Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 11

Devanagari script

राम उवाच । धर्मारण्ये महाक्षेत्रे किं कर्त्तव्यं द्विजोत्तम । दानं वा नियमो वाथ स्नानं वा तप उत्तमम्

Transliteration

rāma uvāca | dharmāraṇye mahākṣetre kiṃ karttavyaṃ dvijottama | dānaṃ vā niyamo vātha snānaṃ vā tapa uttamam

Translation

రాముడు పలికెను—హే ద్విజోత్తమా! ధర్మారణ్య మహాక్షేత్రంలో ఏమి చేయవలెను—దానం, నియమం, స్నానం, లేక ఉత్తమ తపస్సా?

Word by Word

• रामः: Rāma
• रामः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• धर्मारण्ये: in Dharmāraṇya
• धर्मारण्ये: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धर्मारण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः

• महाक्षेत्रे: in the great sacred field
• महाक्षेत्रे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (महद् क्षेत्रम्)

• किम्: what
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम

• कर्त्तव्यम्: to be done/duty
• कर्त्तव्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + तव्यत् (कृदन्त)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त विधेय/कर्तव्यता-वाचक कृदन्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• द्विजोत्तम: O best of the twice-born
• द्विजोत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (श्रेष्ठः द्विजः)

• दानम्: gift/charity
• दानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle: or)

• नियमः: observance/restriction
• नियमः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नियम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक-निपात

• अथ: then/and
• अथ: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/प्रश्नार्थक-निपात (then/now)

• स्नानम्: bath
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक-निपात

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उत्तमम्: best/supreme
• उत्तमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier)

Speaker

Rāma

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Rāma respectfully addresses Vasiṣṭha, asking what is to be done in Dharmāraṇya—charity, observances, bathing, or austerity—framing a didactic moment.

Characters & Entities

• Rāma
• Dharmāraṇya
• Vasiṣṭha (addressed as dvijottama, implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In a powerful kṣetra, seekers should align practice with scriptural guidance—choosing the most fitting discipline for attaining merit and purity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya is presented as a mahākṣetra where many practices become especially potent.

What ritualistic prescription is mentioned?

The options listed are dāna (charity), niyama (vows/observances), snāna (sacred bathing), and tapas (austerity), to be clarified by the guru.