
ఈ అధ్యాయంలో సూతుడు శ్రీలక్ష్మణతీర్థ స్నానమాహాత్మ్యాన్ని వివరిస్తాడు. అక్కడ స్నానం పాపహరం, దారిద్ర్యనివారకం, ఆయుష్షు–విద్య–సంతానప్రదం అని చెప్పబడింది. తీరం వద్ద మంత్రజపం శాస్త్రప్రావీణ్యాన్ని ఇస్తుంది; లక్ష్మణుడు ప్రతిష్ఠించిన మహాలింగం ‘లక్ష్మణేశ్వర’ వలన ఇది జలతీర్థం–లింగారాధన కలిసిన పుణ్యక్షేత్రంగా నిలుస్తుంది. తరువాత ఋషులు—బలభద్రునికి బ్రహ్మహత్య దోషం ఎలా కలిగింది, అది ఎలా శుద్ధమైంది—అని ప్రశ్నిస్తారు. సూతుడు చెబుతాడు: కురుక్షేత్ర యుద్ధంలో తటస్థంగా ఉండి బలభద్రుడు తీర్థయాత్ర నెపంతో అనేక తీర్థాలు దర్శించి నైమిషారణ్యానికి వచ్చాడు. అక్కడ ఉన్నతాసనంపై కూర్చున్న సూతుడు లేచి నమస్కరించకపోవడంతో కోపించి బలభద్రుడు కుశధారతో అతన్ని సంహరించాడు; ఋషులు దీనిని ఘోర బ్రహ్మవధమని ప్రకటించి లోకసంగ్రహార్థం ప్రాయశ్చిత్తం చేయమన్నారు. యజ్ఞాన్ని కలుషితం చేసే బల్వల దైత్యుని వధించమని కోరగా బలభద్రుడు అతన్ని నాశనం చేసి ఒక సంవత్సరం తీర్థవ్రతం చేశాడు; అయినా నల్లని నీడరూప అపవిత్రత వెంటాడి ‘పాపం పూర్తిగా తొలగలేదు’ అనే వాణి వినిపించింది. చివరికి ఋషుల ఆదేశంతో రామసేతు సమీప గంధమాదన ప్రాంతంలోని లక్ష్మణతీర్థంలో స్నానం చేసి లక్ష్మణేశ్వరునికి నమస్కరించగా దేహధారి వాణి సంపూర్ణ శుద్ధిని ప్రకటించింది. ఫలశ్రుతిగా—ఏకాగ్రతతో ఈ అధ్యాయాన్ని చదివినా వినినా అపునర్భవ లక్షణమైన మోక్షమార్గం సిద్ధిస్తుంది।
Verse 1
श्रीसूत उवाच । तारकब्रह्मणस्तस्य तीर्थे स्नात्वा द्विजोत्तमाः । लक्ष्मणस्य ततस्तीर्थमभिगच्छेत्समाहितः
శ్రీసూతుడు పలికెను—హే ద్విజోత్తములారా! తారకబ్రహ్ముని తీర్థమున స్నానము చేసి, అనంతరం సమాహితచిత్తముతో లక్ష్మణతీర్థమునకు వెళ్లవలెను।
Verse 2
श्रीलक्ष्मणस्य तीर्थे तु स्नात्वा पापैर्विमोचिताः । मुक्तिं प्रयांति विमलामपुनर्भवलक्षणाम्
శ్రీలక్ష్మణుని పవిత్ర తీర్థమున స్నానము చేసినవారు పాపముల నుండి విముక్తులై, పునర్జన్మలక్షణం లేని నిర్మల మోక్షమును పొందుదురు।
Verse 3
स्नानाल्लक्ष्मणतीर्थे तु दारिद्र्यं नश्यतेखिलम् । आयुष्मान्गुणवान्विद्वान्पुत्रश्चैवास्य जायते
లక్ష్మణతీర్థమున స్నానము చేయుటవలన సమస్త దారిద్ర్యం నశించును; అతనికి దీర్ఘాయువు, గుణవంతుడు, విద్యావంతుడైన కుమారుడు జన్మించును।
Verse 4
कूले लक्ष्मणतीर्थस्य तन्मन्त्रं जपते तु यः । स सर्वशास्त्रवेत्ता स्याच्चतुर्वेदविदप्यसौ
లక్ష్మణతీర్థ తీరమున ఆ మంత్రాన్ని జపించువాడు సర్వశాస్త్రవేత్త అవుతాడు; అతడు నాలుగు వేదములలోనూ నిపుణుడగును।
Verse 5
तस्य कूले महल्लिंगं स्थापयामास लक्ष्मणः । तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा सेवते लक्ष्मणेश्वरम्
ఆ తీరం వద్ద లక్ష్మణుడు మహాలింగమును స్థాపించెను. ఆ తీర్థమున స్నానము చేసి లక్ష్మణేశ్వరుని సేవించి పూజించువాడు—
Verse 6
इह दारिद्र्यरोगाभ्यां संसाराच्च विमुच्यते । स्नात्वा लक्ष्मणतीर्थे तु सेवित्वा लक्ष्मणेश्वरम् । बलभद्रः पुरा विप्रा मुमुचे ब्रह्महत्यया
ఇక్కడ లక్ష్మణతీర్థంలో స్నానం చేసి లక్ష్మణేశ్వరుని సేవించి ఆరాధిస్తే దారిద్ర్యం, రోగం మరియు సంసారబంధనమునుండి కూడా విముక్తి కలుగుతుంది. ఓ బ్రాహ్మణులారా, పూర్వకాలంలో బలభద్రుడుకూడా ఈ పుణ్యాచరణవల్ల బ్రహ్మహత్యాపాపం నుండి విడుదలయ్యాడు.
