

అత్యంత దుఃఖంతో క్షీణించి, తన శ్రమ వృథా అయిందని భావించిన అంజనాత్మజ హనుమంతుడు ధర్మజ్ఞుడైన శ్రీరామునితో పలికెను।

Verse 5

हनूमानुवाच । दुर्जातोऽहं वृथा राम लोके क्लेशाय केवलम् । खिन्नोऽस्मि बहुशो देव राक्षसैः क्रूरकर्मभिः

హనుమంతుడు పలికెను—హే రామా, నేను దుర్జన్ముడను; ఈ లోకంలో వృథానే, కేవలం క్లేశానికి కారణమై ఉన్నాను. హే దేవా, క్రూరకర్మ రాక్షసులచే నేను ఎన్నిసార్లో క్షీణించి బాధపడ్డాను।

Verse 6

मा स्म सीमंतिनी काचिज्जनयेन्मादृशं सुतम् । यतोऽनुभूयते दुःखमनंतं भवसागरे

ఏ సీమంతిని స్త్రీయు నా వంటి కుమారుని కనకూడదు; ఎందుకంటే భవసాగరంలో అనంత దుఃఖమే అనుభవమవుతుంది।

Verse 7

खिन्नोऽस्मि सेवया पूर्वं युद्धेनापि ततोधिकम् । अनन्तं दुःखमधुना यतो मामवमन्यसे

ముందే సేవచేత నేను క్షీణించితిని—యుద్ధం కన్నా మరింతగా; ఇప్పుడు నీవు నన్ను అవమానించుటవలన నాకు అనంత దుఃఖం కలుగుచున్నది।

Verse 8

सुग्रीवेण च भार्यार्थं राज्यार्थं राक्षसेन च । रावणावरजेन त्वं सेवितो ऽसि रघूद्वह

హే రఘూద్వహ! సుగ్రీవుడు భార్యార్థం నీకు సేవకుడైయున్నాడు; రావణుని తమ్ముడు రాక్షసుడు (విభీషణుడు) రాజ్యార్థం సేవించుచున్నాడు।

Verse 9

मया निर्हेतुकं राम सेवितोऽसि महामते । वानराणामनेकेषु त्वयाज्ञप्तोऽहमद्य वै

కానీ హే మహామతీ రామా! నేను నిష్కారణంగా, నిష్కామభావంతో నిన్ను సేవించితిని; అయినా నేడు అనేక వానరులలో నన్నే నీవు ఆజ్ఞాపించితివి.

Verse 10

शिवलिंगं समानेतुं कैलासात्पर्वतो त्तमात् । कैलासं त्वरितो गत्वा न चापश्यं पिनाकिनम्

పర్వతోత్తమమైన కైలాసమునుండి శివలింగమును తెచ్చుటకు నేను త్వరగా కైలాసమునకు వెళ్లితిని; కాని పినాకి (శివుడు) దర్శనములేకపోయెను.

Verse 11

तपसा प्रीणयित्वा तं सांबं वृषभवाहनम् । प्राप्तलिंगो रघुपते त्वरितः समु पागतः

తపస్సుతో ఉమాపతి, వృషభవాహన శంభువును ప్రసన్నం చేసి, లింగాన్ని పొందినవాడై, ఓ రఘుపతీ, త్వరగా నీ వద్దకు వచ్చెను।

Verse 12

अन्यलिंगं त्वमधुना प्रतिष्ठाप्य तु सैकतम् । मुनिभिर्देवगन्धर्वैः साकं पूजयसे विभो

కానీ ఇప్పుడు, ఓ విభో, నీవు ఇసుకతో చేసిన మరొక లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించి, మునులు, దేవులు, గంధర్వులతో కలిసి దానిని పూజిస్తున్నావు।

Verse 13

मयानीतमिदं लिंगं कैलासा त्पर्वताद्वृथा । अहो भाराय मे देहो मन्दभाग्यस्यजायते

‘నేను కైలాస పర్వతం నుండి ఈ లింగాన్ని తెచ్చాను; కాని అది వ్యర్థమైంది. అయ్యో! దురదృష్టుడనైన నాకు ఈ దేహమే భారమైపోయింది।’

Verse 14

भूतलस्य महाराज जानकीरमण प्रभो । इदं दुःखमहं सोढुं न शक्नोमि रघूद्वह

హే భూతల మహారాజా, హే జానకీరమణ ప్రభో, హే రఘూద్వహా—ఈ దుఃఖాన్ని నేను భరించలేను।

Verse 15

किं करिष्यामि कुत्राहं गमिष्यामि न मे गतिः । अतः शरीरं त्यक्ष्यामि त्वयाहमवमानितः

