Adhyaya 16

Verse 1

सूत उवाच । कुंडे हनुमतः स्नात्वा स्वयं रुद्रेण सेविते । अगस्तितीर्थं विप्रेंद्रास्ततो गच्छेत्समाहितः

సూతుడు పలికెను—హే విప్రేంద్రులారా! స్వయంగా రుద్రుడు సేవించిన హనుమంతుని కుండంలో స్నానం చేసి, ఆపై సమాహితమనస్సుతో అగస్తి తీర్థానికి వెళ్లవలెను।

Verse 2

एतद्विनिर्मितं तीर्थं साक्षाद्वै कुम्भयोनिना । प्रवर्तमाने कलहे पुरा वै मेरुविंध्ययोः

ఈ తీర్థాన్ని సాక్షాత్తు కుంభయోని (అగస్త్యుడు) ప్రాచీనకాలంలో, మేరువు–వింధ్యుల మధ్య కలహం చెలరేగినప్పుడు నిర్మించాడు।

Verse 3

निरुद्धभुवनाभोगो ववृधे विंध्यपर्वतः । तदा प्राणिषु सर्वेषु निरुच्छ्वासेषु देवताः

వింధ్య పర్వతం పెరిగి లోకాల విస్తారాన్ని అడ్డగించింది; అప్పుడు సమస్త ప్రాణులు ఊపిరాడకపోవడంతో దేవతలు కలవరపడ్డారు।

Verse 4

कैलासं पर्वतं गत्वा शंभवे तद्व्यजिज्ञपन् । तदा स पार्वतीपाणिग्रहणोत्सुककौतुकी

వారు కైలాస పర్వతానికి వెళ్లి శంభువుకు ఆ వార్తను నివేదించారు. ఆ సమయంలో శివుడు పార్వతీ పాణిగ్రహణ వివాహ మహోత్సవానికి ఆనందభరిత సిద్ధతల్లో అత్యంత ఉత్సుకుడై ఉన్నాడు.

Verse 5

प्रेषयित्वा वसिष्ठादीन्पार्वतीं याचितुं मुनीन् । कुंभज त्वं निगृह्णीष्व विंध्याद्रिमिति सोऽन्वशात्

వసిష్ఠాది మునులను పార్వతీ పాణి యాచించుటకు పంపిన తరువాత ప్రభువు ఆజ్ఞాపించాడు—“ఓ కుంభజ (అగస్త్యా), నీవు వింధ్య పర్వతాన్ని నియంత్రించి ఆపుము.”

Verse 6

ततः स कुम्भजः प्राह भगवंतं पिनाकिनम् । उद्वाहवेषं ते देव न द्रक्ष्येहं कथं विभो

అప్పుడు కుంభజ (అగస్త్య) భగవాన్ పినాకిని ఇలా అన్నాడు—“ఓ దేవా, ఓ విభో! నేను వెళ్లిపోతే మీ వివాహవేష వైభవాన్ని ఇక్కడ ఎలా దర్శించగలను?”

Verse 7

इति विज्ञापितः शंभुः पुनः कुंभजमब्रवीत् । कुंभजोद्वाहवेषं ते पार्वत्या सहितो ह्यहम्

ఇలా వినిపించగా శంభువు మళ్లీ కుంభజతో అన్నాడు—“ఓ కుంభజా, పార్వతితో కలిసి నా వివాహవేషాన్ని నీకు నిశ్చయంగా చూపుతాను.”

Verse 8

वेदारण्ये महापुण्ये दर्शयिष्याम्यसंशयः । तद्गच्छ शीघ्रं विंध्याद्रिं निग्रहीतुं मुनीश्वर

“మహాపుణ్యమైన వేదారణ్యంలో నేను నిస్సందేహంగా ఆ రూపాన్ని నీకు చూపుతాను. కాబట్టి, ఓ మునీశ్వరా, త్వరగా వెళ్లి వింధ్య పర్వతాన్ని నియంత్రించు.”

Verse 9

एवमुक्तस्ततोगस्त्यो विन्ध्याद्रिं स निगृह्य च । पादाक्रमणमात्रेण समीकुर्वन्महीतलम्

ఇలా పలికిన తరువాత అగస్త్య మహర్షి వింధ్యపర్వతాన్ని నియంత్రించాడు; తన పాదమాపు మాత్రముతోనే అసమమైన భూమిని సమతలంగా చేశాడు।

Verse 10

चरित्वा दक्षि णान्देशान्गन्धमादनमन्वगात् । स विदित्वा महर्षिस्तु गन्धमादनवैभवम्

దక్షిణ దేశాలను సంచరించి ఆ మహర్షి గంధమాదన పర్వతానికి వెళ్లాడు; గంధమాదన యొక్క దివ్య వైభవం, మహిమను తెలుసుకున్నాడు।

Verse 11

तत्र तीर्थं महापुण्यं स्वनाम्ना निर्ममे मुनिः । लोपामुद्रासखस्तत्र वर्ततेऽद्यापि कुंभजः

అక్కడ ముని తన నామంతో మహాపుణ్య తీర్థాన్ని స్థాపించాడు; లొపాముద్రాసఖుడు, కుంభజుడైన అగస్త్యుడు నేటికీ అక్కడే నివసిస్తున్నాడు।

Verse 12

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च न भूयो जन्मभाग्भवेत् । इह लोके त्रिकालेपि तत्तीर्थसदृशं द्विजाः

ఆ తీర్థంలో స్నానం చేసి దాని జలాన్ని పానంచేస్తే మళ్లీ జన్మ ఉండదు. ఓ ద్విజులారా! ఈ లోకంలో త్రికాలములలోనూ దానికి సమానమైన తీర్థం లేదు।