Verse 7
ऋषय ऊचुः । ब्रह्महत्या कथमभूद्रौहिणेयस्य सूतज । कथं चात्र विनष्टा सा तन्नो ब्रूहि महामुने
ఋషులు పలికిరి—ఓ సూతపుత్రా, రౌహిణేయుడు (బలభద్రుడు) బ్రహ్మహత్యాపాపానికి ఎలా లోనయ్యాడు? మరియు ఇక్కడ అది ఎలా నశించింది? ఓ మహామునీ, మాకు వివరించుము.
Verse 8
श्रीसूत उवाच । शेषावतारो भगवान्बलभद्रः पुरा द्विजाः
శ్రీసూతుడు పలికెను—ఓ ద్విజులారా, పూర్వకాలంలో భగవాన్ బలభద్రుడు శేషావతారుడై ఉన్నాడు.
Verse 9
कुरूणां पांडवानां च युद्धोद्योगं विलोक्य तु । बंधूनां स वधं सोढुमसमर्थो हलायुधः
కురువులు, పాండవులు యుద్ధానికి సిద్ధమవుతున్నదాన్ని చూసి హలాయుధుడు (బలభద్రుడు) తన బంధువుల వధను సహించలేక అసమర్థుడయ్యాడు.
Verse 10
विचारमेवमकरोद्बलभद्रो महामतिः । यद्यहं कुरुराजस्य करिष्यामि सहायताम्
అప్పుడు మహామతి బలభద్రుడు ఇలా ఆలోచించాడు—“నేను కురురాజు (దుర్యోధనుడు)కు సహాయం చేస్తే…”
Verse 11
कोपः स्यात्पांडुपुत्राणां मय्यवार्यः सुदारुणः । उपकारं करिष्यामि पांडवानामहं यदि
నేను పాండవులకు ఉపకారం చేస్తే, పాండుపుత్రుల అతి భయంకరమైన, అప్రతిహతమైన కోపము నాపై పడును; మరియు నేను పాండవులకు సహాయం చేస్తే…
Verse 12
दुर्योधनस्य कोपः स्यादिति बुद्ध्वा हलायुधः । तीर्थयात्राच्छलेनासौ मध्यस्थः प्रययौ तदा
ఎవరి పక్షం పట్టినా దుర్యోధనుని కోపము కలుగునని గ్రహించిన హలాయుధుడు తటస్థుడై నిలిచెను; తీర్థయాత్ర అనే ముసుగుతో అతడు ఆ సమయంలో బయలుదేరెను.
Verse 13
प्रभासमभिगम्याथ स्नात्वा संकल्पपूर्वकम् । देवानृषीन्पितृगणांस्तर्पयामास वारिणा
ప్రభాసమునకు చేరి సంకల్పపూర్వకంగా స్నానము చేసి, జలముతో దేవతలను, ఋషులను, పితృగణములను తర్పణమిచ్చి తృప్తిపరచెను.
Verse 14
सरस्वतीं ततः प्रायात्प्रतीच्यभिमुखां हली । पृथूदकं बिंदुसरो मुक्तिदं ब्रह्मतीर्थकम्
ఆపై హలధరుడు పశ్చిమాభిముఖుడై సరస్వతీ తీరమునకు వెళ్లెను; అలాగే పృథూదకము, బిందుసరస్సు, ముక్తిదాయకమైన బ్రహ్మతీర్థమును దర్శించెను.