‘నేను ఏమి చేయుదును? ఎక్కడికి వెళ్లుదును? నాకు ఆశ్రయం లేదు. అందుచేత నీచేత అవమానింపబడి నేను ఈ దేహాన్ని విడిచెదను।’

Verse 16

श्रीसूत उवाच । एवं स बहुशो विप्राः क्रुशित्वा पवनात्मजः । दण्डवत्प्रणतो भूमौ क्रोधशोकाकुलोऽभवत्

శ్రీసూతుడు పలికెను—ఓ విప్రులారా! ఈ విధంగా పలుమార్లు విలపించిన పవనాత్మజుడు భూమిపై దండవత్ ప్రణామం చేసి పడి, క్రోధశోకములతో వ్యాకులుడయ్యెను।

Verse 17

तं दृष्ट्वा रघुनाथोऽपि प्रहसन्निदमब्रवीत् । पश्यतां सवदेवानां मुनीनां कपिरक्षसाम् । सांत्वयन्मारुतिं तत्र दुःखं चास्य प्रमार्जयन्

అతనిని చూచి రఘునాథుడు కూడా చిరునవ్వుతో ఇలా పలికెను—దేవతలు, మునులు, వానరులు, రాక్షసులు అందరూ చూస్తుండగా—అక్కడ మారుతిని ఓదార్చి అతని దుఃఖాన్ని తొలగించుచూ।

Verse 18

श्रीराम उवाच । सर्वं जानाम्यहं कार्यमात्मनोऽपि परस्य च

శ్రీరాముడు పలికెను—నేను సమస్త కార్యవిషయములను తెలుసుకొనుచున్నాను; స్వకార్యమును కూడా, పరకార్యమును కూడా।

Verse 19

जातस्य जायमानस्य मृतस्यापि सदा कपे । जायते म्रियते जन्तुरेक एव स्वकर्मणा

హే కపే! జన్మించినవాడైనా, జన్మించుచున్నవాడైనా, మరణించినవాడైనా—జీవుడు తన స్వకర్మవలననే మళ్లీ మళ్లీ జన్మించి మరణించుచున్నాడు।

Verse 20

प्रयाति नरकं चापि परमात्मा तु निर्गुणः । एवं तत्त्वं विनिश्चित्य शोकं मा कुरु वानर

జీవుడు నరకానికీ వెళ్లవచ్చు; కాని పరమాత్మ నిర్గుణుడు. ఈ తత్త్వాన్ని నిశ్చయించుకొని, ఓ వానరా! శోకము చేయకు।

Verse 21

लिंगत्रयविनिर्मुक्तं ज्योतिरेकं निरंजनम् । निराश्रयं निर्विकारमात्मानं पश्य नित्यशः

త్రిలింగ-శరీరబంధం నుండి విముక్తమైన, ఏకజ్యోతి, నిరంజనమైన; ఆధారరహిత, నిర్వికారమైన ఆత్మను నిత్యం దర్శించి ధ్యానించు.

Verse 22

किमर्थं कुरुषे शोकं तत्त्वज्ञानस्य बाधकम् । तत्त्वज्ञाने सदा निष्ठां कुरु वानरसत्तम

తత్త్వజ్ఞానానికి అడ్డుగా నిలిచే శోకాన్ని ఎందుకు చేస్తావు? ఓ వానరశ్రేష్ఠా, సదా తత్త్వజ్ఞానంలో దృఢనిష్ఠను స్థాపించు.

Verse 23

स्वयंप्रकाशमात्मानं ध्यायस्व सततं कपे । देहादौ ममतां मुंच तत्त्वज्ञानविरोधिनीम्

ఓ కపి, స్వయంప్రకాశమైన ఆత్మను నిరంతరం ధ్యానించు; దేహాది విషయాలపై మమకారాన్ని విడిచిపెట్టు, అది తత్త్వజ్ఞానానికి విరోధి.

Verse 24

धर्मं भजस्व सततं प्राणिहिंसां परित्यज । सेवस्व साधुपुरुषाञ्जहि सर्वेंद्रियाणि च

సదా ధర్మాన్ని ఆచరించు, ప్రాణిహింసను విడిచిపెట్టు; సాధుపురుషులను సేవించు, అలాగే సమస్త ఇంద్రియాలను నియంత్రించు.

Verse 25

परित्यजस्व सततमन्येषां दोषकीर्तनम् । शिवविष्ण्वादिदेवानामर्चां कुरु सदा कपे

సదా ఇతరుల దోషప్రస్తావనను విడిచిపెట్టు; ఓ కపి, శివ-విష్ణు మొదలైన దేవతల అర్చనను నిత్యం చేయు.