Verse 13

तीर्थं न विद्यते पुण्यं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् । सर्वाभीष्टप्रदं नृणां यत्तीर्थस्नानवैभवात्

భోగమూ మోక్షమూ—రెండింటి ఫలాన్ని ఇచ్చే పుణ్యతీర్థం మరొకటి లేదు; ఎందుకంటే ఆ తీర్థస్నాన మహిమవల్ల మనుష్యులకు సమస్త అభీష్ట వరాలు లభిస్తాయి।

Verse 14

सुदीर्घतमसः पुत्रः कक्षीवान्नाम नामतः । लेभे मनोरमां नाम स्वनयस्य सुतां प्रियाम्

సుదీర్ఘతమసుని కుమారుడు ‘కక్షీవాన్’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడు. అతడు తన స్వయ మార్గదర్శకుని కుమార్తె ‘మనోరమా’ను ప్రియ భార్యగా పొందెను.

Verse 15

कक्षीवतः कथा सेयं पुण्यापापविनाशिनी । तां कथां वः प्रवक्ष्यामि तच्छृणुध्वं मुनीश्वराः

కక్షీవానుని ఈ కథ పుణ్యపాపములను రెండింటినీ నశింపజేయునది. ఓ మునీశ్వరులారా, ఆ వృత్తాంతాన్ని మీకు చెప్పుదును; శ్రద్ధగా వినుడి.

Verse 16

अस्ति दीर्घतमा नाम मुनिः परमधार्मिकः । तस्य पुत्रः समभवत्कक्षीवानिति विश्रुतः

‘దీర్ఘతమా’ అనే ఒక ముని ఉన్నాడు; అతడు పరమధార్మికుడు. అతనికి కుమారుడు జన్మించాడు; అతడు ‘కక్షీవాన్’ అని ప్రసిద్ధి పొందెను.

Verse 17

उपनीतः स कक्षीवान्ब्रह्मचारी जितें द्रियः । वेदाभ्यासाय स गुरोः कुले वासमकल्पयत्

కక్షీవానునకు ఉపనయనం జరిగింది; అతడు ఇంద్రియజయుడైన బ్రహ్మచారిగా నిలిచెను. వేదాభ్యాసార్థం గురువరి గృహంలో నివాసం చేసెను.

Verse 18

उदंकस्य गुरोर्गेहे वसन्दीर्घतमःसुतः । सोऽध्येष्ट चतुरो वेदान्सांगाञ्छास्त्राणि षट् तथा

దీర్ఘతమసుని కుమారుడు గురువు ఉదంకుని గృహంలో నివసిస్తూ, సాంగంగా నాలుగు వేదములను అధ్యయనం చేసెను; అలాగే ఆరు శాస్త్రములనూ అభ్యసించెను.

Verse 19

इतिहासपुराणानि तथोपनिषदोऽपिच । उषित्वा षष्टिवर्षाणि कक्षीवान्गुरुसन्निधौ

ఇతిహాస-పురాణములు మరియు ఉపనిషత్తులను అధ్యయనం చేసి కక్షీవాన్ గురుసన్నిధిలో అరవై సంవత్సరాలు నివసించాడు।

Verse 20

प्रयास्यन्स्वगृहं विप्रा गुरवे दक्षि णामदात् । उवाच वै गुरुर्विद्वान्कक्षीवान्ब्रह्मवित्तमः

ఓ బ్రాహ్మణులారా! తన గృహానికి బయలుదేరబోతూ అతడు గురువుకు దక్షిణను సమర్పించాడు. అప్పుడు బ్రహ్మవిద్యలో శ్రేష్ఠుడైన పండిత గురువు కక్షీవాన్ పలికాడు।

Verse 21

कक्षीवानुवाच । अहं गृहं प्रयास्यामि कुर्वनुज्ञां महामुने । अवलोक्य कृपादृष्ट्या मां रक्षोदंक सांप्रतम् । उदंकस्त्वेव मुदितः कक्षीवंतमथाब्रवीत्

కక్షీవాన్ అన్నాడు—“నేను ఇప్పుడు నా ఇంటికి వెళ్తాను; ఓ మహామునీ, అనుమతి ఇవ్వండి. ఓ ఉదంకా! కరుణాదృష్టితో నన్ను చూసి ఇప్పుడే నన్ను రక్షించండి.” అప్పుడు ఆనందించిన ఉదంక కక్షీవాన్‌తో పలికాడు।

Verse 22

उदंक उवाच । अनुजानामि कक्षीवन्गच्छ त्वं स्वगृहं प्रति

ఉదంక అన్నాడు—“ఓ కక్షీవాన్! నేను అనుమతి ఇస్తున్నాను; నీవు నీ ఇంటికి వెళ్లు।”

Verse 23

उद्वाहार्थमुपायं ते वत्स वक्ष्यामि तच्छृणु । रामसेतुं प्रयाहि त्वं गंधमादनपर्वतम्

వత్సా! నీ వివాహార్థం ఒక ఉపాయం చెబుతున్నాను—విను. నీవు రామసేతువుకు మరియు గంధమాదన పర్వతానికి వెళ్లు।

Verse 24

तत्रागस्त्यकृतं तीर्थं सर्वाभीष्टप्रदा यकम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं पुंसां सर्वपापनिबर्हणम्

అక్కడ అగస్త్యముని స్థాపించిన తీర్థం ఉంది; అది సమస్త అభీష్ట ఫలప్రదం. అది మనుష్యులకు భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదించి, సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తుంది.