Verse 15
गंगां च यमुनां सिंधुं शतद्रूं च सुदर्शनम् । संप्राप्य बलभद्रोऽयं स्नात्वा तीर्थेषु धर्मतः
గంగా, యమునా, సింధు, శతద్రూ మరియు సుదర్శనమును చేరి, ఈ బలభద్రుడు ధర్మానుసారంగా ఆ తీర్థములలో స్నానము చేసి పవిత్రుడయ్యెను.
Verse 16
प्रपेदे नैमिषारण्यं मुनींद्रैरभिसेवितम् । आगतं तं विलोक्याथ नैमिषीयास्तपस्विनः
అతడు మునీంద్రులు సేవించే పవిత్రమైన నైమిషారణ్యానికి చేరాడు. అతడు వచ్చినదాన్ని చూసి నైమిషంలోని తపస్వులు గమనించారు.
Verse 17
दीर्घसत्रे स्थिताः सम्यङ्नियता धर्मतत्पराः । अभ्युद्गम्य यदुश्रेष्ठं प्रणम्योत्थाय चासनात्
వారు దీర్ఘసత్రయజ్ఞంలో నియమబద్ధులై ధర్మపరాయణులుగా ఉన్నారు. యదుశ్రేష్ఠుని ఎదుర్కొనడానికి లేచి ముందుకు వెళ్లి నమస్కరించి ఆసనాల నుండి నిలబడ్డారు.
Verse 18
अपूजयन्विष्टराद्यैः कंदमूलफलैस्तदा । आसनं परिगृह्यायं पूजितः सपुरःसरः
అప్పుడు వారు ఆసనాది సమర్పించి, కందమూలఫలాలతో విధివిధానంగా అతనిని పూజించారు. అతడు ఆసనం స్వీకరించగా, తన పరివారంతో కూడి గౌరవింపబడ్డాడు.
Verse 19
उच्चासने स्थितं सूतमनमंतमनुत्थितम् । अकृतांजलिमासीनं व्यासशिष्यं विलोक्य सः
అతడు వ్యాసశిష్యుడైన సూతుడు ఉన్నతాసనంపై కూర్చున్నదాన్ని చూశాడు—అతడు లేవలేదు, నమస్కరించలేదు, అంజలి కూడా చేయలేదు.
Verse 20
विप्रांश्चानमतो दृष्ट्वा विलोक्यात्मानमागतम् । चुक्रोध रोहिणीसूनुः सूतं पौराणिकोत्तमम्
బ్రాహ్మణులు నమస్కరిస్తున్నదాన్ని చూసి, తన రాకను కూడా గమనించి రోహిణీపుత్రుడు పౌరాణికోత్తముడైన సూతునిపై కోపించాడు.
Verse 21
मध्ये मुनीनां सूतोऽयं कस्मान्निंद्योऽनुलोमजः । उच्चासने समध्यास्ते न युक्तमिदमंजसा
మునుల మధ్య ఈ అనులోమజ సూతుడు ఎందుకు నిందనీయుడని చెప్పబడుతున్నాడు? అయినా ఇతడు ఉన్నతాసనంపై కూర్చున్నాడు—ఇది స్పష్టంగా యుక్తం కాదు.
Verse 22
अवमत्य भृशं चास्मान्धर्मसंरक्षकानयम् । आस्तेऽनुत्थाय निर्भीतिर्न च प्रणमते तथा
ఈ మనిషి ధర్మాన్ని రక్షించే మమ్మల్ని తీవ్రంగా అవమానిస్తున్నాడు; లేచి నిలబడకుండా నిర్భయంగా కూర్చుంటాడు, అలాగే యథావిధిగా నమస్కరించడంలేదు.
Verse 23
पठित्वायं पुराणानि द्वैपायनसकाशतः । सेतिहासानि सर्वाणि धर्मशास्त्राण्यनेकशः
ద్వైపాయనుని (వ్యాసుని) సమీపంలో పురాణాలు, సమస్త ఇతిహాసాలు, అనేక ధర్మశాస్త్రాలు చదివినవాడైనా…
Verse 24
न मां दृष्ट्वा प्रणमते नैव त्यजति चासनम् । द्वैपायनस्य महतः शिष्याः पैलादयो द्विजाः
నన్ను చూసినా ఇతడు నమస్కరించడు, తన ఆసనాన్ని కూడా విడిచిపెట్టడు. మహానైన ద్వైపాయనుని శిష్యులు—పైలాది ద్విజులు—ఇలా చేయరు.