Verse 26

सत्यं वदस्व सततं परित्यज शुचं कपे । प्रत्यग्ब्रह्मैकताज्ञानं मोहवस्तुसमुद्गतम्

హే కపి! నిత్యం సత్యం పలుకు, శోకాన్ని విడిచిపెట్టు. మోహవిషయం తొలగినప్పుడు అంతర్భ్రహ్మ ఏకత్వజ్ఞానం ఉదయిస్తుంది.

Verse 27

शोभनाशोभना भ्रांतिः कल्पि तास्मिन्यथार्थवत् । अध्यास्ते शोभनत्वेन पदार्थे मोहवैभवात्

‘శుభం’ ‘అశుభం’ అనే భ్రాంతి అక్కడ నిజంలా కల్పించబడుతుంది. మోహ వైభవం వల్ల వస్తువుపై ‘శోభ’ను అధ्यारోపిస్తారు.

Verse 28

रोगो विजायते नृणां भ्रांतानां कपिसत्तम । रागद्वेषबलाद्बद्धा धर्मा धर्मवशंगताः

హే కపిశ్రేష్ఠా! భ్రాంతులైన మనుష్యులకు రోగం పుడుతుంది. రాగద్వేష బలంతో బంధింపబడి వారి ‘ధర్మాలు’ కూడా అధర్మవశమవుతాయి.

Verse 29

देवतिर्यङ्मनुष्याद्या निरयं यांति मानवाः । चंदनागरुकर्पूरप्रमुखा अतिशोभनाः

మోహపాశంలో చిక్కి దేవ, తిర్యక్, మనుష్యాది స్థితులవారూ నరకానికి పోతారు. చందనం, అగరు, కర్పూరం మొదలైనవి ఎంతో సుగంధమైనా నశ్వర పదార్థాలే.

Verse 30

मलं भवंति यत्स्पर्शात्तच्छरीरं कथं सुखम् । भक्ष्यभोज्यादयः सर्वे पदार्था अतिशोभनाः

స్పర్శమాత్రంతో మలమయ్యేదైన ఈ శరీరం ఎలా సుఖం? భక్ష్య-భోజ్యాది అన్ని పదార్థాలు ఎంతో మనోహరమైనా శాశ్వతానందం ఇవ్వవు.

Verse 31

विष्ठा भवंति यत्संगात्तच्छरीरं कथं सुखम् । सुगंधि शीतलं तोयं मूत्रं यत्संगमाद्भवेत्

ఏ సంగమువలన మలం పుడుతుందో, ఆ శరీరం సుఖాశ్రయమై ఎలా ఉంటుంది? అలాగే ఏ సంగమువలన మూత్రం పుడుతుందో, ఆ నీరు సుగంధముగా శీతలముగా ఎలా అవుతుంది?

Verse 32

तत्कथं शोभनं पिंडं भवेद्ब्रूहि कपेऽधुना । अतीव धवलाः शुद्धाः पटा यत्संगमेनहि

అయితే ఇప్పుడు చెప్పు, ఓ కపి—ఈ దేహపిండము నిజంగా శోభనమై ఎలా ఉంటుంది? ఎందుకంటే దీని స్పర్శతో అతి ధవళమైన శుద్ధ వస్త్రములు కూడా మలినమవుతాయి.

Verse 33

भवंति मलिनाः स्वेदात्तत्कथं शोभनं भवेत । श्रूयतां परमार्थो मे हनूमन्वायुनंदन

చెమట వలన అవి మలినమవుతాయి—అప్పుడు అది శోభనమై ఎలా ఉంటుంది? హే హనూమా, వాయునందనా, నా పరమార్థ వచనాన్ని వినుము.

Verse 34

अस्मिन्संसारगर्ते तु किंचित्सौख्यं न विद्यते । प्रथमं जंतुराप्नोति जन्म बाल्यं ततः परम्

ఈ సంసారమనే గర్తంలో కించిత్తు నిజమైన సుఖం లేదు. మొదట జీవుడు జన్మను పొందుతాడు, ఆపై బాల్యము వస్తుంది.

Verse 35

पश्चाद्यौवनमाप्नोति ततो वार्धक्यमश्नुते । पश्चान्मृत्युमवाप्नोति पुनर्जन्म तदश्नुते

తర్వాత యౌవనాన్ని పొందుతాడు, ఆపై వార్ధక్యాన్ని అనుభవిస్తాడు. అనంతరం మరణాన్ని పొందుతాడు, మళ్లీ జన్మను కూడా అనుభవిస్తాడు.

