Adhyaya 41

Verse 1

श्रीसूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि गायत्रीं च सरस्वतीम् । लक्ष्यीकृत्य कथामेकां पवित्रां द्विजसत्तमाः

శ్రీసూతుడు పలికెను—ఇప్పుడు గాయత్రీ మరియు సరస్వతీ మహాత్మ్యాన్ని యథావిధిగా చెప్పుదును. ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, ఒక పవిత్ర కథను లక్ష్యంగా చేసుకొని వివరిస్తాను.

Verse 2

कश्यपाख्यो द्विजः पूर्वमस्मिंस्तीर्थद्वये शुभे । स्नात्वातिमहतः पापाद्विमुक्तो नरकप्रदात्

పూర్వకాలంలో కాశ్యపనామకుడు అనే ఒక ద్విజుడు ఈ రెండు శుభ తీర్థాలలో స్నానం చేసి, నరకప్రదమైన అత్యంత మహాపాపం నుండి విముక్తుడయ్యెను.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । मुने कश्यपनामासावकरोत्किं हि पातकम् । स्नात्वा तीर्थद्वयेप्यत्र यस्मान्मुक्तोऽभवत्क्षणात्

ఋషులు పలికిరి—ఓ మునీ, కాశ్యపనామకుడైన ఆ వ్యక్తి ఏ పాతకము చేసెను? ఇక్కడ ఈ రెండు తీర్థాలలో స్నానం చేసి అతడు క్షణములోనే ఎలా విముక్తుడయ్యెను?

Verse 4

एतन्नः श्रद्दधानानां ब्रूहि सूत कृपाबलात् । त्वद्वचोऽमृततृप्तानां न पिपासापि विद्यते

ఓ సూతా, మేము శ్రద్ధగలవారము; కరుణాబలముతో ఇది మాకు చెప్పుము. నీ వాక్యామృతముతో తృప్తులైన వారికి మరల దాహమూ ఉండదు.

Verse 5

श्रीसूत उवाच । गायत्र्याश्च सरस्वत्या माहात्म्यप्रतिपादकम् । इतिहासं प्रवक्ष्यामि शृण्वतां पापनाशनम्

శ్రీసూతుడు పలికెను—గాయత్రీ మరియు సరస్వతీ మహాత్మ్యాన్ని ప్రతిపాదించే ఒక ఇతిహాసాన్ని నేను చెప్పుదును; వినువారికి అది పాపనాశకము.

Verse 6

अभिमन्युसुतो राजा परीक्षिन्नाम नामतः । अध्यास्ते हास्तिनपुरं पालयन्धर्मतो महीम्

అభిమన్యుని కుమారుడైన రాజు ‘పరీక్షిత్’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడు. అతడు హస్తినాపురంలో నివసించి ధర్మానుసారంగా భూమిని పాలించెను.

Verse 7

स राजा जातु विपिने चचार मृगया रतः । षष्टिवर्षवया भूपः क्षुत्तृष्णापरिपीडितः

ఆ రాజు ఒకసారి వేటలో ఆసక్తితో అరణ్యంలో సంచరించెను. అరవై ఏళ్ల వయసుగల ఆ భూపతి ఆకలి దాహాలతో బాధపడెను.

Verse 8

नष्टमेकं स विपिने मार्गयन्मृगमादरात् । ध्यानारूढं मुनिं दृष्ट्वा प्राह तं चीरवाससम्

అరణ్యంలో తప్పిపోయిన ఒక జింకను అతడు ఆసక్తితో వెదుకుచుండెను. ధ్యానమగ్నుడై వల్కలవస్త్రధారుడైన మునిని చూచి అతనితో పలికెను.

Verse 9

मया बाणेन विपिने मृगो विद्धोऽधुना मुने । दृष्टः स किं त्वया विद्वन्विद्रुतो भयकातरः

‘హే మునీ! ఇప్పుడే అరణ్యంలో నా బాణంతో ఒక జింక గాయపడింది. హే విద్వన్! భయంతో పరుగెత్తిన దానిని నీవు చూచితివా?’

Verse 10

समाधिनिष्ठो मौनित्वान्न किं चिदपि सोऽब्रवीत् । ततो धनुरटन्याऽसौ स्कंधे तस्य महामुनेः

సమాధినిష్ఠుడై మౌనవ్రతం వహించినందున అతడు ఏ మాటయూ పలకలేదు. అప్పుడు ఆ మనిషి (రాజు) ఆ మహాముని భుజంపై ధనుస్సు మరియు తూణీరాన్ని ఉంచెను.

Verse 11

निधाय मृतसर्पं तु कुपितः स्वपुरं ययौ । मुनेस्तस्य सुतः कश्चिच्छृंगीनाम बभूव वै

మృతసర్పాన్ని ఉంచి రాజు కోపంతో తన నగరానికి వెళ్లిపోయెను. ఆ మునికి శృంగీ అనే కుమారుడు ఉన్నాడు.

Verse 12

सखा तस्य कृशाख्योऽभूच्छृंगिणो द्विजसत्तमाः । सखायं शृङ्गिणं प्राह कृशाख्यः स सखा ततः

హే శ్రేష్ఠ ద్విజులారా! శృంగీకి కృశ అనే స్నేహితుడు ఉండెను. ఆ కృశుడు తన సఖుడు శృంగీతో ఇలా పలికెను.

Verse 13

पिता तव मृतं सर्पं स्कंधेन वहतेऽधुना । मा भूद्दर्पस्तव सखे मा कृथास्त्वं मदं वृथा

నీ తండ్రి ఇప్పుడు భుజంపై మృతసర్పాన్ని మోస్తున్నాడు. సఖా, నీలో దర్పం కలగనీయకు; వ్యర్థంగా అహంకరించకు.

