Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 13

Devanagari script

एवमेषा महादिव्या काजेशैः स्थापिता तदा । रक्षार्थं सर्वजंतूनां सत्यमंदिरवासिनाम्

Transliteration

evameṣā mahādivyā kājeśaiḥ sthāpitā tadā | rakṣārthaṃ sarvajaṃtūnāṃ satyamaṃdiravāsinām

Translation

ఇలా ఆ మహాదివ్య దేవిని అప్పుడు కాజేశులు ప్రతిష్ఠించారు—సర్వజీవుల రక్షణార్థం, ముఖ్యంగా సత్యమందిరంలో నివసించువారికోసం।

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-vishesana
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: रीत्यर्थक-अव्यय (adverb: ‘thus/in this manner’)

• एषा: this (she)
• एषा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• महा-दिव्या: greatly divine
• महा-दिव्या: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (एषा)

• काजेशैः: by the Kājeśas (lords of Kāja)
• काजेशैः: Karana / Karta (Agent in passive/कर्तृकरण)
• Type: Noun
• Root: काजेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; (सम्भाव्य) ‘काजेश’ = काज-ईशाः/काजाधिपाः (विशेषसमूह-नाम)

• स्थापिता: was installed
• स्थापिता: Kriya (Passive predicate/कर्मणि-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्थाप् (धातु) → स्थापित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) कर्मणि-प्रयोगे मुख्यक्रियापदवत् (‘was installed/placed’)

• तदा: then
• तदा: Kala-adhikarana (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• रक्षा-अर्थम्: for protection
• रक्षा-अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: रक्षा (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; समस्तपदम् अव्ययवत्; द्वितीया-एकवचनरूपेण प्रयुक्तम् (purpose)

• सर्व-जंतूनाम्: of all beings
• सर्व-जंतूनाम्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + जंतु (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• सत्य-मंदिर-वासिनाम्: of those dwelling in the temple of Truth
• सत्य-मंदिर-वासिनाम्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक) + मंदिर (प्रातिपदिक) + वासिन् (√वस् धातु; वासिन् प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सत्यमन्दिरे वसन्ति ये); पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; ‘सर्वजंतूनाम्’ इत्यस्य विशेषण/अपेक्षया विशेषसम्बन्धः

Speaker

Deductive (Dharmāraṇya narrative frame): Sūta (Lomaharṣaṇa) addressing the sages

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Satyamandira (within Dharmāraṇyaka)

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: A temple labeled ‘Satyamandira’ with the newly installed Devī; protective aura spreads outward to all creatures—humans, animals, and forest beings—suggesting universal guardianship.

Characters & Entities

• Mahādivyā Devī
• Kājeśas
• Satyamandira
• All beings (Sarvajantu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred institutions and truthful living are upheld by divine protection; the temple-space becomes a refuge for all beings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Satyamandira within the Dharmāraṇya sacred complex is highlighted as a protected abode.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse centers on sthāpana (installation) for rakṣā (protection).