Verse 36

अज्ञानवैभवादेव दुःखमाप्नोति मानवः । तदज्ञान निवृत्तौ तु प्राप्नोति सुखमुत्तमम्

అజ్ఞాన ప్రభావమువల్లనే మనిషి దుఃఖాన్ని పొందుతాడు; ఆ అజ్ఞానం నివృత్తి అయినప్పుడు అతడు పరమ సుఖాన్ని పొందుతాడు।

Verse 37

अज्ञानस्य निवृत्तिस्तु ज्ञानादेव न कर्मणा । ज्ञानं नाम परं ब्रह्म ज्ञानं वेदांतवाक्यजम्

అజ్ఞాన నివృత్తి జ్ఞానంవల్లనే జరుగుతుంది, కర్మకాండ వల్ల కాదు; జ్ఞానమే పరబ్రహ్మ, అది వేదాంత వాక్యాలనుండి జనిస్తుంది।

Verse 39

तज्ज्ञानं च विरक्तस्य जायते नेतरस्य हि । मुख्याधिकारिणः सत्यमाचार्यस्य प्रसादतः

ఆ జ్ఞానం విరక్తుడిలోనే జనిస్తుంది, ఇతరునిలో కాదు; నిజంగా, ప్రధాన అధికారిగల సాధకునికి అది ఆచార్యుని ప్రసాదం వల్ల లభిస్తుంది।

Verse 40

जाग्रतं च स्वपंतं च भुंजंतं च स्थितं तथा । इमं जनं सदा क्रूरः कृतांतः परिकर्षति

మేల్కొని ఉన్నా, నిద్రిస్తున్నా, భుజిస్తున్నా, నిలబడి ఉన్నా—ఈ మనిషిని క్రూరుడైన కృతాంతుడు (మరణం) ఎల్లప్పుడూ లాగుతూ పోతాడు।

Verse 41

सर्वे क्षयांता निचयाः पतनांताः समुच्छ्रयाः । संयोगा विप्रयोगांता मरणांतं च जीवितम्

అన్ని సঞ্চయాలు క్షయంతోనే ముగుస్తాయి, అన్ని ఉన్నతులు పతనంతో; అన్ని సంయోగాలు వియోగంతో—జీవితం కూడా మరణంతోనే ముగుస్తుంది।

Verse 42

यथा फलानां पक्वानां नान्यत्र पतनाद्भयम् । यथा नराणां जातानां नान्यत्र पतनाद्भयम्

పండిన ఫలాలకు పడిపోవడమే భయం ఉన్నట్లే, జన్మించిన మనుష్యులకు మరణరూప పతనమే తప్ప మరొక భయం లేదు।

Verse 43

यथा गृहं दृढस्तंभं जीर्णं काले विनश्यति । एवं विनश्यंति नरा जरामृत्युवशंगताः

దృఢ స్తంభాలున్న ఇల్లు కూడా జీర్ణమై కాలానికే నశించినట్లే, జరా–మృత్యువశమైన మనుష్యులు నశిస్తారు।

Verse 44

अहोरात्रस्य गमनान्नृणामायुर्विनश्यति । आत्मानमनुशोच त्वं किमन्यमनुशोचसि

పగలు-రాత్రి గమనంతో మనుష్యుల ఆయువు క్షీణిస్తుంది. నీవు నీ ఆత్మకోసం విచారించు; ఇతరునికోసం ఎందుకు విచారిస్తావు?

Verse 45

नश्यत्यायुः स्थितस्यापि धावतोऽपि कपीश्वर । सहैव मृत्युर्व्रजति सह मृत्युर्निषीदति

హే కపీశ్వరా! నిలిచినా పరుగెత్తినా ఆయువు క్షీణిస్తుంది. మరణం మనతోనే నడుస్తుంది, మనతోనే కూర్చుంటుంది.

Verse 46

चरित्वा दूरदेशं च सह मृत्युर्निवर्तते । शरीरे वलयः प्राप्ताः श्वेता जाताः शिरोरुहाः

దూరదేశాలు తిరిగివచ్చినా మరణం మనతోనే తిరిగి వస్తుంది. శరీరంలో ముడతలు పడతాయి; తల వెంట్రుకలు తెల్లబడతాయి।

Verse 47

जीर्यते जरया देहः श्वासकासादिना तथा । यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ

జర వల్ల శరీరం క్షీణిస్తుంది; శ్వాసకష్టం, దగ్గు మొదలైన వ్యాధుల వల్ల కూడా బాధపడుతుంది. మహాసముద్రంలో ఒక కట్ట మరొక కట్టను ఎలా కలుస్తుందో అలాగే.

Verse 48

समेत्य च व्यपेयातां कालयोगेन वानर । एवं भार्या च पुत्रश्च वधुक्षेत्रधनानि च

ఓ వానరా! కలిసినవారూ కాలబలంతో విడిపోతారు; అలాగే భార్య, కుమారుడు, కోడలు, పొలాలు, ధనం—ఇవన్నీ కూడా విడిచిపోవలసినవే.