Verse 14

सोऽवदत्कुपितः शृंगी दित्सुश्शापं नृपाय वै । मत्ताते शवसर्पं यो न्यस्तवान्मूढचेतनः

అప్పుడు శృంగీ కోపంతో రాజుకు శాపం ఇవ్వదలచి పలికెను—‘నా తండ్రిపై మృతసర్పాన్ని ఉంచిన ఆ మూర్ఖచేతనుడు…’

Verse 15

स सप्तरात्रान्म्रियतां संदष्टस्तक्षकाहिना । शशापैवं मुनिसुतः सौभद्रेयं परीक्षितम्

‘ఏడు రాత్రులలో తక్షక సర్పదంశంతో అతడు మరణించుగాక.’ ఇలా మునిపుత్రుడు సౌభద్రేయుడు పరీక్షితుని శపించెను.

Verse 16

शमीकाख्यः पिता तस्य श्रुत्वा शप्तं सुतेन तम् । नृपं प्रोवाच तनयं शृंगिणं मुनिपुंगवः

అతని తండ్రి శమీకనామ మునివరుడు, తన కుమారుడు రాజును శపించినట్లు విని, మునిపుంగవుడై కుమారుడు శృంగీని ఉద్దేశించి పలికెను।

Verse 17

रक्षकं सर्वलोकानां नृपं किं शप्तवानसि । अराजके वयं लोके स्थास्यामः कथमंजसा

సర్వలోకాల రక్షకుడైన రాజును నీవెందుకు శపించితివి? రాజులేని లోకంలో మేము ఎలా సులభంగా నివసించగలము?

Verse 18

क्रोधेन पातकमभून्न त्वया प्राप्यते सुखम् । यः समुत्पादितं कोपं क्षमयैव निरस्यति

క్రోధమువలన పాపము జన్మించింది; దానివల్ల నీకు సుఖము లభించదు. ఉద్భవించిన కోపమును క్షమ ద్వారానే తొలగించువాడే దానిని జయించును।

Verse 19

इह लोके परत्रासावत्यंतं सुखमेधते । क्षमायुक्ता हि पुरुषा लभंते श्रेय उत्तमम्

ఇహలోకములోను పరలోకములోను అపార సుఖము వర్ధిల్లును; క్షమాయుక్తులైన పురుషులు పరమ శ్రేయస్సును పొందుదురు।

Verse 20

ततः शमीकः स्वं शिष्यं प्राह गौरमुखाभिधम् । भो गौ मुख गत्वा त्वं वद भूपं परीक्षितम्

అనంతరం శమీకుడు తన శిష్యుడు గౌరముఖునితో పలికెను— “ఓ గౌరముఖా, నీవు వెళ్లి భూపతి పరీక్షితునికి ఈ విషయము తెలియజేయుము।”

Verse 21

इमं शापं मत्सुतोक्तं तक्षकाहिविदंशनम् । पुनरायाहि शीघ्रं त्वं मत्समीपे महामते

ఈ శాపము నా కుమారుడు పలికినది; దీనివల్ల తక్షక సర్పపు ప్రాణాంతక దంషనం కలుగును. ఓ మహామతీ, త్వరగా తిరిగి నా సమీపమునకు రా.

Verse 22

एवमुक्तः शमीकेन ययौ गौरमुखो नृपम् । समेत्य चाब्रवीद्भूपं सौभद्रेयं परीक्षितम्

శమీకుడు ఇలా చెప్పగా గౌరముఖుడు రాజుని వద్దకు వెళ్లెను; కలసి సౌభద్రేయుడైన రాజు పరీక్షిత్తునకు పలికెను.

Verse 23

दृष्ट्वा सर्पं पितुः स्कन्धे त्वया विनिहितं मृतम् । शमीकस्य सुतः शृंगी शशाप त्वां रुषान्वितः

నీ చేత తండ్రి భుజముపై ఉంచబడిన మృత సర్పమును చూచి, శమీకుని కుమారుడు శృంగీ కోపంతో నిన్ను శపించెను.

Verse 24

एतद्दिनात्सप्तमेऽह्नि तक्षकेण महाहिना । दष्टो विषाग्निना दग्धो भूयादाश्वभिमन्युजः

ఈ దినమునుండి ఏడవ దినమున మహాసర్పమైన తక్షకుని దంషనముచేత అభిమన్యుపుత్రుడు విషాగ్నితో దగ్ధుడగునుగాక.

Verse 25

एवं शशाप त्वां राजञ्छृंगी तस्य मुनेः सुतः । एतद्वक्तुं पिता तस्य प्राहिणोन्मां त्वदंतिकम्

ఓ రాజా, ఆ ముని కుమారుడైన శృంగీ ఈ విధంగా నిన్ను శపించెను. ఈ వార్త చెప్పుటకై అతని తండ్రి నన్ను నీ సమీపమునకు పంపెను.

Verse 26

इतीरयित्वा तं भूपमाशु गौरमुखो ययौ । गते गौरमुखे पश्चाद्राजा शोकपरायणः

అలా రాజుతో పలికి గౌరముఖుడు త్వరగా వెళ్లిపోయెను. గౌరముఖుడు వెళ్లిన తరువాత రాజు శోకమున పూర్తిగా లీనుడయ్యెను.