Verse 25

विद्यते स्नाहि तत्र त्वं सर्वमंगलसाधने । त्रिवर्षं वस तत्र त्वं नियमाचारसंयुतः

ఆ తీర్థం అక్కడే ఉంది—నీవు అక్కడ స్నానం చేయి; అది సమస్త మంగళాలను సిద్ధింపజేస్తుంది. నియమాచారాలతో, వ్రతసంయమంతో అక్కడ మూడు సంవత్సరాలు నివసించు.

Verse 26

वर्षेषु त्रिषु यातेषु चतुर्थे वत्सरे ततः । निर्गमिष्यति मातंगः कश्चित्तीर्थोत्तमात्ततः

మూడు సంవత్సరాలు గడిచిన తరువాత, ఆపై నాలుగవ సంవత్సరంలో ఆ పరమోత్తమ తీర్థం నుండి ఒక మాతంగుడు (ఏనుగు) బయలుదేరి వస్తాడు.

Verse 27

चतुर्दंतो महाकायः शरदभ्रसमच्छविः । तं गजं गिरिसंकाशं स्नात्वा तत्र समारुह

అది నాలుగు దంతాలతో, మహాకాయంతో, శరదృతు మేఘాల వంటి కాంతితో ఉంటుంది. అక్కడ స్నానం చేసి, పర్వతసమానమైన ఆ ఏనుగుపై ఎక్కు.

Verse 28

आरुह्य तं गजं वत्स स्वनयस्य पुरीं व्रज । चतुर्दंतगजस्थं त्वां दृष्ट्वा शक्रमिवापरम्

ఓ వత్సా! ఆ ఏనుగుపై ఎక్కి, నీ ప్రియుని నగరానికి వెళ్ళు. చతుర్దంత గజంపై కూర్చున్న నిన్ను చూసి, వారు నిన్ను మరొక శక్రుడు (ఇంద్రుడు) వలె భావిస్తారు.

Verse 29

राजर्षिः स्वनयो धीमान्हर्षव्याकुललोचनः । स्वकन्यायाः कृते दुःखं त्यजेदेव हृदिस्थितम्

ఆ ధీమంతుడైన రాజర్షి, హర్షంతో చలించిపోయిన నేత్రాలతో, తన కుమార్తె కారణంగా హృదయంలో నిలిచిన దుఃఖాన్ని విడిచిపెట్టెను।

Verse 30

पुरा हि प्रतिजज्ञे सा तस्य पुत्री मनोरमा । चतुर्दंतं महाकायं गजं सर्वांगपांडुरम्

పూర్వం అతని మనోహర కుమార్తె ప్రతిజ్ఞ చేసింది—నాలుగు దంతాలున్న, మహాకాయమైన, సర్వాంగమూ పాండురమైన గజాన్ని గురించి।

Verse 31

आरुह्य यः समागच्छेत्स मे भर्ता भवेदिति । स्वकन्यायाः प्रतिज्ञां तां समाकर्ण्य स भूपतिः

“దానిపై ఎక్కి ఎవడు నా వద్దకు వచ్చునో, వాడే నా భర్త కావలెను” అని. తన కుమార్తె ప్రతిజ్ఞను విని ఆ రాజు…

Verse 32

दुःखाकुलमना भूत्वा सततं पर्यचिंतयत् । स्वनये चिंतयत्येवं नारदः समुपागमत्

దుఃఖంతో కలతచెందిన మనస్సుతో అతడు నిరంతరం ఆలోచించెను. తన కుమారుని గురించి ఇలా చింతించుచుండగా నారదుడు అక్కడికి వచ్చెను।

Verse 33

तमागतं मुनिं दृष्ट्वा राजर्षिरतिधार्मिकः । प्रत्युद्गम्य मुदा युक्तः पाद्यार्घ्याद्यैरपूजयत्

వచ్చిన మునిని చూచి అత్యంత ధార్మికుడైన రాజర్షి ఎదురేగి స్వాగతించి, హర్షంతో పాద్యార్ఘ్యాదులతో పూజించెను।

Verse 34

प्रणम्य नारदं राजा वचनं चेदमब्रवीत् । कन्येयं मम देवर्षे प्रतिज्ञामकरोत्पुरा

నారదునికి ప్రణామం చేసి రాజు ఇలా పలికెను— “హే దేవర్షీ, నా ఈ కుమార్తె పూర్వం ఒక ప్రతిజ్ఞ చేసింది।”

Verse 35

चतु र्दंतं महाकायं गजं सर्वांगपांडुरम् । आरुह्य यः समागच्छेत्स मे भर्ता भवेदिति

“నాలుగు దంతాలు గల, మహాకాయ, సర్వాంగ శ్వేత గజంపై ఎక్కి ఎవడు నా వద్దకు వస్తాడో, వాడే నా భర్త అవుతాడు।”

Verse 36

चतुर्दंतो महाकायो गजः सर्वांगपांडुरः । संभवेदिंद्रभवने भूतले नैव विद्यते

నాలుగు దంతాలు గల, మహాకాయ, సర్వాంగ శ్వేత గజం ఇంద్రభవనంలో ఉండవచ్చు; కానీ భూమిపై అది అసలు లేదు।

Verse 37

इयं च दुस्तरामेनां प्रतिज्ञां बालिशाऽकरोत् । इयं प्रतिज्ञातितरां सततं बाधते हि माम्

