Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 8

Devanagari script

ते नेत्रे पश्यतः पूजां तच्छिरः प्रणतं शिवे । तौ पादौ यौ शिवक्षेत्रं भक्त्या पर्यटतः सदा

Transliteration

te netre paśyataḥ pūjāṃ tacchiraḥ praṇataṃ śive | tau pādau yau śivakṣetraṃ bhaktyā paryaṭataḥ sadā

Translation

పూజను దర్శించే ఆ నేత్రములు ధన్యములు; శివునికి నమస్కరించే ఆ శిరస్సు ధన్యం; భక్తితో నిత్యం శివక్షేత్రాలను పరిభ్రమించే ఆ పాదయుగళము ధన్యము।

Word by Word

• ते: those (two)
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), द्विवचनम्; विशेषणम् (demonstrative)

• नेत्रे: (two) eyes
• नेत्रे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), द्विवचनम्

• पश्यतः: seeing
• पश्यतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: पश्यत् (कृदन्त; √पश् (धातु) + शतृ)
• Form: वर्तमान-कृदन्तम् (Present active participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; ‘seeing’ (agreeing with नेत्रे)

• पूजाम्: worship
• पूजाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (demonstrative)

• शिरः: head
• शिरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• प्रणतम्: bowed, prostrated
• प्रणतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रणत (कृदन्त; √नम् (धातु) + क्त)
• Form: भूतकृदन्तम् (Past passive participle), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (agreeing with शिरः)

• शिवे: in/unto Śiva
• शिवे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्

• तौ: those (two)
• तौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; विशेषणम् (demonstrative)

• पादौ: (two) feet
• पादौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), द्विवचनम्

• यौ: which (two)
• यौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; सम्बन्धक-विशेषणम् (relative pronoun)

• शिवक्षेत्रम्: Śiva’s sacred region
• शिवक्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव + क्षेत्र (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (Śiva’s sacred place/field)

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• पर्यटतः: wander/visit
• पर्यटतः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + √अट् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथम-पुरुषः (3rd), द्विवचनम्; परस्मैपदम्

• सदा: always
• सदा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: काल-अव्ययम् (adverb of time)

Speaker

Sūta (deduced; Brāhma/Brahmottara narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śiva-kṣetra (generic)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee’s eyes fixed on a Śiva-pūjā: lamp-flames, bilva leaves, and liṅga; the devotee bows with folded hands; in the background a pilgrimage path leading to multiple Śiva shrines and sacred hills.

Characters & Entities

• Śiva
• Śiva-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Human faculties become truly ‘blessed’ when used for Śiva-darśana, Śiva-pūjā, and devoted pilgrimage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not a single named tīrtha yet—this verse praises Śiva-kṣetras in general, preparing for later place-specific māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pūjā (worship), praṇāma (bowing), and paryaṭana (pilgrimage) undertaken with bhakti.