Verse 27

अभ्रंलिहमथोत्तुंगमेकस्तंभं सुविस्तृतम् । मध्येगंगं व्यतनुत मंडपं नृपपुंगवः

అప్పుడు రాజశ్రేష్ఠుడైన ఆ నృపుడు గంగ మధ్యలో మేఘాలను తాకునట్లు ఎత్తైన, విశాలమైన, ఒక్క స్తంభంపై నిలిచిన మండపమును నిర్మించెను.

Verse 28

महागारुडमंत्रज्ञैरौषधज्ञैश्चिकित्सकैः । तक्षकस्य विषं हंतुं यत्नं कुर्वन्समाहितः

మహాగారుడ మంత్రజ్ఞులు, ఔషధజ్ఞులైన వైద్యులతో కలిసి, అతడు సమాహితచిత్తుడై తక్షకుని విషాన్ని హరించుటకు యత్నించెను.

Verse 29

अनेकदेवब्रह्मर्षिराजर्षिप्रवरान्वितः । आस्ते तस्मिन्नृपस्तुंगे मंडपे विष्णुभक्तिमान्

అనేక దేవులు, శ్రేష్ఠ బ్రహ్మర్షులు, రాజర్షులతో కూడిన విష్ణుభక్తుడైన ఆ రాజు ఆ ఎత్తైన మండపంలో నివసించెను.

Verse 30

तस्मिन्नवसरे विप्रः काश्यपो मांत्रिकोत्तमः । राजानं रक्षितुं प्रायात्तक्षकस्य महाविषात्

ఆ సమయంలో మంత్రవిద్యలో శ్రేష్ఠుడైన బ్రాహ్మణుడు కాశ్యపుడు తక్షకుని మహావిషం నుండి రాజును రక్షించుటకు బయలుదేరెను.

Verse 31

सप्तमेऽहनि विप्रेंद्रो दरिद्रो धनकामुकः । अत्रांतरे तक्षकोऽपि विप्ररूपी समाययौ

ఏడవ రోజున ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుడు, దరిద్రుడైనా ధనకాంక్షతో మార్గమున బయలుదేరెను. అంతలో తక్షకుడును బ్రాహ్మణరూపం ధరించి అక్కడికి వచ్చెను.

Verse 32

मध्येमार्गं विलोक्याथ कश्यपं प्रत्यभाषत । ब्राह्मण त्वं कुत्र यासि वद मेऽद्य महामुने

మార్గమధ్యంలో ఆయనను చూచి అతడు కశ్యపునితో పలికెను— “ఓ బ్రాహ్మణా, నీవు ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు? ఓ మహామునీ, నేడు నాకు చెప్పుము.”

Verse 33

इति पृष्टस्तदावादीत्काश्यपस्तक्षकं द्विजाः । परीक्षितं महाराजं तक्षकोऽद्य विषाग्निना

ఇట్లు ప్రశ్నింపబడిన కశ్యపుడు తక్షకునితో పలికెను— “ఓ ద్విజులారా, నేడు తక్షకుడు విషాగ్నితో మహారాజు పరీక్షితుని దహించును.”

Verse 34

दक्ष्यते तं शमयितुं तत्समीपमुपैम्यहम् । इत्युक्तवंतं तं विप्रं तक्षकः पुनरब्रवीत्

“ఆ విషాన్ని శమింపజేయగలను; అందుకే అతని సమీపమునకు వెళ్తున్నాను” అని చెప్పిన ఆ బ్రాహ్మణునితో తక్షకుడు మరల పలికెను.

Verse 35

तक्षकोहं द्विजश्रेष्ठ मया दष्टश्चिकित्सितुम् । न शक्यो ऽब्दशतेनापि महामंत्रायुतैरपि

“ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, నేనే తక్షకుడను. నేను కాటేసినవానిని శతవత్సరములలోనూ, అనేక మహామంత్రములచేతనూ చికిత్స చేయుట సాధ్యము కాదు.”

Verse 36

चिकित्सितुं चेन्मद्दष्टं शक्तिरस्ति तवाधुना । अनेकयोजनोच्छ्रायमिमं वटतरुं त्वहम्

ఇప్పుడే నా కాటుకు గురైనవానిని చికిత్స చేయగల శక్తి నీకు ఉంటే, చూడు—అనేక యోజనాల ఎత్తుగల ఈ మర్రిచెట్టు; ముందుగా దీనిపైనే నేను పరీక్ష చేస్తాను।

Verse 37

दशाम्युज्जीवयैनं त्वं समर्थोऽस्ति ततो भवान् । इतीरयित्वा तं वृक्षमदशत्तक्षकस्तदा

నేను దీనిని కాటేస్తాను; నీవు సమర్థుడవైతే దీనిని మళ్లీ జీవింపజేయి—అప్పుడు నీ సామర్థ్యం స్థిరపడుతుంది. అని చెప్పి తక్షకుడు అప్పుడు ఆ చెట్టును కాటేశాడు।

Verse 38

अभवद्भस्मसात्सोऽपि वृक्षोऽत्यंतं समूर्च्छितः । पूर्वमेव नरः कश्चित्तं वृक्षमधिरूढवान्

ఆ చెట్టూ అత్యంతంగా మూర్ఛించి భస్మమైపోయింది. అయితే ముందే ఒక మనిషి ఆ చెట్టెక్కి ఉన్నాడు।

Verse 39

तक्षकस्य विषोल्काभिः सोऽपि दग्धोऽभवत्तदा । तं नरं न विजिज्ञाते तौ च काश्यपतक्षकौ

తక్షకుని విషాగ్ని చినుగులతో ఆ మనిషి కూడా అప్పుడు దగ్ధమయ్యాడు. కానీ కాశ్యపుడూ తక్షకుడూ ఆ మనిషిని గుర్తించలేకపోయారు।

Verse 40

काश्यपः प्रतिजज्ञेऽथ तक्षकस्यापि शृण्वतः । तन्मंत्रशक्तिं पश्यंतु सर्वे विप्रा हि नोऽधुना

అప్పుడు కాశ్యపుడు, తక్షకుడు వినుచుండగానే, ప్రతిజ్ఞ చేశాడు—“ఇప్పుడు సమస్త విప్రులు నా ఆ మంత్రశక్తిని దర్శించుగాక.”

