Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 84

Devanagari script

विहायसा निवृत्तस्तु भूयोऽयोध्यां पुरीं प्रति । पूर्णे चतुर्दशे वर्षे पंचम्यां माधवस्य च

Transliteration

vihāyasā nivṛttastu bhūyo'yodhyāṃ purīṃ prati | pūrṇe caturdaśe varṣe paṃcamyāṃ mādhavasya ca

Translation

ఆకాశమార్గంగా ఆయన మళ్లీ అయోధ్యాపురి వైపు తిరిగివచ్చాడు. పద్నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తైనప్పుడు, మాధవ (వైశాఖ) మాసపు పంచమి తిథిన (ఇది జరిగింది)।

Word by Word

• विहायसा: through the sky
• विहायसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विहायस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• निवृत्तः: returned
• निवृत्तः: Karta (Predicate participle/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: नि + वृत् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; धातु: वृत् (नि-उपसर्ग)

• तु: then/indeed
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• भूयः: again, further
• भूयः: Adverbial modifier (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• अयोध्याम्: to Ayodhyā
• अयोध्याम्: Karma (Goal as object/गन्तव्य)
• Type: Noun
• Root: अयोध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन (गमन-लक्ष्य)

• पुरीम्: the city
• पुरीम्: Karma (Appositional goal/गन्तव्य)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; अयोध्याम् इत्यस्य अपपद/समानााधिकरण-भावः

• प्रति: towards
• प्रति: Directional marker (दिक्/गति-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपसर्गसदृश-प्रयोगे अव्यय (preposition), अर्थ: ‘towards’

• पूर्णे: when completed
• पूर्णे: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; विशेषणम् (qualifying वर्षे)

• चतुर्दशे: in the fourteenth
• चतुर्दशे: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्दशन् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; संख्या-विशेषणम् (qualifying वर्षे)

• वर्षे: year
• वर्षे: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• पंचम्याम्: on the fifth (lunar day)
• पंचम्याम्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पञ्चमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन (तिथि-नाम)

• माधवस्य: of Mādhava (month)
• माधवस्य: Adhikarana (Temporal genitive/काल-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: माधव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन (मास-नाम)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Dharmāraṇya Khaṇḍa; exact speaker not in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The Puṣpaka glides toward Ayodhyā under a clear sky; the sense is of completion—fourteen years fulfilled—moving from ordeal to ordered peace.

Characters & Entities

• Ayodhyā
• Rāma
• Mādhava (Vaiśākha)
• Pañcamī (tithi)
• Fourteen-year exile (caturdaśa-varṣa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is sustained by fidelity to vows and time-bound commitments, exemplified by the completion of the fourteen-year exile.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā is referenced as the sacred royal city, though the verse does not present a formal tīrtha-phala (pilgrimage merit) claim.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is specified; the focus is calendrical and narrative.