ఈ బాలిక దాటలేని కఠిన ప్రతిజ్ఞ చేసింది; ఈ అత్యంత బంధకరమైన ప్రతిజ్ఞ నన్ను ఎల్లప్పుడూ బాధిస్తుంది।

Verse 38

अनूढा हि पितुः कन्या सर्वदा शोकमावहेत् । इति तस्य वचः श्रुत्वा स्वनये नारदोऽब्रवीत्

“వివాహం కాని కుమార్తె తండ్రికి ఎల్లప్పుడూ శోకాన్ని కలిగిస్తుంది।” అతని మాటలు విని నారదుడు తన కుమారునితో (రాజుతో) పలికెను।

Verse 39

मा विषीदस्व राजर्षे तस्या ईदृग्विधः पतिः । भविष्यत्यचिरादेव पृथिव्यां ब्राह्मणोत्तमः

హే రాజర్షీ, విషాదపడకుము. అచిరంలోనే ఈ భూమిపై ఆ కన్యకు అలాంటి భర్త లభించును—అనుపమ బ్రాహ్మణోత్తముడు.

Verse 40

कक्षीवानिति विख्यातो जामाता ते भविष्यति । इत्युक्त्वा नारदमुनिर्ययावाकाशमार्गतः

నీ అల్లుడు ‘కక్షీవాన్’ అని ప్రసిద్ధుడైన వాడే అవుతాడు. ఇలా చెప్పి ముని నారదుడు ఆకాశమార్గమున వెళ్లిపోయెను.

Verse 41

स्व नयस्तद्वचः श्रुत्वा नारदेन प्रभाषितम् । आकांक्षते दिवारात्रं तादृग्विधसमागमम्

నారదుడు పలికిన ఆ మాటలు విని ఆమె పగలు-రాత్రి అలాంటి సమాగమాన్ని ఆకాంక్షించెను.

Verse 42

अतः सौम्य महाभाग कक्षीवन्बालतापस । अगस्त्यतीर्थमद्य त्वं स्नातुं गच्छ त्वरान्वितः

కాబట్టి, హే సౌమ్య మహాభాగ కక్షీవాన్, హే బాలతపస్వీ, నేడు తక్షణమే అగస్త్య-తీర్థమున స్నానమునకు వెళ్ళుము.

Verse 43

सर्वमंगलसिद्धिस्ते भविष्यति न संशयः । उदंकेनैवमुक्तोऽथ कक्षीवान्द्विजपुंगवः

నీకు సమస్త మంగళసిద్ధులు కలుగును—సందేహం లేదు. ఉదంకుడు ఇలా పలికినపుడు కక్షీవాన్, ద్విజపుంగవుడు, (కార్యానికి సిద్ధమయ్యెను).

Verse 44

अनु ज्ञातश्च गुरुणा प्रययौ गंधमादनम् । संप्राप्यागस्त्यतीर्थं च तत्र सस्नौ जितेंद्रियः

గురువు అనుమతి పొందినవాడు గంధమాదనానికి బయలుదేరెను. అగస్త్య తీర్థాన్ని చేరి, ఇంద్రియనిగ్రహంతో అక్కడ స్నానం చేసెను.

Verse 45

क्षेत्रोपवासमकरोद्दिनमेकं मुनीश्वरः । अपरेद्युः पुनः स्नात्वा पारणामकरोद्द्विजः

మునీశ్వరుడు ఆ పుణ్యక్షేత్రంలో ఒక దినం ఉపవాసం ఆచరించెను. మరునాడు మళ్లీ స్నానం చేసి ఆ ద్విజుడు విధిగా పారణం చేసెను.

Verse 46

रात्रौ तत्रैव सुष्वाप कक्षीवान्धर्मतत्परः । एवं नियमयुक्तस्य तस्य कक्षीवतो मुनेः

రాత్రి అక్కడే ధర్మనిష్ఠుడైన కక్షీవాన్ నిద్రించెను. ఈ విధంగా నియమసంపన్నుడైన ఆ కక్షీవాన్ ముని యొక్క (కథ కొనసాగును).

Verse 47

एकेन दिवसे नोनं वर्षत्रयमथागमत् । अथ वर्षत्रयस्यांते तस्मिन्नेव दिने मुनिः

ఒకే దినంలోనే నిశ్చయంగా మూడు సంవత్సరాలు గడిచినట్లయ్యెను. ఆ మూడు సంవత్సరాల అంతంలో, అదే దినమున మునికి (ఇది సంభవించెను).

Verse 48

अन्वास्य पश्चिमां संध्यां सुखं सुष्वाप तत्तटे । याममात्रावशिष्टायां विभावर्यां महाध्वनिः

పశ్చిమ సంధ్యను విధిగా ఆచరించి, అతడు ఆ తీరమున సుఖంగా నిద్రించెను. రాత్రికి ఒక యామం మాత్రమే మిగిలిన వేళ, చీకటిలో మహాధ్వని ఉద్భవించెను.