Verse 41

इतीरयित्वा तं वृक्षं भस्मीभूतं विषाग्निना । अजीवयन्मन्त्रशक्त्या काश्यपो मांत्रिकोत्तमः

ఇట్లు పలికి, మంత్రవిద్యలో శ్రేష్ఠుడైన కాశ్యపుడు విషాగ్నిచేత భస్మమైన ఆ వృక్షాన్ని తన మంత్రశక్తితో మళ్లీ జీవింపజేశాడు।

Verse 42

नरोऽपि तेन वृक्षेण साकमुज्जीवितोऽभवत् । अथाब्रवीत्तक्षकस्तं काश्यपं मंत्रकोविदम्

ఆ వృక్షంతో పాటు ఆ మనిషి కూడా మళ్లీ జీవించాడు. అప్పుడు తక్షకుడు మంత్రనిపుణుడైన కాశ్యపునితో పలికాడు।

Verse 43

यथा न मुनिवाङ्मिथ्या भवेदेवं कुरु द्विज । यत्ते राजा धनं दद्यात्ततोपि द्विगुणं धनम्

“మునివాక్యం అసత్యం కాకుండా ఉండునట్లు, ఓ ద్విజా, అట్లే చేయి. రాజు నీకు ఇచ్చే ధనానికి రెండింతలు ధనాన్ని నేను ఇస్తాను.”

Verse 44

ददाम्यहं निवर्तस्व शीघ्रमेव द्विजोत्तम । इत्युक्त्वानर्घ्यरत्नानि तस्मै दत्त्वा स तक्षकः

“నేను ఇస్తాను; ఓ ద్విజోత్తమా, వెంటనే తిరిగి వెళ్ళు.” అని చెప్పి తక్షకుడు అతనికి అమూల్య రత్నాలను ఇచ్చాడు।

Verse 45

न्यवर्तयत्काश्यपं तं ब्राह्मणं मंत्रको विदम् । अल्पायुषं नृपं मत्वा ज्ञानदृष्ट्या स काश्यपः

ఇలా మంత్రనిపుణుడైన బ్రాహ్మణుడు కాశ్యపుడు తిరిగి మళ్లాడు; జ్ఞానదృష్టితో రాజు అల్పాయుష్కుడని గ్రహించాడు।

Verse 46

स्वाश्रमं प्रययौ तूष्णीं लब्धरत्नश्च तक्षकात् । सोऽब्रवीत्तक्षकः सर्वान्सर्पानाहूय तत्क्षणे

తక్షకుని నుండి రత్నాలు పొందినవాడు మౌనంగా తన ఆశ్రమానికి వెళ్లెను. ఆ క్షణమే తక్షకుడు సమస్త సర్పులను పిలిచి ఈ వాక్యము పలికెను.

Verse 47

यूयं तं नृपतिं प्राप्य मुनीनां वेषधारिणः । उपहारफलान्याशु प्रयच्छत परीक्षिते

మీరు మునుల వేషము ధరించి ఆ నృపుని చేరి, పరీక్షితునికి త్వరగా ఉపహార ఫలములను సమర్పించండి.

Verse 48

तथेत्युक्त्वा सर्वसर्पा ददू राज्ञे फलान्यमी । तक्षकोपि तदा तत्र कस्मिंश्चिद्बदरीफले

‘తథాస్తు’ అని చెప్పి ఆ సర్పులందరూ రాజుకు ఫలములు ఇచ్చిరి. తక్షకుడూ అప్పుడే అక్కడ ఒక బదరీ ఫలములో ప్రవేశించెను.

Verse 49

कृमिवेषधरो भूत्वा व्यतिष्ठद्दंशितुं नृपम् । अथ राजा प्रदत्तानि सर्पैर्ब्राह्मणरूपकैः

కృమి వేషము ధరించి అతడు రాజును కాటేయుటకు పొంచి నిలిచెను. అప్పుడు రాజు బ్రాహ్మణరూపములైన సర్పులు ఇచ్చిన ఫలములను గమనించెను.

Verse 50

परीक्षिन्मंत्रवृद्धेभ्यो दत्त्वा सर्वफलान्यपि । कौतूहलेन जग्राह स्थूलमेकं फलं करे

పరీక్షితుడు మంత్రజ్ఞ వృద్ధులకు అన్ని ఫలములు ఇచ్చెను; అయినను కౌతూహలముతో తన చేతిలో ఒక పెద్ద ఫలమును తీసికొనెను.

