Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 17

Devanagari script

दुःखी यतः पराधीनः सदैवात्मवशः सुखी । यस्मिन्कर्मण्यंतरात्मा क्रियमाणे प्रसीदति

Transliteration

duḥkhī yataḥ parādhīnaḥ sadaivātmavaśaḥ sukhī | yasminkarmaṇyaṃtarātmā kriyamāṇe prasīdati

Translation

పరాధీనుడు దుఃఖి; సదా ఆత్మవశుడైనవాడు సుఖి. ఏ కార్యం చేస్తూ ఉండగా అంతరాత్మ ప్రసన్నంగా శాంతిస్తుంది, ఆ కార్యమే ఎంచుకోవాలి.

Word by Word

• दुःखी: unhappy
• दुःखी: Predicate (Vidheyaviśeṣaṇa/विधेयविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुःखिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषणम्

• यतः: because
• यतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यतः (अव्यय)
• Form: हेतुवाचक-अव्यय (causal indeclinable: ‘because/since’)

• पराधीनः: dependent on others
• पराधीनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पर + अधीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (परस्य अधीनः)

• सदा: always
• सदा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपात (emphatic particle)

• आत्मवशः: self-controlled
• आत्मवशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आत्मन् + वश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (आत्मनः वशः)

• सुखी: happy
• सुखी: Predicate (Vidheyaviśeṣaṇa/विधेयविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सुखिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषणम्

• यस्मिन्: in which/where
• यस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• कर्मणि: in an action
• कर्मणि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• अन्तरात्मा: the inner self
• अन्तरात्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्तर् + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (अन्तरः आत्मा)

• क्रियमाणे: while (it is) being done
• क्रियमाणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) → क्रियमाण (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; वर्तमानकाले कर्मणि-प्रयोगे शानच्-प्रत्यय (passive present participle), ‘while being done’

• प्रसीदति: is pleased
• प्रसीदति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सद् (धातु) उपसर्गः प्र-
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Unspecified (Dharmāraṇyakhaṇḍa narrative voice)

Visual Art Cues

Scene: A seeker at a crossroads: one path crowded with coercive service and agitation, the other a quiet path of self-directed dharmic work; above, a subtle luminous 'antarātman' presence blessing the serene choice.

Characters & Entities

• Antarātmā (inner self)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Right action is recognized by inner clarity and peace; dependency that erodes self-rule breeds sorrow.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is identified; the teaching is ethical and introspective.

What ritualistic prescription is mentioned?

No external rite; it prescribes selecting karma that leaves the antarātmā tranquil during performance.