Verse 49

क्वचित्संभूय गच्छंति पुनरन्यत्र वानर । यथा हि पांथं गच्छंतं पथि कश्चित्पथि स्थितः

ఓ వానరా! కొన్నిసార్లు జనులు కలసి, మళ్లీ వేరే చోటుకు వెళ్లిపోతారు; మార్గంలో నిలిచినవాడు, దారిలో వెళ్తున్న ప్రయాణికుణ్ని ఎలా కలుస్తాడో అలాగే.

Verse 50

अहमप्या गमिष्यामि भवद्भिः साकमित्यथ । कंचित्कालं समेतौ तौ पुनरन्यत्र गच्छतः

‘నేనూ మీతో పాటు వస్తాను’ అని చెప్పి వారు సాగుతారు; కొంతకాలం ఇద్దరూ కలిసి ప్రయాణించి, తరువాత మళ్లీ వేర్వేరు చోట్లకు వెళ్లిపోతారు.

Verse 51

एवं भार्यासुतादीनां संगमो नश्वरः कपे । शरीरजन्मना साकं मृत्युः संजायते ध्रुवम्

ఓ కపీ! భార్య, కుమారులు మొదలైనవారితో సంగమం నశ్వరమే; శరీర జన్మతో పాటు మరణం కూడా నిశ్చయంగా జన్మిస్తుంది.

Verse 52

अवश्यंभाविमरणे न हि जातु प्रतिक्रिया । एतच्छरीरपाते तु देही कर्मगतिं गतः

అవశ్యంగా సంభవించే మరణానికి ఎప్పుడూ ప్రతికారం లేదు. ఈ శరీరం పడిపోతే దేహి తన కర్మానుసారమైన గతిని పొందుతాడు.

Verse 53

प्राप्य पिंडांतरं वत्स पूर्वपिंडं त्यजत्यसौ । प्राणिनां न सदैकत्र वासो भवति वानर

వత్సా, మరో దేహాన్ని పొందిన వెంటనే అతడు పూర్వ దేహాన్ని విడిచిపెడతాడు. ఓ వానరా, ప్రాణులకు ఎల్లప్పుడూ ఒకే స్థితిలో నివాసం ఉండదు.

Verse 54

स्वस्वकर्मवशात्सर्वे वियुज्यंते पृथक्पृथक् । यथा प्राणिशरीराणि नश्यंति च भवंति च

ప్రతి ఒక్కరి స్వకర్మ వశంగా అందరూ వేరువేరుగా విడిపోతారు; ప్రాణుల శరీరాలు నశించి మళ్లీ ఉద్భవించునట్లే.

Verse 55

आत्मनो जन्ममरणे नैव स्तः कपिसत्तम । अतस्त्वमंजनासूनो विशोकं ज्ञानमद्वयं

ఓ కపిశ్రేష్ఠా, ఆత్మకు జన్మమరణాలు లేవు. కాబట్టి ఓ అంజనాసూనూ, శోకరహితమైన అద్వైత జ్ఞానంలో నిలిచియుండు.

Verse 56

सद्रूपममलं ब्रह्म चिंतयस्व दिवानिशम् । त्वत्कृतं मत्कृतं कर्म मत्कृतं त्वाकृतं तथा

సత్స్వరూపమూ నిర్మలమూ అయిన బ్రహ్మను దివానిశలు ధ్యానించు. మరియు తెలుసుకో—నీ చేత జరిగిన కర్మ నా దై, నా చేత జరిగిన కర్మ నీదై అవుతుంది.

Verse 57

मल्लिंगस्थापनं तस्मात्त्वल्लिंग स्थापनं कपे । मुहूर्तातिक्रमाल्लिंगं सैकतं सीतया कृतम्

కాబట్టి, ఓ వానరా, నా లింగస్థాపనమే నీ లింగస్థాపనగా భావించబడుగాక. శుభముహూర్తం దాటిపోవుచుండగా సీత ఇసుకతో లింగాన్ని నిర్మించింది.

Verse 58

मयात्र स्थापितं तस्मात्कोपं दुःखं च मा कुरु । कैलासादागतं लिंगं स्थापयास्मिच्छुभे दिने

నేనే ఇక్కడ దీనిని స్థాపించాను గనుక కోపమూ దుఃఖమూ చేయకు. ఈ శుభదినమున కైలాసం నుండి వచ్చిన లింగాన్ని నేను స్థాపిస్తాను.

Verse 59

तव नाम्ना त्विदं लिंगं यातु लोकत्रये प्रथाम् । हनूमदीश्वरं दृष्ट्वा द्रष्टव्यो राघवेश्वरः

నీ నామముతో ఈ లింగం మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి పొందుగాక. హనూమదీశ్వర దర్శనం చేసినవాడు రాఘవేశ్వర దర్శనమును కూడా చేయవలెను.