Verse 51

अस्मिन्नवसरे सूर्योऽप्यस्ताचलमगाहत । मिथ्या ऋषिवचो मा भूदिति तत्रत्यमानवाः

అదే క్షణంలో సూర్యుడుకూడా అస్తాచలంలో మునిగిపోయెను. ‘ఋషివాక్యం ఎక్కడ అబద్ధమవుతుందో’ అని భయపడి అక్కడున్న జనులు కలవరపడ్డారు।

Verse 52

अन्योयमवदन्त्सर्वे ब्राह्मणाश्च नृपास्तथा । एवं वदत्सु सर्वेषु फले तस्मिन्नदृश्यत

అందరూ—బ్రాహ్మణులూ రాజులూ—‘ఇది ఇంకేదో’ అని పరస్పరం అనుచుండిరి. అందరూ అలా చెప్పుచుండగా ఆ ఫలములో ఏదో కనిపించెను।

Verse 53

फले रक्तकृमिः सर्वे राज्ञा चापि परीक्षिता । अयं किं मां दशेदद्य कृमिरित्युक्तवा न्नृपः

ఫలములో రక్తవర్ణ కృమిని అందరూ చూచిరి; రాజు కూడ దానిని పరిశీలించెను. రాజు అన్నాడు, “ఈ కృమి ఏమి చేయగలదు—ఈ రోజు నన్ను కరిచేదా?”

Verse 54

निदधे तत्फलं कर्णे सकृमि द्विजसत्तमाः । तक्षकोऽस्मिन्स्थितः पूर्वं कृमिरूपी फले तदा

హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా, అతడు కృమితో కూడిన ఆ ఫలమును తన చెవిపై ఉంచెను. ఎందుకంటే ఆ ఫలములో ముందే తక్షకుడు కృమిరూపముగా నివసించుచుండెను।

Verse 55

निर्गत्य तत्फलादाशु नृपदे हमवेष्टयत् । तक्षकावेष्टिते भूपे पार्श्वस्था दुद्रुवुर्भयात्

అది ఆ ఫలమునుండి వేగముగా బయలుదేరి రాజదేహమును చుట్టివేసెను. తక్షకుడు చుట్టుకున్న రాజును చూచి పక్కన ఉన్నవారు భయంతో పారిపోయిరి।

Verse 56

अनंतरं नृपो विप्रास्तक्षकस्य विषाग्निना । दग्धोऽभूद्भस्मसादाशु सप्रासादो बलीयसा

అనంతరం, ఓ బ్రాహ్మణులారా, తక్షకుని అత్యంత ప్రబలమైన విషాగ్నిచేత రాజు తన ప్రాసాదంతో కూడ వెంటనే దగ్ధమై భస్మమయ్యెను।

Verse 57

कृत्वोर्ध्वदैहिकं तस्य नृपस्य सपुरोहिताः । मंत्रिणस्तत्सुतं राज्ये जनमेजयनामकम्

ఆ రాజునకు ఊర్ధ్వదైహిక కర్మలు నిర్వహించిన తరువాత, పురోహితులతో కూడిన మంత్రులు అతని కుమారుడు జనమేజయుని రాజ్యసింహాసనంపై అభిషేకించారు।

Verse 58

राजानमभ्यषिंचन्वै गजद्रक्ष णवांछया । तक्षकाद्रक्षितुं भूपमायातः काश्यपाभिधः

రాజవంశ రక్షణ కోరికతో వారు రాజుని అభిషేకించారు; తక్షకుని నుండి భూపతిని కాపాడుటకు కాశ్యపనామక బ్రాహ్మణుడు కూడా అక్కడికి వచ్చెను।

Verse 59

यो ब्राह्मणो मुनिश्रेष्ठाः स सर्वैर्निंदितो जनैः । बभ्राम सकलान्देशाञ्छिष्टैः सर्वैश्च दूषितः

ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా, ఆ బ్రాహ్మణుడు సమస్త జనులచే నిందింపబడెను; శిష్టులందరిచే దూషింపబడి అతడు అన్ని దేశములలో తిరిగెను।

Verse 60

अवस्थानं न लेभेऽसौ ग्रामे वाप्याश्रमेऽपि वा । यान्यान्देशानसौ यातस्तत्रतत्रमहाजनैः

అతనికి గ్రామంలోనూ, ఆశ్రమంలోనూ నివాసస్థానం లభించలేదు; అతడు ఏ ఏ దేశాలకు వెళ్లినాడో, అక్కడక్కడ మహాజనులు అతనిని ఎదుర్కొని అడ్డగించారు।

Verse 61

तत्तद्देशान्निरस्तः स शाकल्यं शरणं ययौ । प्रणम्य शाकल्यमुनिं काश्यपो निन्दितो जनैः । इदं विज्ञापयामास शाकल्याय महात्मने

అతడు చోటుచోటా తరిమివేయబడి శాకల్యుని శరణు చేరెను. జనులచే నిందింపబడిన కాశ్యపుడు శాకల్యమునిని ప్రణమించి ఆ మహాత్మునికి ఈ విషయమును వినయంగా నివేదించెను।

Verse 62

काश्यप उवाच । भगवन्सर्वधर्मज्ञ शाकल्य हरिवल्लभ

కాశ్యపుడు పలికెను— భగవన్! సర్వధర్మజ్ఞ శాకల్యా! హరివల్లభా!

Verse 63

मुनयो ब्राह्मणाश्चान्ये मां निंदंति सुहृज्जनाः । नास्याहं कारणं जाने किं मां निंदंति मानवाः

మునులు, బ్రాహ్మణులు మరియు ఇతర సుహృజ్జనులు కూడా నన్ను నిందిస్తున్నారు. దానికి కారణం నాకు తెలియదు—మనుష్యులు నన్నెందుకు దూషిస్తున్నారు?