Verse 25
एवंविधमधर्मं ते नैव कुर्युर्यथा त्वयम् । तस्मादेनं वधिष्यामि दुरात्मानमचेतनम्
నీవు చేసినట్లుగా ఇలాంటి అధర్మాన్ని వారు ఎప్పుడూ చేయరు. కాబట్టి ఈ దురాత్ముడిని, అవివేకిని నేను వధిస్తాను.
Verse 26
दुष्टानां निग्रहार्थं हि भूर्लोकमहमागमम् । मया हतो हि दुष्टात्मा शुद्धिमेष्यत्यसंशयम्
దుష్టులను నియంత్రించుటకై నేనే మర్త్యలోకమునకు వచ్చితిని. నా చేత హతుడైన ఆ దుష్టాత్ముడు నిస్సందేహంగా శుద్ధిని పొందును.
Verse 27
इत्युक्त्वा भगवान्रामो मुसली प्रबलो हली । पाणिस्थेन कुशाग्रेण तच्छिरः प्राच्छिनद्रुषा
ఇట్లు పలికి భగవాన్ రాముడు—ముసలధారి, ప్రబలుడు, హలధారి—చేతిలోని పదునైన కుశాగ్రముతో అతని శిరస్సును ఛేదించెను.
Verse 28
तत्रत्या मुनयः सर्वे हा कष्टमिति चुक्रुशुः । अवादिषुस्तदा रामं मुनयो ब्रह्मवादिनः
అక్కడున్న మునులందరు ‘హా! ఎంత దుర్ఘటమైన కర్మ!’ అని విలపించిరి. అప్పుడు బ్రహ్మధర్మవాదులైన మునులు రాముని ఉద్దేశించి పలికిరి.
Verse 29
रामाधर्मः कृतः कष्टस्त्वया संकर्षण प्रभो । अस्य सूतस्य चास्माभिर्दत्तं ब्रह्मासनं महत्
హే ప్రభూ సంకర్షణా! నీ చేత ఈ దుర్ఘటమైన అధర్మం జరిగిపోయెను. ఈ సూతునకు మేము మహత్తర బ్రహ్మాసనం—పరమ గౌరవం—ప్రదానం చేసితిమి.
Verse 30
अक्षयं चायुरस्माभिरस्य दत्तं हलायुध । भवताऽजानतैवाद्य कृतो ब्रह्मवधो महान्
హే హలాయుధా! మేము అతనికి అక్షయ ఆయుష్షును కూడా ప్రసాదించితిమి. నేడు నీ చేత అజ్ఞానవశాత్తు మహా బ్రహ్మవధం జరిగిపోయెను.
Verse 31
योगेश्वरस्य भवतो नास्ति कश्चिन्नियामकः । अस्यास्तु ब्रह्महत्याया यत्कर्त्तव्यं विचार्य तत्
హే యోగేశ్వరా! మీకు బాహ్య నియంత్రుడు ఎవరూ లేరు. అయినా ఈ బ్రహ్మహత్య విషయమై ఏది కర్తవ్యమో ఆలోచించి నిర్ణయించండి.
Verse 32
प्रायश्चित्तं भवानेव लोकसंग्रहणाय तु । कुरुष्व भगवन्राम नान्येन प्रेरितः कुरु । इत्युक्तो भगवान्रामस्तानुवाच मुनीन्प्रति
హే భగవాన్ రామా! లోకసంగ్రహార్థం ప్రాయశ్చిత్తాన్ని మీరే చేయండి; ఇతరుల ప్రేరణతో కాదు, స్వయంగా చేయండి. ఇలా చెప్పబడినప్పుడు భగవాన్ రాముడు మునుల పట్ల పలికెను.
Verse 33
राम उवाच । प्रायश्चित्तं चरिष्याभि पापशोधकमास्तिकाः
రాముడు పలికెను— హే ఆస్తికులారా! పాపశోధకమైన ప్రాయశ్చిత్తాన్ని నేను ఆచరిస్తాను.
Verse 34
लोकसंग्रहणार्थाय नान्यकामनयाऽधुना । यादृशो नियमोऽस्माभिः कर्तव्यः पापशांतये
లోకసంగ్రహార్థం, ఇప్పుడు ఇతర కోరికల వల్ల కాదు— పాపశాంతి కోసం నేను ఏ విధమైన నియమం (వ్రతం) చేయాలి?
