Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 30

Devanagari script

भक्त्या त्वनन्यया मुक्तिर्ब्रह्मज्ञानेन निश्चिता । वेदांतशास्त्रश्रवणाद्यतीनामूर्ध्वरेतसाम्

Transliteration

bhaktyā tvananyayā muktirbrahmajñānena niścitā | vedāṃtaśāstraśravaṇādyatīnāmūrdhvaretasām

Translation

అనన్య భక్తి ద్వారా ముక్తి నిశ్చితమవుతుంది; బ్రహ్మజ్ఞానంతో అది స్థిరంగా నిర్ధారితమవుతుంది. వేదాంత శాస్త్ర శ్రవణాది ద్వారా ఊర్ధ్వరేతసు యతులకు అది లభిస్తుంది।

Word by Word

• भक्त्या: by devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• तु: but
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थ (but/indeed)

• अनन्यया: exclusive, undivided
• अनन्यया: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; विशेषण (भक्त्या)

• मुक्तिः: liberation
• मुक्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• ब्रह्म-ज्ञानेन: by knowledge of Brahman
• ब्रह्म-ज्ञानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; तत्पुरुष (ब्रह्मणः ज्ञानम्)

• निश्चिता: is ascertained/settled
• निश्चिता: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निश्चित (कृदन्त-प्रातिपदिक; नि-√चि)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; भूतकर्मणि-क्त (past passive participle)

• वेदान्त-शास्त्र-श्रवणात्: from hearing the Vedānta-śāstra
• वेदान्त-शास्त्र-श्रवणात्: Apadana (Ablative source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वेदान्त (प्रातिपदिक) + शास्त्र (प्रातिपदिक) + श्रवण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; तत्पुरुष (वेदान्तशास्त्रस्य श्रवणम्)

• यतीनाम्: of ascetics
• यतीनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन

• ऊर्ध्व-रेतसाम्: of the celibate (lit. those whose semen is upward)
• ऊर्ध्व-रेतसाम्: Sambandha (Genitive apposition/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ऊर्ध्व (प्रातिपदिक) + रेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; बहुव्रीहि (ऊर्ध्वं रेतः येषां ते)

Speaker

Skanda (deduced: Setukhaṇḍa Māhātmya narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: सेतुक्षेत्र/रामेश्वर (प्रसंग-आधार)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: एक ओर यति/संन्यासी—जटाधारी, कमण्डलु, उपनिषद्-श्रवण करते; दूसरी ओर भक्त—लिङ्ग के सामने एकनिष्ठ ध्यान। दोनों के ऊपर ‘मुक्ति’ का प्रतीक—प्रकाश-वलय।

Characters & Entities

• Brahman
• Vedānta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Moksha is secured by undivided devotion and sealed by Brahman-realization, supported by Vedānta hearing for renunciants.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching appears within the Rāmeśvara/Setu Māhātmya frame, linking liberation doctrine to the sacred geography of Setu.

What ritualistic prescription is mentioned?

Vedānta-śāstra-śravaṇa (listening to Vedānta) especially for disciplined ascetics (yatī, ūrdhvaretas).