Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 80

Devanagari script

वारुणादपि चाग्नेयाद्वायव्यादपि चेंद्रतः । मंत्रस्थानादपि परं ब्राह्मं स्नानमिदं परम् । ब्राह्मस्नानेन यः स्नातः स बाह्याभ्यंतरं शुचिः

Transliteration

vāruṇādapi cāgneyādvāyavyādapi ceṃdrataḥ | maṃtrasthānādapi paraṃ brāhmaṃ snānamidaṃ param | brāhmasnānena yaḥ snātaḥ sa bāhyābhyaṃtaraṃ śuciḥ

Translation

వరుణస్నానం, ఆగ్నేయస్నానం, వాయవ్యస్నానం, ఇంద్రస్నానం కంటే కూడా ఉన్నతమైనది—కేవలం ‘మంత్రస్థానం’ కంటే కూడా పరమైనది—ఇది పరమ బ్రాహ్మస్నానం. బ్రాహ్మస్నానంతో స్నానించినవాడు బాహ్యంగా, అంతర్యంగా రెండింటిలోనూ శుచిగా అవుతాడు.

Word by Word

• वारुणात्: than/from the Varuṇa (water-related) [bath]
• वारुणात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वारुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; तुलनार्थे ‘-त्’ (than/from)

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थ ‘also/even’

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• आग्नेयात्: than/from the Agni-related [bath]
• आग्नेयात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: आग्नेय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; ‘आग्नेय-स्नान’ इत्यर्थे

• वायव्यात्: than/from the Vāyu-related [bath]
• वायव्यात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वायव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; ‘वायव्य-स्नान’ इत्यर्थे

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• इन्द्रतः: than/from the Indra-related [bath]
• इन्द्रतः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; ‘-तस्/तः’ प्रत्ययान्त अव्ययवत् प्रयोगः (from/than Indra-related)

• मन्त्रस्थानात्: than/from the place of mantras (mantra-seat)
• मन्त्रस्थानात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मन्त्रस्य स्थानम्)

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• परम्: higher/superior
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (higher/supreme)

• ब्राह्मम्: Brahmic, pertaining to Brahman
• ब्राह्मम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ब्राह्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘स्नानम्’ विशेषणम्

• स्नानम्: bath, ablution
• स्नानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम, ‘स्नानम्’ विशेषणम्

• परम्: supreme
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्त-विशेषण (supreme)

• ब्राह्मस्नानेन: by/with the Brahmic bath
• ब्राह्मस्नानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्म + स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्राह्मं स्नानम्)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)

• स्नातः: bathed
• स्नातः: Karta (Agent as described/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्ना (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृत् (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘यः/सः’ विशेषणम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अन्वय-प्रदर्शक (correlative)

• बाह्याभ्यन्तरम्: externally and internally
• बाह्याभ्यन्तरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: बाह्य + अभ्यन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (बाह्यं च अभ्यन्तरं च)

• शुचिः: pure/clean
• शुचिः: Karta (Predicate of subject/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective)

Speaker

Skanda (deduced from Dharmāraṇya-khaṇḍa narrative style within Brahmakhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Brāhma-snāna (conceptual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A contemplative ascetic at a riverbank performs snāna while a luminous ‘brahmic’ radiance rises from the heart-lotus, surpassing the four elemental deities who stand as witnesses (Varuṇa with noose, Agni with flames, Vāyu with billowing scarf, Indra with vajra).

Characters & Entities

• Varuṇa
• Agni
• Vāyu
• Indra
• Brahman (Brāhma)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The highest purification is the Brāhma-bath—purity rooted in Brahman/inner sanctity—surpassing merely external ritual categories.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse emphasizes the principle of inner sanctification rather than naming a single tīrtha; it fits Dharmāraṇya’s teaching that true tīrtha is purity of consciousness.

What ritualistic prescription is mentioned?

It recommends ‘Brāhma snāna’—a superior purificatory bath understood as mantra-informed, inwardly grounded purification.