Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 78

Devanagari script

रामश्चतुर्भुजः साक्षान्मानुषत्वं गतो भुवि । अगतीनां च गतिदः स वै धर्मपरायणः । दयालुश्च कृपालुश्च जंतूनां परिपालकः

Transliteration

rāmaścaturbhujaḥ sākṣānmānuṣatvaṃ gato bhuvi | agatīnāṃ ca gatidaḥ sa vai dharmaparāyaṇaḥ | dayāluśca kṛpāluśca jaṃtūnāṃ paripālakaḥ

Translation

రాముడు సాక్షాత్తు చతుర్భుజుడైన ప్రభువే; భూమిపై మానవరూపం ధరించాడు. ఆశ్రయంలేనివారికి ఆశ్రయమై, ధర్మపరాయణుడై, దయాళువు కృపాళువుగా సమస్త జీవులను పరిరక్షిస్తాడు.

Word by Word

• रामः: Rama
• रामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• चतुर्भुजः: four-armed
• चतुर्भुजः: Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् + भुज (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (adjective) रामस्य

• साक्षात्: directly, manifestly
• साक्षात्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: साक्षात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• मानुषत्वम्: human state, humanity
• मानुषत्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मानुषत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; कर्मपद

• गतः: having gone/attained
• गतः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोग (active sense)

• भुवि: on earth
• भुवि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; अधिकरण

• अगतीनाम्: of the helpless / of those without refuge
• अगतीनाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अ + गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; सम्बन्ध (of those who have no refuge/way)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• गतिदः: giver of refuge/way
• गतिदः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गति + द (दा/दद् धातु-सम्बद्ध प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘गति’ इति कर्म, ‘दः’ दाता (giver)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• वै: indeed
• वै: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक-निपात (emphatic particle)

• धर्मपरायणः: devoted to dharma
• धर्मपरायणः: Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्म + परायण (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; ‘धर्मे परायणः’ (devoted to dharma)

• दयालुः: compassionate
• दयालुः: Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दयालु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• कृपालुः: merciful
• कृपालुः: Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृपालु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• जन्तूनाम्: of creatures
• जन्तूनाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्ध

• परिपालकः: protector
• परिपालकः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परि + पाल (धातु) + ण्वुल् (क-प्रत्यय; कर्तृवाचक)
• Form: कृदन्त-नाम (agent noun); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic voice; specific speaker not explicit in the snippet)

Visual Art Cues

Scene: A serene epiphany of Rāma: though in human guise, a subtle four-armed divinity shines through; he stands as protector of creatures, with a calm, dharma-radiant aura.

Characters & Entities

• Rāma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is upheld through compassion: the divine protects beings and becomes the refuge of the refuge-less.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader setting is Dharmāraṇya (a sacred forest-region) in the Brahmakhaṇḍa’s Dharmāraṇyakhaṇḍa, though this verse chiefly glorifies Rāma’s dharmic nature rather than naming a specific tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse is doctrinal praise (stuti) of Rāma’s dharma and compassion.