Verse 64

ब्रह्महत्या सुरापानं गुरुस्त्रीगमनं तथा । स्तेयं संसर्गदोषो वा मया नाचरितः क्वचित्

బ్రహ్మహత్య, సురాపానం, గురుపత్నీగమనం, దొంగతనం లేదా దుష్టసంగదోషం—ఇవేవీ నేను ఎప్పుడూ ఆచరించలేదు।

Verse 65

अन्यान्यपि हि पापानि न कृतानि मया मुने । तथापि निंदंति जना वृथा मां बांधवादयः

హే మునీ, ఇతర పాపములు కూడా నేను చేయలేదు; అయినా బంధువులు మొదలైన జనులు నన్ను కారణం లేకుండా నిందిస్తున్నారు।

Verse 66

जानासि चेत्त्वं शाकल्य मया दोषं कृतं वद । उक्तोऽथ काश्यपेनैवं शाकल्याख्यो महामुनिः । क्षणं ध्यात्वा बभाषे तं काश्यपं द्विजसत्तमाः

“హే శాకల్యా, నీకు తెలిసి ఉంటే చెప్పు—నా చేత ఏ దోషం జరిగింది?” అని కాశ్యపుడు అడుగగా, శాకల్యనామ మహాముని క్షణం ధ్యానించి, ద్విజశ్రేష్ఠుడైన కాశ్యపునకు పలికెను।

Verse 67

शाकल्य उवाच । परीक्षितं महाराजं तक्षकाद्रक्षितुं भवान्

శాకల్యుడు పలికెను— “తక్షకుని నుండి మహారాజు పరీక్షితుని రక్షించవలసినవాడు మీరు.”

Verse 68

अयासीदर्धमार्गे तु तक्षकेण निवारितः । चिकित्सितुं समर्थोऽपि विषरोगादिपीडितम्

“మీరు బయలుదేరారు గాని, అర్ధమార్గంలో తక్షకుడు మిమ్మల్ని అడ్డుకున్నాడు—విషం, రోగం మొదలైన వాటితో బాధపడువారిని చికిత్స చేయగల సామర్థ్యం మీకున్నా.”

Verse 69

यो न रक्षति लोभेन तमाहुर्ब्रह्मघातकम् । क्रोधात्कामाद्भयाल्लोभान्मात्सर्यान्मोहतोऽपि वा

“లోభంతో రక్షించని వానిని బ్రహ్మఘాతకుడని అంటారు—క్రోధం, కామం, భయం, లోభం, మాత్సర్యం లేదా మోహం వల్ల అయినా సరే।”

Verse 70

यो न रक्षति विप्रेंद्र विषरोगातुरं नरम् । ब्रह्महा स सुरापी च स्तेयी च गुरुतल्पगः

“హే విప్రేంద్రా, విషం లేదా రోగంతో బాధపడుతున్న మనిషిని రక్షించని వాడు బ్రహ్మహత్యకుడు, సురాపానకుడు, దొంగ, గురుతల్పగుడితో సమాన పాపి.”

Verse 71

संसर्गदोषदुष्टश्च नापि तस्य हि निष्कृतिः । कन्याविक्रयिणश्चापि हयविक्रयिणस्तथा

కుసంగదోషంతో కలుషితుడైనవానికి నిజంగా ప్రాయశ్చిత్తం లేదు. అలాగే కన్యావిక్రేతలు మరియు అశ్వవిక్రేతలూ నింద్యులు.

Verse 72

कृतघ्न स्यापि शास्त्रेषु प्रायश्चित्तं हि विद्यते । विषरोगातुरं यस्तु समर्थोपि न रक्षति

కృతఘ్నుడికీ శాస్త్రాలలో ప్రాయశ్చిత్తం చెప్పబడింది. కానీ సామర్థ్యముండి కూడా విషం లేదా రోగంతో బాధపడువానిని రక్షించనివాడు—

Verse 73

न तस्य निष्कृतिः प्रोक्ता प्रायश्चित्तायुतैरपि । न तेन सह पंक्तौ च भुंजीत सुकृती जनः

అటువంటి వానికి పదివేల ప్రాయశ్చిత్తాలైనా విమోచనం చెప్పబడలేదు. పుణ్యవంతుడు అతనితో ఒకే పంక్తిలో కూర్చుని భోజనం చేయకూడదు.

Verse 74

न तेन सह भाषेत न पश्येत्तं नरं क्वचित् । तत्संभाषणमात्रेण महापातकभाग्भवेत्

అతనితో మాట్లాడకూడదు; ఎక్కడైనా ఆ మనిషిని చూడకూడదు. అతనితో మాటలాడిన మాత్రాన మహాపాతకంలో భాగస్వామి అవుతాడు.

Verse 75

परीक्षित्स महाराजः पुण्यश्लोकश्च धार्मिकः । विष्णुभक्तो महायोगी चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता

మహారాజ పరిషితుడు పుణ్యశ్లోకుడూ ధార్మికుడూ—విష్ణుభక్తుడు, మహాయోగి, మరియు చాతుర్వర్ణ్యవ్యవస్థకు రక్షకుడు.

Verse 76

व्यासपुत्राद्धरिकथां श्रुतवान्भक्तिपूर्वकम् । अरक्षित्वा नृपं तं त्वं वचसा तक्षकस्य यत्

వ్యాసపుత్రుని నుండి భక్తితో హరికథను విన్నప్పటికీ, తక్షకుని వాక్యనిమిత్తంగా నీవు ఆ రాజును రక్షించలేదు।

Verse 77

निवृत्तस्तेन विप्रेंद्रैर्बांधवैरपि दूष्यसे । स परीक्षिन्महाराजो यद्यपि क्ष णजीवितः

కర్తవ్యంనుండి వెనుదిరిగినందున నీవు శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులచేతను, స్వబంధువులచేతను దూషింపబడుతున్నావు. ఆ మహారాజు పరీక్షితుడు, యదాపి క్షణజీవితుడే అయినా,—