Verse 49

उदभूत्प्रलयांभोधिवीचिकोलाहलोपमः । तेन शब्देन महता कक्षीवान्प्रत्यबुध्यत

ప్రళయకాల సముద్రతరంగాల గర్జనవలె ఒక మహాశబ్దము ఉద్భవించింది. ఆ మహానాదముచేత కక్షీవాన్ మేల్కొని చైతన్యమందు నిలిచెను।

Verse 50

ततस्तु स्वनयो नाम राजा सानुचरो बली । मृगयाकौतुकी तत्र मधुरापतिराययौ

అనంతరం స్వనయ అనే బలవంతుడైన రాజు అనుచరులతో అక్కడికి వచ్చెను. వేటకౌతుకముతో మథురాధిపతి ఆ స్థలమునకు చేరెను।

Verse 52

सामात्यो मृगयासक्तो रथवाजिगजैर्युतः । अगस्त्यतीर्थसविधमाससाद भटान्वितः

మంత్రి సమేతుడై వేటలో ఆసక్తుడై, రథ-అశ్వ-గజములతో కూడి, సైనికులతో సహ అగస్త్యతీర్థ సమీపమునకు చేరెను।

Verse 53

स राजा मृगयाश्रांतः श्रांतसैनिकसंवृतः । तत्तीर्थतीरप्रांतेषु निषसाद महीपतिः

వేటచేత అలసిన ఆ రాజు, అలసిన సైన్యముచే చుట్టుముట్టబడి, ఆ తీర్థ తీరప్రాంతమందు కూర్చుండెను—భూపతి।

Verse 54

ततः प्रभाते विमले कक्षी वान्मुनिसत्तमः । अगस्त्यतीर्थे स्नात्वाऽसौ संध्यां पूर्वामुपास्य च

అనంతరం నిర్మలమైన ప్రభాతమున మునిశ్రేష్ఠుడు కక్షీవాన్ అగస్త్యతీర్థమున స్నానము చేసి, విధివిధానముగా ప్రాతఃసంధ్యోపాసన చేసెను।

Verse 55

तस्य तीरे जपन्मत्रांस्तस्थौ नियमसंयुतः । अत्रांतरे तीर्थवराद्गज एको विनिर्ययौ

ఆ తీరమున అతడు నియమసంయమములతో మంత్రజపము చేస్తూ నిలిచెను. అంతలో ఆ ఉత్తమ తీర్థమునుండి ఒకే గజము బయలుదేరి కనిపించెను.

Verse 56

चतुर्दंतो महाकायः कैलास इव मूर्तिमान् । स समुत्थाय तत्तीर्थादगात्कक्षीवदंतिकम्

నాలుగు దంతములు గల మహాకాయుడు—కైలాసపర్వతము మూర్తిమంతమైనట్లుగా—ఆ గజము ఆ తీర్థమునుండి లేచి కక్షీవానుని సమీపమునకు వెళ్లెను.

Verse 57

तमागतमुदंकोक्त लक्षणैरुपलक्षितम् । तदा निरीक्ष्य कक्षीवानारोढुं स्नानमातनोत्

ఉదంకుడు చెప్పిన శుభలక్షణములతో గుర్తింపబడిన ఆ గజము వచ్చినదని చూచి, కక్షీవానుడు దానిని పరిశీలించి స్నానక్రియను ముగించి ఎక్కుటకు సిద్ధమయ్యెను.

Verse 58

नमस्कृत्य च तत्तीर्थं श्लाघमानो मुहुर्मुहुः । आरुरोह च कक्षीवांश्चतुर्दंतं महागजम्

ఆ తీర్థమునకు నమస్కరించి, మళ్లీ మళ్లీ దానిని స్తుతిస్తూ, కక్షీవానుడు ఆ మహా చతుర్దంత గజముపై ఎక్కెను.

Verse 59

आरुह्य तं चतुर्दंतं रजताचलसंनिभम् । स्वनयस्य पुरीमेव कक्षीवान्गंतुमैच्छत

వెండి పర్వతమువలె కనిపించు ఆ చతుర్దంత గజముపై ఎక్కి, కక్షీవానుడు స్వనయుని పురికే నేరుగా వెళ్లాలని ఆశించెను.

Verse 60

तमारूढं चतुर्दंतं श्वेतदंतावलोत्तमम् । स वीक्ष्य निश्चिकायैनं कक्षीवानिति भूपतिः

నాలుగు దంతాలు గల, ప్రకాశమాన శ్వేతదంతాలతో విరాజిల్లే ఉత్తమ గజంపై ఆరూఢుడైన అతనిని చూచి రాజు తక్షణమే గుర్తించి—“ఇతడే కక్షీవాన్” అని నిశ్చయించాడు।

Verse 61

प्रसन्नहृदयो राजा तस्यांतिकमुपागमत् । तदाभ्याशमुपागम्य कक्षीवंतं नृपोऽब्रवीत्

ప్రసన్న హృదయుడైన రాజు అతని సమీపానికి వెళ్లాడు; దగ్గరకు చేరి నృపుడు కక్షీవానునితో మాటలాడాడు।

Verse 62

स्वनय उवाच । त्वं ब्रह्मन्कस्य पुत्रोऽसि नाम किं तव मे वद । गजमेनं समारुह्य कुत्र वा गन्तुमिच्छसि । स्वनयेनैवमुक्तस्तु कक्षीवान्वाक्यमब्रवीत्

స్వనయ రాజు అన్నాడు—“హే బ్రాహ్మణ! నీవు ఎవరి కుమారుడవు? నీ పేరు నాకు చెప్పు. ఈ గజంపై ఎక్కి నీవు ఎక్కడికి వెళ్లదలచుకున్నావు?” ఇలా అడిగిన స్వనయకు కక్షీవాన్ ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు।

Verse 63

कक्षीवानुवाच । पुत्रोऽहं दीर्घतमसः कक्षीवानिति विश्रुतः

కక్షీవాన్ అన్నాడు—“నేను దీర్ఘతమసుని కుమారుణ్ని; లోకంలో ‘కక్షీవాన్’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడను।”

