Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 49

Devanagari script

पीलुयुग्मं स्थितं तत्र तत्तीर्थं मुनिसेवितम् । स्नानात्स्वर्गप्रदं चैव पानात्पापविशुद्धिदम्

Transliteration

pīluyugmaṃ sthitaṃ tatra tattīrthaṃ munisevitam | snānātsvargapradaṃ caiva pānātpāpaviśuddhidam

Translation

అక్కడ పీలూ వృక్షాల జంట నిలిచి ఉంది; అది మునులు సేవించే తీర్థం. అక్కడ స్నానం స్వర్గప్రదం, ఆ జలాన్ని పానంచేయుట పాపశుద్ధికరం.

Word by Word

• पीलुयुग्मम्: a pair of pīlu trees
• पीलुयुग्मम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पीलु (प्रातिपदिक) + युग्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• स्थितम्: standing, situated
• स्थितम्: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective/कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृदन्त (Neuter, Nom./Acc., Singular; past passive participle)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (indeclinable; adverb of place)

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular); विशेषण

• तीर्थम्: holy ford/pilgrimage place
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• मुनिसेवितम्: frequented by sages
• मुनिसेवितम्: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective/कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + सेवित (कृदन्त, क्त; √सेव् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मुनिभिः सेवितम्) (Neuter, Nom./Acc., Singular; ‘served/visited by sages’)

• स्नानात्: from bathing (there)
• स्नानात्: Apādāna (Source/cause/अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Ablative, Singular)

• स्वर्गप्रदम्: granting heaven
• स्वर्गप्रदम्: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective/कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक) + प्रद (प्रातिपदिक; √दा धातु ‘to give’ से)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (स्वर्गं प्रददाति इति) (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (indeclinable; conjunction)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/निश्चयार्थक (indeclinable; emphatic particle)

• पानात्: from drinking (its water)
• पानात्: Apādāna (Source/cause/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Ablative, Singular)

• पापविशुद्धिदम्: giving purification from sin
• पापविशुद्धिदम्: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective/कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पाप (प्रातिपदिक) + विशुद्धि (प्रातिपदिक) + द (प्रातिपदिक; √दा)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (पापस्य विशुद्धिं ददाति इति) (Neuter, Nom./Acc., Singular)

Speaker

Narrative voice (contextual Purāṇic narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pīluyugma-tīrtha

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A quiet river/ford shaded by two pīlu trees; sages seated in meditation; pilgrims bathing and sipping water; subtle radiance over the tīrtha.

Characters & Entities

• Munis
• Pīlu (tree)
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy places sanctified by sages uplift devotees; simple acts like bathing and drinking tīrtha-water are portrayed as powerful means of purification and merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A tīrtha identified by a pair of pīlu trees (pīlu-yugma), within the Dharmāraṇya sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing) at the tīrtha and pāna (drinking) of its water for merit and purification.