Verse 78

तथापि यावन्मरणं बुधैः कार्यं चिकित्सनम् । यावत्कण्ठगताः प्राणा मुमूर्षोर्मानवस्य हि

అయినప్పటికీ, మరణం వరకు జ్ఞానులు చికిత్స చేయవలెను—మరణాసన్న మనిషి ప్రాణాలు ఇంకా కంఠానికి చేరని వరకు।

Verse 79

तावच्चिकित्सा कर्तव्या कालस्य कुटिला गतिः । इति प्राहुः पुरा श्लोकं भिषग्वैद्याब्धिपारगाः

అంతవరకు చికిత్స చేయవలెను; కాలగతి కూటిలమూ అనిశ్చితమూ. ఇలా పురాతనకాలంలో వైద్యవిద్యాసముద్రాన్ని దాటిన భిషగ్వైద్యులు ఈ శ్లోకాన్ని పలికారు।

Verse 80

अतश्चिकित्साशक्तोऽपि यस्मादकृतभेषजः । अर्धमार्गे निवृत्तस्त्वं तेन तं हतवानसि । शाकल्येनैवमुदितः काश्यपः प्रत्यभाषत

కాబట్టి, చికిత్స చేయగల శక్తి ఉన్నప్పటికీ నీవు ఔషధం ఇవ్వలేదు; మధ్యలోనే వెనుదిరిగావు—అందువల్లనే నీవు అతనిని హతముచేశావు. శాకల్యుడు ఇలా అన్నప్పుడు కాశ్యపుడు ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు।

Verse 81

काश्यप उवाच । ममैतद्दोषशांत्यर्थमुपायं वद सुव्रत

కాశ్యపుడు అన్నాడు—హే సువ్రతా! నా ఈ దోషశాంతి కొరకు ఉపాయాన్ని నాకు చెప్పుము।

Verse 82

येन मां प्रतिगृह्णीयुर्बांधवाः ससुहृज्जनाः

ఏ ఉపాయంతో నా బంధువులు, మిత్రులు, హితైషులు నన్ను మళ్లీ స్వీకరిస్తారు?

Verse 83

कृपां मयि कुरुष्व त्वं शाकल्य हरिवल्लभ । काश्यपेनैवमुक्तस्तु शाकल्योपि मुनीश्वरः । क्षणं ध्यात्वा जगादैवं काश्यपं कृपया तदा

హే హరివల్లభ శాకల్యా! నాపై కరుణ చూపుము. కాశ్యపుడు ఇలా పలికినప్పుడు మునీశ్వరుడు శాకల్యుడు క్షణం ధ్యానించి దయతో కాశ్యపునకు పలికెను।

Verse 84

शाकल्य उवाच । अस्य पापस्य शात्यर्थमुपायं प्रवदामि ते

శాకల్యుడు అన్నాడు—ఈ పాపశాంతి కొరకు యథోచిత ఉపాయాన్ని నీకు చెప్పుదును।

Verse 85

तत्कर्त्तव्यं त्वया शीघ्रं विलंबं मा कृथा द्विज । दक्षिणांबुनिधौ सेतौ गंधमादनपर्वते

హే ద్విజా! దీనిని నీవు శీఘ్రంగా చేయుము; ఆలస్యం చేయకుము. దక్షిణ సముద్రంలోని సేతువద్ద, గంధమాదన పర్వతంపై…

Verse 86

अस्ति तीर्थद्वयं विप्रा गायत्री च सरस्वती । तत्र त्वं स्नानमात्रेण शुद्धो भूयाश्च तत्क्षणे

హే విప్రా! ఇక్కడ రెండు తీర్థాలు ఉన్నాయి—గాయత్రీ మరియు సరస్వతీ. అక్కడ కేవలం స్నానం మాత్రముచేతనే నీవు ఆ క్షణమే శుద్ధుడవగుదువు.

Verse 87

गायत्र्या च सरस्वत्या जलवात स्पृशो नरः । विधूय सर्वपापानि स्वर्गं यास्यंति निर्मलाः

గాయత్రీ, సరస్వతీ జలమును మరియు పవిత్ర వాయువును స్పర్శించిన మనుష్యులు సమస్త పాపాలను తొలగించుకొని నిర్మలులై స్వర్గానికి వెళ్తారు.

Verse 88

तद्याहि शीघ्र विप्र त्वं गायत्रीं च सरस्वतीम् । इत्युक्तः काश्यपस्तेन शाकल्येन द्विजोत्तमाः

కాబట్టి హే విప్రా! నీవు త్వరగా గాయత్రీ మరియు సరస్వతీ వద్దకు వెళ్లు. శాకల్యుడు ఇలా చెప్పగా ద్విజోత్తముడైన కాశ్యపుడు సిద్ధపడ్డాడు.

Verse 89

नत्वा मुनिं च शाकल्यं तमापृच्छ्य मुनीश्वरम् । तेन चैवाभ्यनुज्ञातः प्रययौ गन्धमादनम्

శాకల్య మునికి నమస్కరించి, ఆ మునీశ్వరుని వద్ద సెలవు తీసుకొని, ఆయన అనుమతి పొందిన కాశ్యపుడు గంధమాదనానికి బయలుదేరాడు.

Verse 90

तत्र गत्वा च गायत्रीसरस्वत्यौ च काश्यपः । नत्वा तीर्थद्वयं भक्त्या दण्डपाणिं च भैरवम्

అక్కడికి చేరిన కాశ్యపుడు గాయత్రీ, సరస్వతీ వద్దకు వెళ్లాడు. భక్తితో ఆ రెండు తీర్థాలకు, అలాగే దండపాణి భైరవునికీ నమస్కరించాడు.