Verse 60

ब्रह्मराक्षसयूथानि हतानि भवता कपे । अतः स्वनाम्ना लिंगस्य स्थापनात्त्वं प्रमोक्ष्यसे

ఓ కపి, నీ చేత బ్రహ్మరాక్షసుల గుంపులు హతమయ్యాయి. అందువల్ల నీ నామముతో లింగాన్ని స్థాపించుటవలన నీవు సంపూర్ణంగా విముక్తుడవుతావు.

Verse 61

स्वयं हरेण दत्तं तु हनूमन्नामकं शिवम् । संपश्यन्रामनाथं च कृतकृत्यो भवेन्नरः

హనూమన్నామకమైన ఆ శివలింగాన్ని స్వయంగా హరియే ప్రసాదించాడు. దానిని మరియు రామనాథుని దర్శించిన మనిషి కృతకృత్యుడగును.

Verse 62

योजनानां सहस्रेऽपि स्मृत्वा लिंगं हनूमतः । रामनाथेश्वरं चापि स्मृत्वा सायुज्यमाप्नुयात्

వెయ్యి యోజనాల దూరంలో ఉన్నవాడైనా హనూమంతుడు ప్రతిష్ఠించిన లింగాన్ని స్మరించి, రామనాథేశ్వరుని కూడా స్మరించినవాడు శివసాయుజ్యము—శివునితో ఏకత్వము—పొందును.

Verse 63

तेनेष्टं सर्वयज्ञैश्च तपश्चाकारि कृत्स्नशः । येन दृष्टौ महादेवौ हनूमद्राघवेश्वरौ

ఆ దర్శన-భక్తిచేత సమస్త యజ్ఞాలు చేసినట్లే అవుతాయి, అన్ని తపస్సులు సంపూర్ణమవుతాయి; ఎందుకంటే దానివల్ల రెండు మహాదేవులు—హనూమదీశ్వరుడు మరియు రాఘవేశ్వరుడు—దర్శనమిస్తారు.

Verse 64

हनूमता कृतं लिंगं यच्च लिंगं मया कृतम् । जानकीयं च यल्लिंगं यल्लिंगं लक्ष्मणेश्वरम्

ఇక్కడ హనూమంతుడు చేసిన లింగము, నేను చేసిన లింగము, జానకీ (సీత) చేసిన లింగము, అలాగే లక్ష్మణేశ్వరమని ప్రసిద్ధమైన లింగము—ఇవి పవిత్ర స్వరూపాలు.

Verse 65

सुग्रीवेण कृतं यच्च सेतुकर्त्रा नलेन च । अंगदेन च नीलेन तथा जांबवता कृतम्

సుగ్రీవుడు చేసిన లింగము, సేతు నిర్మాత నలుడు చేసిన లింగము, అలాగే అంగదుడు, నీలుడు మరియు జాంబవంతుడు చేసిన లింగములు కూడా ఇక్కడ ఉన్నాయి.

Verse 66

विभीषणेन यच्चापि रत्नलिंगं प्रतिष्ठितम् । इन्द्राद्यैश्च कृतं लिंगं यच्छेषाद्यैः प्रतिष्ठितम्

విభీషణుడు ప్రతిష్ఠించిన రత్నలింగము కూడా (ఇక్కడ ఉంది); ఇంద్రాది దేవతలు చేసిన లింగము, అలాగే శేషాది వారు ప్రతిష్ఠించిన లింగము కూడా (ఇక్కడ ఉంది).

Verse 67

इत्येकादशरूपोऽयं शिवः साक्षाद्विभासते । सदा ह्येतेषु लिंगेषु संनिधत्ते महेश्वरः

ఇట్లు ఇక్కడ శివుడు సాక్షాత్తుగా ఏకాదశ రూపములలో ప్రకాశించుచున్నాడు. మహేశ్వరుడు ఎల్లప్పుడూ ఈ లింగములలో సన్నిధిగా నివసించుచున్నాడు.

Verse 68

तत्स्वपापौघशुद्ध्यर्थं स्थापयस्व महेश्वरम् । अथ चेत्त्वं महाभाग लिंगमुत्सादयिष्यसि

కాబట్టి నీ పాపసమూహ శుద్ధి కొరకు మహేశ్వరుని స్థాపించుము. అయితే ఓ మహాభాగ, నీవు ఈ లింగమును కూలగొట్టదలచితే—

Verse 69

मयात्र स्थापितं वत्स सीतया सैकतं कृतम् । स्थापयिष्यामि च ततो लिंगमेतत्त्वया कृतम्

వత్సా, నేను ఇక్కడ (ఒక లింగమును) స్థాపించితిని; సీత బాళుకతో ఒక లింగమును నిర్మించెను. ఆ తరువాత నీవు చేసిన ఈ లింగమును కూడా నేను స్థాపించెదను.

