Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 16

Devanagari script

पञ्चमे चित्रकूटे तु रामो वासमकल्पयत् । तदा दशरथः स्वर्गं गतो राम इति ब्रुवन्

Transliteration

pañcame citrakūṭe tu rāmo vāsamakalpayat | tadā daśarathaḥ svargaṃ gato rāma iti bruvan

Translation

ఐదవ రోజున రాముడు చిత్రకూటంలో నివాసాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్నాడు. అప్పుడు దశరథుడు ‘రామా, రామా’ అని పలుకుతూ స్వర్గానికి వెళ్లాడు।

Word by Word

• pañcame: on the fifth (day)
• pañcame: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: pañcama (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘(दिने)’ इति अध्याहारः

• citrakūṭe: at Citrakūṭa
• citrakūṭe: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: citrakūṭa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• tu: indeed
• tu: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: tu (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधानार्थक-निपातः

• rāmaḥ: Rāma
• rāmaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rāma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• vāsam: a dwelling
• vāsam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: vāsa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• akalpayat: arranged / made
• akalpayat: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √kḷp (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/past), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• tadā: then
• tadā: Kāla-adhikaraṇa (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: tadā (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; कालवाचक-अव्ययम् (then)

• daśarathaḥ: Daśaratha
• daśarathaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: daśaratha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• svargam: to heaven
• svargam: Gati-karma (Goal as object/गति-कर्म)
• Type: Noun
• Root: svarga (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; गत्यर्थकक्रियायाः कर्म

• gataḥ: gone
• gataḥ: Kriyā (Resultant state/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √gam (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; ‘दशरथः’ इति सह

• rāma: ‘Rāma’
• rāma: Sambandha (Quoted word/उक्ति)
• Type: Noun
• Root: rāma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (सम्बोधनार्थे अपि सम्भवः), एकवचनम्; ‘इति’ पूर्वं उक्तिविषयः

• iti: thus
• iti: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उद्धरण-निपातः (quotative)

• bruvan: saying
• bruvan: Karta (Agent qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: √brū (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययः (Present active participle), पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; ‘दशरथः’ इति कर्तृविशेषणम्

Speaker

Narrator (Purāṇic voice; likely Sūta/Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Citrakūṭa

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Rāma sets up a hermitage at Citrakūṭa’s wooded slopes; parallel scene: Daśaratha on his deathbed, eyes closed, uttering ‘Rāma’ as he departs for heaven.

Characters & Entities

• Rāma
• Daśaratha
• Citrakūṭa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remembrance of the righteous (and the Divine name) at life’s end is held as a purifier; holy places become stages for dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Citrakūṭa is highlighted as Rāma’s dwelling-place, a sacred landscape in the Rāma tradition.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse implies the merit of nāma-smaraṇa (remembering the name) at death.