Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 93

Devanagari script

चतुःषष्टिश्च गोत्राणामस्माकं ये द्विसप्ततिः । स्वस्वगोत्रस्यावटंका एकग्रामाभिभाषिणः

Transliteration

catuḥṣaṣṭiśca gotrāṇāmasmākaṃ ye dvisaptatiḥ | svasvagotrasyāvaṭaṃkā ekagrāmābhibhāṣiṇaḥ

Translation

మాలో అరవై నాలుగు గోత్రాలు, డెబ్బై రెండు వర్గాలు ఉన్నాయి. ప్రతి ఒక్కటి తన తన గోత్రానికి ప్రత్యేక వంశచిహ్నం; అందరూ ఒకే గ్రామసమాజంలా ఒకే మాటగా పలుకుతారు.

Word by Word

• चतुःषष्टिः: sixty-four
• चतुःषष्टिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चतुःषष्टि (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; संख्यावाचक-शब्दः

• च: and
• च: Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक-अव्यय (conjunction)

• गोत्राणाम्: of clans/gotras
• गोत्राणाम्: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: गोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन

• अस्माकम्: of us/our
• अस्माकम्: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन; सर्वनाम

• ये: who/which (those)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; सम्बन्ध-सूचक (relative pronoun)

• द्विसप्ततिः: seventy-two
• द्विसप्ततिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विसप्तति (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; संख्यावाचक-शब्दः

• स्वस्वगोत्रस्य: of each one’s own gotra
• स्वस्वगोत्रस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: स्व + स्व + गोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; ‘स्वस्व’ = प्रत्येकस्य स्वकीयम्

• अवटङ्काः: Avataṅkas (a group/people so named)
• अवटङ्काः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अवटङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन

• एकग्रामाभिभाषिणः: speaking as one village / of one-village speech
• एकग्रामाभिभाषिणः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकग्राम + अभिभाषिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषणम् (qualifying अवटङ्काः)

Speaker

Eldest brāhmaṇa (vipra) (deduced from previous verse)

Visual Art Cues

Scene: A council of brāhmaṇas enumerating gotras and branches, seated in orderly rows, indicating unity despite lineage diversity; palm-leaf registers and ritual staffs suggest organized pilgrimage planning.

Characters & Entities

• gotra
• dvija

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even with many lineages, unity in dharmic purpose is emphasized—speaking and acting as one for a righteous goal.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is directly mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it frames communal organization by gotra for coordinated action.