Verse 35
तादृशं नियमं त्वद्य भवतः प्रब्रुवंतु नः । भवद्भिरस्य सूतस्य यदायुर्दत्तमक्षयम् । इंद्रियाणि च सत्त्वं च करिष्ये योगमायया
కాబట్టి ఈ రోజు నాకు తగిన నియమాన్ని మీరు చెప్పండి. మీరు ఈ సూతునికి అక్షయ ఆయుష్షు ఇచ్చారు గనుక, నేను యోగమాయ ద్వారా అతని ఇంద్రియాలను మరియు ప్రాణబలాన్ని నియంత్రిస్తాను.
Verse 36
मुनय ऊचुः । पराक्रमस्य तेस्त्रस्य मृत्योर्नश्च यथा प्रभो । स्यात्सत्यवचनं राम तद्भवान्कर्तुमर्हति
మునులు పలికిరి—హే ప్రభో! మీ పరాక్రమమున పుట్టిన సత్యవచనం స్థిరముగా నిలవునట్లు, మాపై మరణము రాకునట్లు; హే రామా, కావలసిన కార్యమును మీరు నెరవేర్చవలెను।
Verse 37
राम उवाच । आत्मा वै पुत्ररूपेण भवतीति श्रुतिस्सदा
రాముడు పలికెను—శ్రుతి సదా ఇదే ప్రకటించుచున్నది: ఆత్మ పుత్రరూపమున ప్రదర్శితమగును।
Verse 39
उद्घोषयति विप्रेंद्रास्तस्मादस्य शरीरतः । पुत्रो भवतु दीर्घायुः सत्त्वेंद्रिय बलोर्जितः
విప్రేంద్రులు ప్రకటించుచున్నారు—కాబట్టి ఇతని శరీరమునుండి పుత్రుడు జన్మించుగాక; అతడు దీర్ఘాయుష్మంతుడై, సత్త్వము, ఇంద్రియసంపద, బలము కలిగి, తేజస్సులో విజేతగాక।
Verse 40
इत्युक्त्वा रौहिणेयस्तान्पुनः प्रश्रितमब्रवीत् । मनोभिलषितं किं वा युष्माकं करवाण्यहम्
ఇట్లు చెప్పి రౌహిణేయుడు మళ్లీ వినయముతో వారిని ఉద్దేశించి పలికెను—మీ హృదయాభిలాష ఏమిటి? మీకొరకు నేను ఏమి చేయుదును?
Verse 41
तद्ब्रूत मुनयो यूयं करिष्यामि न संशयः । अज्ञानान्मत्कृतस्यास्य पापस्यापि निवर्तकम् । प्रायश्चित्तं भवन्तो मे प्रब्रूत मुनिसत्तमाः
కాబట్టి, హే మునులారా, మీరు చెప్పండి; నేను సందేహము లేక చేయుదును। హే మునిశ్రేష్ఠులారా, అజ్ఞానమున నా చేత జరిగిన ఈ పాపమునకును నివారణమగు ప్రాయశ్చిత్తమును నాకు ఉపదేశించండి।
Verse 42
मुनय ऊचुः । इल्वलस्यात्मजः कश्चिद्दानवो बल्वलाभिधः
మునులు పలికిరి—ఇల్వలుని కుమారుడైన బల్వల అనే దానవుడు ఉన్నాడు.
Verse 43
स दूषयति नो यागं रामेहागत्य पर्वणि । दुष्टं तं दानवं पापं जहि लोकैककण्टकम्
అతడు పర్వదినములలో ఇక్కడికి వచ్చి, ఓ రామా, మా యజ్ఞాన్ని అపవిత్రం చేస్తాడు. లోకమంతటికీ కంటకమైన ఆ దుష్ట పాపి దానవుణ్ని సంహరించు.
Verse 44
अनेन पूजा ह्यस्माकं कृता स्याद्भवताधुना । अस्थिविण्मूत्ररक्तानि सुरामांसानि च क्रतौ
ఈ కార్యముచేత, హే ప్రభూ, ఇప్పుడు మీ చేత మా పూజ నిశ్చయంగా సఫలమగును. ఎందుకంటే అతడు యజ్ఞంలో ఎముకలు, మలం, మూత్రం, రక్తం, సురా మరియు మాంసం వేస్తాడు.
Verse 45
सदाभिवर्षतेऽस्माकमत्रागत्य स दानवः । अस्मिन्भारतभूभागे यानि तीर्थानि संति हि
ఆ దానవుడు ఇక్కడికి వచ్చి మాపై ఎల్లప్పుడూ (అపవిత్రతను) కురిపిస్తూనే ఉంటాడు. నిజంగా ఈ భారతభూమిలో అనేక తీర్థాలు ఉన్నాయి.