Verse 64

स्वनयस्य तु राजर्षेर्गच्छामि नगरं प्रति । अहमुद्वोढुमिच्छामि तस्य कन्या मनोरमाम्

నేను రాజర్షి స్వనయుని నగరమునకు వెళ్తున్నాను; అతని మనోహర కుమార్తెను వివాహం చేసుకోవాలని కోరుతున్నాను।

Verse 65

चतुर्दंतगजारूढस्तत्प्रतिज्ञां च पूरयन् । स्वनयस्य सुतापाणिं ग्रहीष्यामि नराधिप

చతుర్దంత గజంపై ఆరూఢుడై, ఆ ప్రతిజ్ఞను నెరవేర్చుచు, ఓ నరాధిపా! నేను స్వనయుని కుమార్తె పాణిగ్రహణం చేసెదను।

Verse 66

तद्भाषितं समाकर्ण्य श्रोत्रपीयूषवर्षणम् । हर्षसंफुल्लनयनः स्वनयो वाक्यम ब्रवीत्

చెవులకు అమృతవర్షంలా ఉన్న ఆ మాటలను విని, ఆనందంతో వికసించిన నేత్రాలైన స్వనయుడు ప్రత్యుత్తరంగా పలికెను।

Verse 67

कक्षीवन्भोः कृतार्थोस्मि स एव स्वनयो ह्यहम् । उद्वोढुमिच्छति भवान्यस्य कन्यां मनोरमाम्

ఓ కక్షీవన్! నేను కృతార్థుడను; మీరు వివాహం చేయదలచిన మనోహర కన్యకు తండ్రైన ఆ స్వనయుడే నేనే।

Verse 68

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ कक्षीवन्बालतापस । मम कन्यां गृहाण त्वं तपोधन मनोरमाम्

హే మునిశ్రేష్ఠ కక్షీవన్, హే బాలతపస్వీ! నీకు స్వాగతం. హే తపోధన! నా మనోహర కుమార్తెను స్వీకరించుము।

Verse 69

तया सह चरन्धर्मान्गार्हस्थ्यं प्रतिपालय । राज्ञोक्तः स तदोवाच कक्षीवान्धर्मतत्परः । राजानं स्वनयं प्रीतं मधुरापुरवासिनम्

ఆమెతో కలిసి ధర్మాలను ఆచరించి గార్హస్థ్యాన్ని పరిరక్షించుము. రాజు ఇలా చెప్పగా, ధర్మపరాయణుడైన కక్షీవన్ మధురాపురవాసి సంతోషించిన రాజు స్వనయునితో అప్పుడు పలికెను।

Verse 70

कक्षीवानुवाच । पिता दीर्घतमानाम वेदारण्ये मम प्रभो

కక్షీవాన్ అన్నాడు—ఓ ప్రభో! నా తండ్రి దీర్ఘతమస్ అనే పేరుగలవాడు, వేదారణ్యమనే పవిత్ర అరణ్యంలో నివసిస్తున్నాడు।

Verse 71

आस्ते तपश्चरन्सौम्यो नियमाचारतत्परः । तस्यांतिकं प्रेषय त्वं विप्रमेकं धरापते

అతడు అక్కడ సౌమ్య స్వభావంతో తపస్సు చేస్తూ, నియమాచారాలలో నిబద్ధుడై ఉంటాడు. ఓ ధరాపతీ! అతని సమీపానికి ఒక బ్రాహ్మణుణ్ని పంపుము.

Verse 72

तथोक्तः स तदा राजा स्वनयो हृष्टमा नसः । अनेकसेनया सार्धं प्राहिणोत्स्वपुरोधसम्

అలా చెప్పబడినప్పుడు రాజు తన కుమారుని వల్ల హర్షితమనస్సుతో, అనేక సేనలతో కలిసి తన పురోహితుణ్ని పంపించాడు.

Verse 73

विप्रं सुदर्शनं नाम वेदारण्यस्थलं प्रति । सुदर्शनः समादिष्टः स्वनयेन नृपेण सः

వేదారణ్య పవిత్రస్థలానికి ‘సుదర్శన’ అనే బ్రాహ్మణుణ్ని నియమించారు; కుమారుని ప్రేరణతో రాజు ఆ సుదర్శనునికి ఆజ్ఞాపించాడు.

Verse 74

महत्या सेनया सार्धं प्रययौ वेदकाननम् । तत्रोटजे समासीन तं दीर्घतमसं मुनिम्

అతడు మహత్తర సేనతో కలిసి వేదకాననానికి బయలుదేరాడు; అక్కడ కుటీరంలో ఆసీనుడైన ముని దీర్ఘతమసును దర్శించాడు.

Verse 75

तपश्चरतमासीनं ध्यायन्वेदाटवी पतिम् । पुरोहितो ददर्शाथ जपंतं मंत्रमुत्तमम्

అప్పుడు రాజపురోహితుడు ఆయనను దర్శించాడు—తపస్సులో ఆసీనుడై, వేదాటవీ నాథుని ధ్యానిస్తూ, మృదుస్వరంతో ఉత్తమ మంత్రాన్ని జపిస్తూ ఉన్నాడు।

Verse 76

प्रणाममकरोत्तस्मै मुनये स सुदर्शनः । उवाच दीर्घतमसं मुनिं प्रह्लादयन्निव

సుదర్శనుడు ఆ మునికి ప్రణామం చేశాడు. తరువాత గౌరవభరిత వాక్యాలతో ఆయనను ఆనందింపజేస్తున్నట్లుగా ముని దీర్ఘతమసునితో పలికాడు।

Verse 77

सुदर्शन उवाच । कच्चित्ते कुशलं ब्रह्मन्कच्चित्ते वर्धते तपः । आश्रमे कुशलं कच्चित्कच्चिद्धर्मे सुखं वद

సుదర్శనుడు అన్నాడు—హే బ్రహ్మన్, మీరు కుశలమేనా? మీ తపస్సు వృద్ధి చెందుతోందా? ఆశ్రమంలో అన్నీ కుశలమా? చెప్పండి—ధర్మంలో సుఖంగా స్థితులై ఉన్నారా?

