Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 43

Devanagari script

ताडिता ताडयेच्चेत्तं सा व्याघ्री वृषदंशिका । कटाक्षयति याऽन्यं वै केकराक्षी तु सा भवेत्

Transliteration

tāḍitā tāḍayeccettaṃ sā vyāghrī vṛṣadaṃśikā | kaṭākṣayati yā'nyaṃ vai kekarākṣī tu sā bhavet

Translation

కొట్టబడినప్పటికీ ఆమె తిరిగి అతనిని కొడితే, ఆమె ‘వృషదంశిక’ అనే వ్యాఘ్రిగా అవుతుంది; మరియు ఇతరునిపై కటాక్షం వేసేది ‘కేకరాక్షి’ (వంకర చూపు గలది) అవుతుంది।

Word by Word

• ताडिता: (if) struck/beaten
• ताडिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √ताड् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• ताडयेत्: should strike
• ताडयेत्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ताड् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• चेत्: if
• चेत्: Sambandha (Condition/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक-अव्यय (conditional particle ‘if’)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• व्याघ्री: a tigress
• व्याघ्री: Karta (Predicate nominative/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्याघ्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• वृषदंशिका: a bull-biter (a kind of creature)
• वृषदंशिका: Karta (Predicate nominative/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृष (प्रातिपदिक) + दंशिका (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वृषस्य दंशिका), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• कटाक्षयति: casts a sidelong glance
• कटाक्षयति: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कटाक्षय् (नामधातु/धातु)
• Form: लट् (present indicative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• या: she who
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• अन्यम्: another man/other person
• अन्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• केकराक्षी: a squint-eyed woman
• केकराक्षी: Karta (Predicate nominative/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: केकर (प्रातिपदिक) + अक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (केकराणि अक्षी यस्याः), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• तु: but
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक-अव्यय (adversative/emphatic ‘but/indeed’)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

Speaker

Unspecified (Dharmāraṇya Khaṇḍa narrative voice; likely Sūta/Lomaharṣaṇa conveying dharma-teaching)

Visual Art Cues

Scene: A tense domestic moment: a man raises a hand; the woman restrains retaliation; allegorical overlay shows a tigress and a squint-eyed figure, illustrating karmic outcomes of violence and wandering gaze.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It urges restraint in anger and fidelity in gaze and intention, warning of karmic repercussions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None is mentioned; the focus is personal conduct and karma.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual; it is a behavioral warning framed through rebirth imagery.