Verse 46
तेषु स्नाह्यब्दमेकं त्वं सर्वेषु सुसमाहितः । तेन ते पापशांतिः स्यान्नात्र कार्या विचारणा
ఆ అన్ని తీర్థాలలో నీవు ఒక సంపూర్ణ సంవత్సరము, సుసమాహితుడై, స్నానం చేయుము. దానివల్ల నీ పాపం శాంతించును—ఇందులో సందేహం అవసరం లేదు.
Verse 47
श्रीसूत उवाच । पर्वकाले तु विप्रेंद्राः समावृत्ते मुनिक्रतौ । महाभीमो रजोवर्षो झंझावातश्च भीषणः
శ్రీసూతుడు పలికెను—హే విప్రేంద్రులారా! పర్వకాలము వచ్చినప్పుడు మునుల యజ్ఞసమావేశము సమాప్తమై ఉండగా, మహాభయంకరమైన ధూళివర్షము కురిసింది; భీషణమైన ఝంఝావాతము కూడా ఉద్భవించింది।
Verse 49
प्रादुर्बभूव विप्रेंद्राः पूयरक्तैश्च वर्षणम् । ततो विष्ठामया वृष्टिर्बल्वलेन कृताप्यभूत्
హే విప్రేంద్రులారా! పుయము మరియు రక్తము వర్షంగా ప్రాదుర్భవించింది; ఆపై బల్వలుడు కల్పించిన మలవృష్టి కూడా కురిసింది।
Verse 50
तमालोक्य महादेहं दग्धाद्रिप्रतिमं तदा । प्रतप्तताम्रसंकाशश्मश्रुदंष्ट्रोत्कटाननम्
అప్పుడు అతనిని చూచి—అతడు మహాదేహుడు, దగ్ధమైన పర్వతమువలె; వేడెక్కిన తామ్రమువలె గడ్డము, దంతములు కలవాడు, భయంకర ముఖముతో ఉన్నవాడు—
Verse 51
चिंतयामास मुसलं रामः परविदारणम् । सीरं च दानवहरं गदां दैत्यविदारिणीम्
అప్పుడు రాముడు (బలరాముడు) శత్రువులను చీల్చివేసే ముసలమును, దానవులను అణచివేసే సీరమును (నాగలిని), దైత్యులను విదారించే గదను స్మరించాడు।
Verse 52
यान्यायुधानि तं रामं चिंतितान्युपतस्थिरे । सीराग्रेण तमाकृष्य बल्वलं खेचरं तदा
రాముడు ఏ ఏ ఆయుధాలను కేవలం స్మరించాడో, అవన్నీ అతని ముందే ప్రత్యక్షమయ్యాయి. ఆపై సీరాగ్రముతో అతనిని గుచ్చి పట్టుకొని, ఆకాశంలో సంచరించే బల్వలుని లాగి కింద పడవేశాడు।
Verse 53
मुसलेन निजघ्ने स कुपितो मूर्ध्नि वेगतः । पपात भुवि संक्षुण्णललाटो रक्तमुद्वमन्
అతడు కోపంతో వేగంగా ముసలితో అతని తలపై బలంగా కొట్టెను. నుదురు చిద్రమై రక్తం ఉమ్ముతూ భూమిపై పడిపోయెను.
Verse 55
अभ्यषिंचञ्च्छुभैस्तोयैर्वृत्रशत्रुं यथा सुराः । मालां ददुर्वैजयन्तीं श्रीमदंबुज शोभिताम्
దేవతలు ఒకప్పుడు వృత్రశత్రువు ఇంద్రుని శుభజలాలతో అభిషేకించినట్లే, వారు ఇతనిని పవిత్ర జలాలతో సించి, శ్రేష్ఠ పద్మాలతో అలంకృతమైన వైజయంతీ మాలనిచ్చిరి.
Verse 56
माधवाय शुभे वस्त्रे भूषणानि शुभानि च । धारयंस्तानि सर्वाणि रौहिणेयो महाबलः
మాధవునకు అర్పించిన శుభ వస్త్రాలు, శుభ ఆభరణాలు—అవన్నీ మహాబలుడు రౌహిణేయుడు (బలరాముడు) ధరించెను.
Verse 57
पुष्पितानोकहोपेतः कैलास इव पर्वतः । अनुज्ञातोऽथ मुनिभिः सर्वतीर्थेषु स द्विजाः
పుష్పించిన వృక్షాలతో సమేతంగా అతడు కైలాస పర్వతంలా శోభించెను. అనంతరం, ఓ ద్విజులారా, మునులు అతనికి సమస్త తీర్థాలలో సంచరించుటకు అనుమతి ఇచ్చిరి.