Verse 78

पृष्टः सुदर्शनेनैवं मुनिर्दीर्घतमास्तदा । सुदर्शनमुवाचेदमर्घ्यादिविधिपूर्वकम्

ఇలా సుదర్శనుడు ప్రశ్నించగా ముని దీర్ఘతమసుడు—ముందుగా అర్ఘ్యాది విధులను ఆచరించి—సుదర్శనునికి ఈ విధంగా ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు।

Verse 79

दीर्घतमा उवाच । सर्वत्र कुशलं ब्रह्मन्सुदर्शन महामते । मम वेदाटवीनाथकृपया नाशुभं क्वचित्

దీర్ఘతమసుడు అన్నాడు—హే మహామతి బ్రాహ్మణ సుదర్శన, అన్నిచోట్ల కుశలమే. వేదాటవీ నాథుని కృపవల్ల నాకు ఎప్పుడూ అశుభం కలగదు।

Verse 80

तवापि कुशलं ब्रह्मन्किं सुखागमनं तथा । किंवाऽगमनकार्यं ते सुदर्शन ममाश्रमे

హే బ్రాహ్మణా, నీకూ కుశలమేనా? నీ రాక సుఖకరమైందా? లేక హే సుదర్శనా, నా ఆశ్రమానికి రావడానికి నీ ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?

Verse 81

स्वनयस्य पुरोधास्त्वं खलु वेदविदांवरः । तं विहाय महाराज मधुरापुरवासिनम्

నీవు రాజు స్వనయుని రాజపురోహితుడవు, వేదవిదులలో శ్రేష్ఠుడవు. హే మహారాజా, మథురానివాసి అయిన అతనిని విడిచి నీవెందుకు వచ్చావు?

Verse 82

महत्या सेनया सार्धं किमर्थं त्वमिहागतः । इत्युक्तो दीर्घतमसा तदानीं स सुदर्शनः

ఇంత పెద్ద సేనతో కలిసి నీవు ఇక్కడికి ఏ కారణంతో వచ్చావు? అని దీర్ఘతమసుడు అడగగా, అప్పుడు సుదర్శనుడు సమాధానం చెప్పుటకు సిద్ధమయ్యాడు.

Verse 83

उवाच तं महात्मानं मुनिं ज्वलिततेजसम् । सर्वत्र मे सुखं ब्रह्मन्भवतः कृपया सदा

అతడు జ్వలిత తేజస్సు గల మహాత్మ మునితో ఇలా అన్నాడు— హే బ్రాహ్మణా, మీ కృపవల్ల నేను ఎక్కడైనా ఎల్లప్పుడూ సుఖంగా ఉన్నాను.

Verse 84

भगवन्स्व नयो राजा साष्टांगं प्रणिपत्य तु । त्वां प्राह प्रश्रितं वाक्यं मन्मुखेन शृणुष्व तत्

భగవన్, రాజు స్వనయుడు సాష్టాంగ నమస్కారం చేసి మీకు వినయవాక్యాన్ని చెప్పాడు; దానిని నా ముఖం ద్వారా వినండి.

Verse 85

स्वनय उवाच । कक्षीवांस्ते सुतो ब्रह्म न्गंधमादनपर्वते । स्नानं कुर्वन्नगस्त्यस्य तीर्थे संप्रति वर्तते

స్వనయుడు పలికెను—హే బ్రాహ్మణా, నీ కుమారుడు కక్షీవాన్ ఇప్పుడు గంధమాదన పర్వతమున ఉన్నాడు; అతడు అగస్త్య తీర్థమున స్నానవిధిని ఆచరిస్తున్నాడు।

Verse 86

तस्य रूपं तपो धर्ममाचारान्वैदिकांस्तथा । वेदशास्त्रप्रवीणत्वमाभि जात्यं च तादृशम्

అతని రూపము, తపస్సు, ధర్మము, వైదిక ఆచారము; అలాగే వేదశాస్త్రాలలో ప్రావీణ్యం, ఉత్తమ కులజన్మ—ఇవన్నీ లోకోత్తరమైనవే।

Verse 87

लोकोत्तरमिदं सर्वं विज्ञाय तव नंदने । मनोरमां सुतां तस्मै दातुमिच्छाम्यहं मुने

హే మునీ, నీ కుమారునిలో ఇవన్నీ లోకోత్తరమని తెలిసి, నేను నా మనోహర కుమార్తెను అతనికి వివాహార్థం ఇవ్వదలచుకున్నాను।

Verse 88

मृगयाकौतुकी चाहं गंधमादनपर्वतम् । आगतो मुनिशार्दूल वर्त्ते युष्मत्सुतांतिके

హే మునిశార్దూలా, వేటపై కుతూహలంతో నేను గంధమాదన పర్వతానికి వచ్చాను; ఇప్పుడు నీ కుమారుని సమీపంలోనే ఉన్నాను।

Verse 89

पित्रनुज्ञां विना नाहमुद्वहेयं सुतां तव । इति ब्रूते तव सुतः कक्षीवान्मुनिस त्तम

హే మునిసత్తమా, నీ కుమారుడు కక్షీవాన్ ఇలా అంటున్నాడు—‘తండ్రి అనుమతి లేకుండా నేను నీ కుమార్తెను వివాహం చేసుకోను।’

Verse 90

तद्भावां मत्सुतां तस्मै दातुं मेऽनुग्रहं कुरु । प्रैषयं च समीपं ते सेनया च सुदर्शनम्

నాపై అనుగ్రహం చేయుము—అతనిపై భక్తి గల నా కుమార్తెను ఆ పురుషునికి ఇవ్వుటకు నాకు అనుమతి దయచేయుము; మరియు సుదర్శనుని సేనతో కూడ నీ సమీపమునకు పంపుచున్నాను.