Verse 70

पातालं सुतलं प्राप्य वितलं च रसातलम् । तलातलं च तदिदं भेदयित्वा तु तिष्ठति

ఈ (లింగము) పాతాళం, సుతలం వరకు చేరి, వితలం, రసాతలం మరియు తలాతలమును కూడా ఛేదించి—ఆ అధోలోకములను చీల్చి నిలిచి ఉన్నది.

Verse 71

प्रतिष्ठितं मया लिंगं भेत्तुं कस्य बलं भवेत् । उत्तिष्ठ लिंगमुद्वास्य मयैतत्स्थापितं कपे

ఈ లింగము నా చేత ప్రతిష్ఠితమైనది—దీనిని విరిచే బలం ఎవరికుంటుంది? లేచి నిలువు; లింగమును తొలగించుట మానుము. ఓ కపి, దీనిని నేనే స్థాపించితిని.

Verse 72

त्वया समाहृतं लिंगं स्थापयस्वाशु मा शुचः । इत्युक्तस्तं प्रणम्याथाज्ञातसत्त्वोऽथ वानरः

“నీవు తెచ్చిన లింగాన్ని త్వరగా ప్రతిష్ఠించు; దుఃఖించకు.” అని చెప్పబడగా ఆ వానర వీరుడు ఆయనకు నమస్కరించి, తన నిజ బలం ఇంకా తెలియకపోయినా కార్యంలో నిమగ్నమయ్యాడు।

Verse 73

उद्वासयामि वेगेन सैकतं लिंगमुत्त मम् । संस्थापयामि कैलासादानीतं लिंगमादरात्

“నేను వేగంగా ఆ ఉత్తమమైన ఇసుకలింగాన్ని తొలగించి, కైలాసం నుండి తెచ్చిన లింగాన్ని భక్తితో ప్రతిష్ఠిస్తాను।”

Verse 74

उद्वासने सैकतस्य कियान्भारो भवेन्मम । चेतसैवं विचार्यायं हनूमान्मारुता त्मजः

“ఇసుకతో చేసిన రూపాన్ని తొలగించడంలో నాకు ఎంత భారముంటుంది?” అని మనసులో ఆలోచించి మారుతాత్మజ హనుమాన్ కార్యానికి సిద్ధమయ్యాడు।

Verse 75

पश्यतां सर्वदेवानां मुनीनां कपिरक्षसाम् । पश्यतो रामचन्द्रस्य लक्ष्मणस्यापि पश्यतः

సర్వ దేవతలు, మునులు, వానరులు, రాక్షసులు చూస్తుండగా—రామచంద్రుడు, లక్ష్మణుడూ చూస్తుండగా—

Verse 76

पश्यंत्या अपि वैदेह्या लिंगं तत्सैकतं बलात् । पाणिना सर्वयत्नेन जग्राह तरसा बली

వైదేహి (సీత) చూస్తుండగానే ఆ బలవంతుడు సమస్త ప్రయత్నంతో, మహా వేగంతో, తన చేతితో ఆ ఇసుకలింగాన్ని బలంగా పట్టుకున్నాడు।

Verse 77

यत्नेन महता चायं चालयन्नपि मारुतिः । नालं चालयितुं ह्यासीत्सैकतं लिंगमोजसा

అత్యంత యత్నంతో మారుతి దానిని కదిలించడానికి ప్రయత్నించినా, తన బలమున్నప్పటికీ ఇసుకతో చేసిన ఆ లింగాన్ని కదిలించలేకపోయాడు।

Verse 78

ततः किलकिलाशब्दं कुर्वन्वानरपुंगवः । पुच्छमुद्यम्य पाणिभ्यां निरास्थत्तन्निजौजसा

అప్పుడు వానరపుంగవుడు పెద్ద కిలకిల ధ్వని చేస్తూ, తోకను ఎత్తి రెండు చేతులతో తన బలంతో దానిపై దెబ్బకొట్టాడు।

Verse 79

इत्यनेकप्रकारेण चाल यन्नपि वानरः । नैव चालयितुं शक्तो बभूव पवनात्मजः

ఇలా అనేక విధాలుగా కదిలించడానికి ప్రయత్నించినా, పవనాత్మజుడైన ఆ వానరుడు దానిని ఏమాత్రం కదిలించలేకపోయాడు।

Verse 80

तद्वेष्टयित्वा पुच्छेन पाणिभ्यां धरणीं स्पृशन् । उत्पपाताथ तरसा व्योम्नि वायुसुतः कपिः