Verse 58
एकमब्दं चरन्सस्नौ नियमाचारसंयुतः । ततः संवत्सरे पूर्णे कालिंदीभेदनो बलः
నియమాచారాలతో యుక్తుడై అతడు ఒక సంవత్సరం పాటు సంచరిస్తూ స్నానమాచరించెను. ఆ సంవత్సరం పూర్తికాగానే ఆ మహాబలుడు—కాలిందీభేదనుడు—(అగ్రసరించెను).
Verse 59
समाप्ततीर्थयात्रः सन्पुरीं गन्तुं प्रचक्रमे । ततस्तमोमयीं छायां पृष्ठतोनुगतां कृशाम्
తీర్థయాత్రను ముగించుకొని అతడు నగరానికి వెళ్లుటకు బయలుదేరెను. అప్పుడు అతని వెనుకనే అనుసరించుచున్న, చీకటితో నిండిన కృశమైన నీడను చూచెను.
Verse 60
अपश्यद्बलदेवोयं महानादविराविणीम् । अथ वार्ता स शुश्राव समुद्भूतां तदांबरे
బలదేవుడు దానిని చూచెను—అది మహత్తరమైన, భయంకరమైన నాదంతో మార్మోగుచుండెను. ఆ సమయంలో ఆకాశమునుండి ఉద్భవించిన ఒక ప్రకటనను అతడు వినెను.
Verse 61
रामराम महाबाहो रौहिणेय सितप्रभ । तीर्थाभिगमनेनाद्य चरितेन त्वयाऽनघ
‘రామా, రామా—మహాబాహూ రౌహిణేయా, శ్వేతప్రభతో ప్రకాశించువాడా! హే అనఘా, నేడు నీ తీర్థగమనముచేతను నీ సదాచారముచేతను…’
Verse 62
न नष्टा ब्रह्महत्या ते निःशेषं रोहिणीसुत । इति वार्तां समाकर्ण्य चिंतयामास वै बलः
‘హే రౌహిణీసుతా, నీ బ్రహ్మహత్యాపాపము నిశ్శేషంగా నశించలేదు.’ ఈ వార్త విని బలరాముడు లోతైన చింతనలో మునిగెను.
Verse 63
प्रायश्चित्तं मया चीर्णमेकाब्दं तीर्थ सेवया । तथापि ब्रह्महत्या सा न नष्टेति श्रुतं वचः
‘నేను తీర్థసేవచేత ఒక సంవత్సరం ప్రాయశ్చిత్తం ఆచరించితిని; అయినా “ఆ బ్రహ్మహత్య నశించలేదు” అని వచనం వినితిని.’
Verse 64
किं कुर्म इति संचिंत्य नैमिषारण्यमभ्यगात् । तत्र गत्वा मुनीनां तन्न्यवेदयदरिंदमः
“నేను ఏమి చేయాలి?” అని ఆలోచించి శత్రుదమనుడు నైమిషారణ్యానికి వెళ్లాడు. అక్కడికి చేరి ఆ విషయమంతా మునులకు నివేదించాడు.
Verse 65
यच्छ्रुतं गगने वाक्यं या च दृष्टा तमोमयी । न्यवेदयत तत्सर्वं मुनीनां रोहिणीसुतः । तच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे रामं वाक्यमथाब्रुवन्
ఆకాశంలో విన్న వాక్యమును, అలాగే తమోమయమైన నీడను చూసినదంతా రోహిణీపుత్రుడు మునులకు వివరించాడు. అది విని మునులందరూ రామునితో ఈ మాటలు పలికారు.
Verse 66
मुनय ऊचुः । यदि राम न नष्टा ते ब्रह्महत्या तु कृत्स्नशः
మునులు పలికిరి—“ఓ రామా, నీ బ్రహ్మహత్యా పాపము సంపూర్ణంగా నశించకపోతే…”
Verse 67
तर्हि गच्छ महाभाग गंधमादनपर्वतम् । महादुःख प्रशमनं महारोगविनाशनम्
“అయితే, ఓ మహాభాగా, గంధమాదన పర్వతానికి వెళ్ళు; అది మహాదుఃఖాన్ని శమింపజేసేది, మహారోగాలను నశింపజేసేది.”
Verse 68
रामसेतौ महापुण्ये गन्धमादनपर्वते । अस्ति लक्ष्मणतीर्थाख्यं सरः पापविनाशनम्
“మహాపుణ్యమైన రామసేతువద్ద, గంధమాదన పర్వతంపై, ‘లక్ష్మణతీర్థం’ అనే సరస్సు ఉంది; అది పాపనాశకము.”