Verse 91

संकल्पपूर्वं तत्तीर्थे सस्नौ नियमसंयुतः । तीर्थद्वये स्नानमात्रान्मुक्तपापोऽथ काश्यपः

సంకల్పపూర్వకంగా, నియమసంయుతుడై కాశ్యపుడు ఆ తీర్థంలో స్నానం చేశాడు. రెండు తీర్థాలలో స్నానమాత్రంతోనే అతడు పాపముక్తుడయ్యాడు.

Verse 92

तीर्थद्वयस्य तीरेऽसौ किंचित्कालं तु तस्थिवान् । तस्मिन्काले च गायत्रीसरस्वत्यौ मुनीश्वराः

అతడు ఆ రెండు తీర్థాల తీరంలో కొంతకాలం నిలిచాడు. ఆ సమయంలోనే, ఓ మునీశ్వరులారా, గాయత్రీ మరియు సరస్వతీ అక్కడ ప్రాదుర్భవించబోతున్నాయి.

Verse 93

प्रादुर्बभूवतुर्मूर्ते सर्वाभरणभूषिते । देव्यौ ते स नमस्कृत्य काश्यपो भक्तिपूर्वकम्

ఆ రెండు దేవతలు సాకారముగా ప్రాదుర్భవించాయి, సమస్త ఆభరణాలతో అలంకృతమై. కాశ్యపుడు భక్తిపూర్వకంగా వారికి నమస్కరించాడు.

Verse 94

के युवां रूपसंपन्ने सर्वालंकारसंयुते । इति पप्रच्छ दृष्ट्वा ते काश्यपो हृष्टमानसः । तेन पृष्टे च गायत्रीसरस्वत्यौ तमूचतुः

‘మీరు ఇద్దరు ఎవరు—రూపసంపన్నులై, సమస్త అలంకారాలతో యుక్తులై ఉన్నారు?’ అని ఆనందచిత్తుడైన కాశ్యపుడు చూసి అడిగాడు. అడిగినపుడు గాయత్రీ, సరస్వతీ అతనితో పలికాయి.

Verse 95

गायत्रीसरस्वत्यावूचतुः । काश्यपावां हि गायत्रीसरस्वत्यौ विधिप्रिये

గాయత్రీ, సరస్వతీ పలికాయి—‘ఓ కాశ్యపా, విధిప్రియుడా! మేమే గాయత్రీ మరియు సరస్వతీ.’

Verse 96

एतत्तीर्थस्वरूपेण नित्यं वर्तावहे त्वतः । अत्र तीर्थद्वये स्नानादावां तुष्टे तवाधुना

మేము ఈ తీర్థస్వరూపముగానే ఇక్కడ నిత్యము నివసించుచున్నాము. ఈ తీర్థద్వయంలో నీవు స్నానము చేసినందున మేము ఇద్దరము ఇప్పుడు నీపై ప్రసన్నులమయ్యాము।

Verse 97

वरं मत्तो वृणीष्व त्वं यदिष्टं काश्यप द्विज । स्नांति तीर्थद्वये येऽत्र दास्यावस्तदभीप्सितम्

హే కాశ్యప ద్విజా! నీకు ఇష్టమైన వరమును మా నుండి కోరుకొనుము. ఇక్కడ ఈ తీర్థద్వయంలో స్నానము చేయువారికి మేము వారి అభీష్టమును ప్రసాదించుదుము।

Verse 98

श्रुत्वा वचस्तद्गायत्रीसरस्वत्योः स काश्यपः । तुष्टाव वाग्भिरग्र्याभिस्ते देव्यौ वेधसः प्रिये

గాయత్రీ సరస్వతుల వచనములు విని కాశ్యపుడు, స్రష్ట బ్రహ్మకు ప్రియమైన ఆ రెండు దేవీమాతలను ఉత్తమ స్తోత్రవాక్యములతో స్తుతించెను।

Verse 99

काश्यप उवाच । चतुराननगेहिन्यौ जगद्धात्र्यौ नमाम्यहम् । विद्यास्वरूपे गायत्री सरस्वत्यौ शुभे उभे

కాశ్యపుడు పలికెను—చతుర్ముఖ ప్రభువు బ్రహ్మ నివాసమందు వసించు, జగత్తును ధారించు, విద్యాస్వరూపిణులైన శుభ గాయత్రీ సరస్వతీ దేవీమాతలకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను।

Verse 100

सृष्टिस्थित्यंतकारिण्यौ जगतो वेदमातरौ । हव्यकव्यस्वरूपे च चंद्रादित्यविलोचने

మీరు ఇద్దరూ సృష్టి-స్థితి-లయ కార్యములకు అధిష్ఠాత్రులు; సమస్త జగత్తుకు వేదమాతలు. హవ్యకవ్యముల (దేవ-పితృ అర్పణముల) స్వరూపమూ మీరే; మీ నేత్రాలు చంద్రసూర్యులు।

Verse 110

काश्यपोऽपि कृतार्थः सन्स्व देशं प्रति निर्ययौ । बांधवा ब्राह्मणाः सर्वे काश्यपं गतकिल्बिषम्

కాశ్యపుడు కూడా కృతార్థుడై తన దేశమునకు బయలుదేరెను. అతని బంధువులైన బ్రాహ్మణులందరూ పాపరహితుడైన కాశ్యపుని గౌరవించి సత్కరించిరి.

Verse 113

यो गायत्र्यां सरस्वत्यां स स्नातफलमश्नुते

గాయత్రీలోను సరస్వతీలోను స్నానం చేయువాడు స్నానఫలమును సంపూర్ణంగా పొందును.