Verse 91

सुदर्शन उवाच । इति मां भगवन्राजा प्राहिणोत्तव सन्निधिम् । तद्भवाननुमन्यस्व राज्ञस्तस्य चिकीर्षितम्

సుదర్శనుడు పలికెను: ఈ విధముగా భగవాన్ రాజు నన్ను మీ సన్నిధికి పంపెను; కావున ఆ రాజు చేయదలచిన కార్యమును మీరు అనుమోదించుము.

Verse 92

श्रीसूत उवाच । इत्युक्त्वा विररामाथ स्वनयस्य पुरोहितः । ततो दीर्घतमाः प्राह स्वनयस्य पुरोहितम्

శ్రీసూతుడు పలికెను: ఇలా చెప్పి తన కుమారుని పురోహితుడు మౌనమయ్యెను; అప్పుడు దీర్ఘతముడు తన కుమారుని ఆ పురోహితునితో పలికెను.

Verse 93

दीर्घतमा उवाच । सुदर्शन भवत्वेवं कथितं स्वनयेन यत् । ममाभीष्टतमं ह्येतत्पाणिग्रहणमंगलम्

దీర్ఘతముడు పలికెను: హే సుదర్శన, నా కుమారుడు చెప్పినట్లే అట్లే జరుగుగాక; ఎందుకంటే ఈ పాణిగ్రహణ మంగళక్రియ నాకు అత్యంత అభీష్టమైనది.

Verse 94

आगमिष्याम्यहं विप्र गन्धमादनपर्वतम् । इत्युक्त्वा स मुनिर्विप्रा महादीर्घतमा मुनिः

హే విప్రా, నేను గంధమాదన పర్వతమునకు వెళ్తాను—అని చెప్పి ఆ మహర్షి దీర్ఘతమ ముని (ప్రస్థానమయ్యెను).

Verse 95

वेदाटवीपतिं नत्वा भक्तिप्रवणचेतसा । सुदर्शनेन सहितः सेतुमुद्दिश्य निर्ययौ

భక్తితో వంగిన హృదయంతో అతడు వేదాటవీ అధిపతికి నమస్కరించి, సుదర్శనునితో కలిసి పవిత్ర సేతువైపు ప్రయాణమయ్యెను।

Verse 96

षट्भिर्दिनैर्मुनिः पुण्यं प्रययौ गन्धमादनम् । अगस्तितीर्थतीरं च गत्वा दीर्घतमा मुनिः

ఆరు దినములలో ముని పుణ్య గంధమాదనాన్ని చేరెను. దీర్ఘతమా ముని అగస్త్య తీర్థ తీరానికీ వెళ్లి తన పవిత్ర యాత్రను కొనసాగించెను।

Verse 97

अथ पुत्रं ददर्शाग्रे कक्षीवंतं महामुनिः । कक्षीवान्पितरं दृष्ट्वा ववन्दे नाम कीर्तयन्

అప్పుడు మహాముని ముందర తన కుమారుడు కక్షీవాన్ను చూచెను. తండ్రిని చూచి కక్షీవాన్ ఆయన నామాన్ని ఉచ్చరిస్తూ భక్తితో వందనముచేసెను।

Verse 98

ततो दीर्घतमा योगी स्वांकमारोप्य तं सुतम् । मूर्ध्न्युपाघ्राय सस्नेहं सस्वजे पुलकाकुलः

అప్పుడు యోగి దీర్ఘతమా తన కుమారుని ఒడిలో ఎత్తుకొని, స్నేహంతో అతని శిరస్సును మ్రొక్కి వాసన చూచి, రోమాంచితుడై ఆలింగనం చేసెను।

Verse 99

कुशलं परिपप्रच्छ तदा दीर्घतमा ऋषिः । सर्ववेदास्त्वयाधीताः कक्षीवन्किमु वत्सक

అప్పుడు ఋషి దీర్ఘతమా కుశలమని అడిగెను— “కక్షీవాన్, వత్సా! నీవు సమస్త వేదములను అధ్యయనం చేసితివా?”

Verse 100

शास्त्राण्यपाठीः किं त्वं वा वत्स सर्वं वदस्व मे । इति पृष्टः स्वपित्रा स सर्वं वृत्तं तमव्रवीत्

తండ్రి అతనిని అడిగాడు—“వత్సా, నీవు శాస్త్రాలు అధ్యయనం చేయలేదా? నాకు అన్నీ చెప్పు.” తండ్రి ప్రశ్నించగా అతడు జరిగినదంతా వివరించాడు.

Verse 851

विनिघ्नन्स गजान्सिंहान्वराहान्महिषान्नुरून् । अन्यान्मृगविशेषांश्च स राजा न्यवधीच्छरैः

ఆ రాజు ఏనుగులు, సింహాలు, వరాహాలు, అనేక గేదెలు మరియు ఇతర రకరకాల అడవి మృగాలను కూలదోసి, తన బాణాలతో వధించాడు.