Verse 69
स्नानं कुरुष्व तत्र त्वं तल्लिंगं च नमस्कुरु । निःशेषं तेन नष्टा स्याद्ब्रह्महत्या न संशयः
నీవు అక్కడ స్నానం చేసి, ఆ లింగానికి భక్తితో నమస్కరించు. ఆ కర్మవలన బ్రహ్మహత్యాపాపం నిశ్శేషంగా నశిస్తుంది—సందేహం లేదు.
Verse 70
श्रीसूत उवाच । एवमुक्तस्तदा रामो गन्धमादनपर्वतम् । गत्वा लक्ष्मणतीर्थं च प्राप्तवान्मुनिपुंगवाः
శ్రీసూతుడు పలికెను—ఇలా చెప్పబడిన తరువాత రాముడు గంధమాదన పర్వతానికి వెళ్లి, లక్ష్మణతీర్థాన్ని చేరెను; మునిపుంగవుడివలె గౌరవింపబడెను.
Verse 71
स्नात्वा संकल्पपूर्वं तु तत्र तीर्थे हलायुधः । ब्राह्मणेभ्यो ददौ वित्तं धान्यं गाश्च वसुन्धराम्
ఆ తీర్థంలో సంకల్పపూర్వకంగా స్నానం చేసి హలాయుధుడు బ్రాహ్మణులకు ధనం, ధాన్యం, గోవులు మరియు భూమిని దానమిచ్చెను.
Verse 72
तस्मिन्नवसरे तत्र राममाहाशरीरवाक् । निःशेषं राम नष्टा ते ब्रह्महत्याधुना त्विह
ఆ క్షణంలో అక్కడ అశరీరవాణి రామునితో పలికెను—“రామా, ఇక్కడ ఇప్పుడే నీ బ్రహ్మహత్య నిశ్శేషంగా నశించింది.”
Verse 73
संदेहो नात्र कर्तव्यः सुखं याहि पुरीं निजाम् । तच्छ्रुत्वा बलभद्रोऽथ तत्तीर्थं प्रशशंस ह
“ఇక్కడ సందేహం చేయవద్దు; సుఖంగా నీ స్వనగరానికి వెళ్లు.” ఇది విని బలభద్రుడు ఆ తీర్థాన్ని ప్రశంసించెను.
Verse 74
ततस्तत्रत्यतीर्थेषु स्नात्वा सर्वेषु माधवः । धनुष्कोटौ तथा स्नात्वा रामनाथं निषेव्य च । द्वारकां स्वपुरीं प्रायान्नष्टपातकसंचयः
అనంతరం మాధవుడు ఆ ప్రాంతంలోని సమస్త తీర్థాలలో స్నానం చేశాడు. ధనుష్కోటిలో కూడా స్నానమాచరించి, రామనాథుని సేవించి, తన స్వపురమైన ద్వారకకు ప్రయాణించాడు; అతని సంచిత పాపరాశి నశించింది.
Verse 75
श्रीसूत उवाच । एवं वः कथितं विप्राः श्रीलक्ष्मणसरोऽमलम्
శ్రీ సూతుడు పలికెను—హే విప్రులారా! ఈ విధంగా నేను మీకు నిర్మలమైన శ్రీలక్ష్మణసరోవరాన్ని వివరించాను.
Verse 76
पुण्यं पवित्रं पापघ्नं ब्रह्महत्यादिशोधकम् । यः पठेदिममध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः
ఇది పుణ్యప్రదం, పవిత్రం, పాపనాశకం, బ్రహ్మహత్యాది పాపాలను కూడా శుద్ధి చేయునది. ఎవడు ఏకాగ్రచిత్తంతో ఈ అధ్యాయాన్ని పఠించునో లేదా వినునో—
Verse 77
स याति मुक्तिं विप्रेंद्राः पुनरावृत्तिवर्जिताम्
—అతడు, హే విప్రేంద్రులారా, పునరావృత్తి లేని మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
Verse 94
बल्वलो दीनकथनो गिरिर्वज्रहतो यथा । स्तुत्वाथ मुनयो रामं प्रोच्चार्य विमलाशिषः
బల్వలుడు దీన స్వరంతో పలుకుచూ, వజ్రాఘాతంతో తాకబడిన పర్వతంలా కనిపించాడు. ఆపై మునులు రాముని స్తుతించి, నిర్మలమైన ఆశీర్వచనాలు ఉచ్చరించారు.