Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 57

Devanagari script

प्रतिपद्दर्शषष्ठीषु नवम्यां रविवासरे । दंतानां काष्ठसंयोगो दहेदासप्तमं कुलम्

Transliteration

pratipaddarśaṣaṣṭhīṣu navamyāṃ ravivāsare | daṃtānāṃ kāṣṭhasaṃyogo dahedāsaptamaṃ kulam

Translation

ప్రతిపద, దర్శ (అమావాస్య), షష్ఠి, నవమి మరియు ఆదివారంలో దంతాలపై కాష్ఠదంతకాష్ఠం వాడితే—ఏడవ తరము వరకు కులం దగ్ధమవుతుందని చెప్పబడింది.

Word by Word

• प्रतिपत्: the first lunar day (pratipad)
• प्रतिपत्: Samānādhikaraṇa within list (enumerative)
• Type: Noun
• Root: प्रतिपद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (नामरूपेण; तिथिनाम)

• दर्श: new-moon day (darśa)
• दर्श: Samānādhikaraṇa within list
• Type: Noun
• Root: दर्श (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (तिथिनाम; अमावास्या/दर्श)

• षष्ठीषु: on the sixth lunar days
• षष्ठीषु: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: षष्ठी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन; तिथिनाम

• नवम्याम्: on the ninth lunar day
• नवम्याम्: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नवमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; तिथिनाम

• रविवासरे: on Sunday
• रविवासरे: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रवि + वासर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; समासः: तत्पुरुष (रवेः वासरः)

• दंतानाम्: of the teeth
• दंतानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन

• काष्ठसंयोगः: contact with a stick/wood (for teeth)
• काष्ठसंयोगः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काष्ठ + संयोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः: षष्ठी-तत्पुरुष (काष्ठस्य संयोगः)

• दहेत्: would burn/destroy
• दहेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दह् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• आ: up to
• आ: Limit marker (पर्यन्त)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/पर्यन्तवाचक (up to)

• सप्तमम्: seventh
• सप्तमम्: Karma (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सप्तम (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कुलम् इति विशेष्ये

• कुलम्: family/lineage
• कुलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

Speaker

Sūta (deduced, Brāhma Khaṇḍa narration style)

Visual Art Cues

Scene: A calendar-like depiction: lunar phases and a sun emblem for Sunday; a devotee refrains from using a tooth-stick, hands folded in restraint, choosing alternative cleansing.

Characters & Entities

• Pratipad
• Darśa (Amāvāsyā)
• Ṣaṣṭhī
• Navamī
• Ravivāra
• Dantakāṣṭha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma extends to time-discipline: certain acts are regulated by sacred calendrical sensitivity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; the verse concerns tithi-vāra (lunar-day and weekday) prohibitions.

What ritualistic prescription is mentioned?

Avoid using a wooden tooth-stick on pratipad, amāvāsyā, ṣaṣṭhī, navamī, and on Sundays.