Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 16

स मणिः कौस्तुभ इव द्योतमानोर्कसन्निभः । दृष्टः श्रुतो वा ध्यातो वा नृणां यच्छति चिंतितम्

sa maṇiḥ kaustubha iva dyotamānorkasannibhaḥ | dṛṣṭaḥ śruto vā dhyāto vā nṛṇāṃ yacchati ciṃtitam

ఆ మణి కౌస్తుభంలా ప్రకాశిస్తూ సూర్యసమాన తేజస్సుతో వెలుగుచున్నది; దానిని చూడటం, వినటం లేదా ధ్యానించటం మాత్రమేగానీ మనుష్యులకు కోరినదాన్ని ప్రసాదిస్తుంది।

सःthat
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मणिःgem
मणिः:
Karta (Apposition/कर्ता-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कौस्तुभःKaustubha (gem)
कौस्तुभः:
Upamāna (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootकौस्तुभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपमान (standard of comparison)
इवlike
इव:
Sambandha (Comparative marker/उपमा-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (comparative particle)
द्योतमानःshining
द्योतमानः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√द्योत् (धातु) शानच्-प्रत्यय (वर्तमानकृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; वर्तमानकृदन्त (present participle, आत्मनेपद-भाव)
अर्कसन्निभःsun-like
अर्कसन्निभः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअर्क + सन्निभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
दृष्टःseen
दृष्टः:
Karta (Condition/कर्ता-विशेष)
TypeAdjective
Root√दृश् (धातु) क्त-प्रत्यय
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-कृदन्त (PPP)
श्रुतःheard of
श्रुतः:
Karta (Condition/कर्ता-विशेष)
TypeAdjective
Root√श्रु (धातु) क्त-प्रत्यय
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-कृदन्त
वाor
वा:
Sambandha (Disjunction/विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)
ध्यातःmeditated upon
ध्यातः:
Karta (Condition/कर्ता-विशेष)
TypeAdjective
Root√ध्यै (धातु) क्त-प्रत्यय
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-कृदन्त
वाor
वा:
Sambandha (Disjunction/विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)
नृणाम्of men
नृणाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन (Plural)
यच्छतिgrants
यच्छति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√यम् (धातु; ‘to give/offer’ in causative sense not here; simple ‘to give’ usage)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
चिन्तितम्the desired (thing)
चिन्तितम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Root√चिन्त् (धातु) क्त-प्रत्यय
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-कृदन्त (that which is thought/wished)

Sūta (deduced)

Scene: The Cintāmaṇi floats or rests on a lotus pedestal, emitting sunlike rays; within the rays appear faint visions of fulfilled wishes—food, healing, protection—symbolic rather than materialistic.

C
Cintāmaṇi
K
Kaustubha
A
Arka (Sun)

FAQs

Darśana (seeing), śravaṇa (hearing), and dhyāna (meditation) are potent channels through which sacred power bears fruit.

Indirectly Ujjayinī’s sacred sphere; the verse itself focuses on the jewel’s miraculous efficacy.

Dhyāna (meditating on the jewel) is explicitly mentioned, along with the merits of seeing or hearing about it.