ఆ లింగాన్ని తన తోకతో చుట్టి, రెండు చేతులతో భూమిని తాకుతూ, వాయుసుతుడైన ఆ వానరుడు వేగంగా ఆకాశంలోకి దూకాడు।

Verse 81

कंपयन्स धरां सर्वां सप्तद्वीपां सपर्वतम् । लिंगस्य क्रोशमात्रे तु मूर्च्छितो रुधिरं वमन्

సప్తద్వీపాలు, పర్వతాలతో కూడిన సమస్త భూమిని కంపింపజేస్తూ, ఆ లింగాన్ని కేవలం ఒక క్రోశమాత్రమే లాగగలిగాడు; ఆపై మూర్ఛించి రక్తం వాంతి చేశాడు।

Verse 82

पपात हनुमान्विप्राः कंपितांगो धरातले । पततो वायुपुत्रस्य वक्त्राच्च नयनद्वयात्

హే విప్రులారా! హనుమంతుడు కంపించే దేహంతో భూమిపై పడిపోయాడు. వాయుపుత్రుడు కూలగానే అతని ముఖమునుండి, రెండు కన్నుల నుండీ రక్తం ప్రవహించింది.

Verse 83

नासापुटाच्छ्रोत्ररंध्रादपानाच्च द्विजोत्तमाः । रुधिरौघः प्रसुस्राव रक्तकुण्ड मभूच्च तत्

హే ద్విజోత్తములారా! అతని ముక్కు రంధ్రాల నుండీ, చెవుల రంధ్రాల నుండీ, అధోభాగం నుండీ రక్తధారలు ఉప్పొంగి ప్రవహించాయి; అక్కడ రక్తకుండం ఏర్పడింది.

Verse 84

ततो हाहाकृतं सर्वं सदेवासुरमानुषम् । धावंतौ कपिभिः सार्द्धमुभौ तौ रामलक्ष्मणौ

అప్పుడు దేవాసురమానవులందరిలోనూ ఎక్కడ చూసినా ‘హాహా’ అనే విలాపధ్వని లేచింది. వానరసేనతో కలిసి ఆ ఇద్దరూ—రామలక్ష్మణులు—పరుగెత్తారు.

Verse 85

जानकीसहितौ विप्रा ह्यास्तां शोकाकुलौ तदा । सीतया सहितौ वीरौ वानरैश्च महाबलौ

హే విప్రులారా! అప్పుడు ఆ ఇద్దరు వీరులు జానకీ (సీత)తో కలిసి, మహాబల వానరులతో కూడి, శోకాకులులై అక్కడే నిలిచారు.

Verse 86

रुरुचाते तदा विप्रा गन्धमादनपर्वते । यथा तारागणयुतौ रजन्यां शशि भास्करौ

హే విప్రులారా! అప్పుడు గంధమాదన పర్వతంపై ఆ ఇద్దరూ అతి ప్రకాశంగా మెరిశారు; రాత్రిలో నక్షత్రగణాలతో కూడిన చంద్రసూర్యుల వలె.

Verse 87

ददर्शतुर्हनूमंतं चूर्णीकृतकलेवरम् । मूर्च्छितं पतितं भूमौ वमन्तं रुधिरं मुखात्

వారు హనుమంతుణ్ని చూశారు—దేహం చూర్ణమై, మూర్ఛించి నేలపై పడిపోయి, నోటినుంచి రక్తం వాంతి చేస్తున్నాడు।

Verse 88

विलोक्य कपयः सर्वे हाहाकृत्वाऽपतन्भुवि । कराभ्यां सदयं सीता हनूमंतं मरुत्सुतम्

ఇది చూసి వానరులందరూ హాహాకారం చేసి నేలపై పడిపోయారు. కరుణతో సీత తన చేతులతో మారుతిసుత హనుమంతుణ్ని తాకింది।

Verse 89

ताततातेति पस्पर्श पतितं धरणीतले । रामोऽपि दृष्ट्वा पतितं हनूमंतं कपीश्वरम्

ఆమె ‘తాతా! తాతా!’ అని విలపిస్తూ ధరణీతలంపై పడివున్న అతనిని తాకింది. రాముడూ కపీశ్వరుడైన హనుమంతుణ్ని పడివున్నట్లు చూసి శోకంతో కలత చెందాడు।

Verse 90

आरोप्यांकं स्वपाणिभ्यामाममर्श कलेवरम् । विमुंचन्नेत्रजं वारि वायुजं चाव्रवीद्द्विजाः

తన చేతులతో అతనిని ఒడిలో ఎత్తుకొని (రాముడు) అతని దేహాన్ని స్నేహంగా తడిమాడు. కన్నీళ్లు కార్చుతూ వాయుపుత్ర హనుమంతునితో పలికాడు—హే ద్విజులారా।