Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 69

Devanagari script

तमागतं प्रेक्ष्य गुरुं मुनीनां सार्धं सदस्यैरखिलैर्मुनींद्रैः । प्रणम्य भक्त्या विनिवेश्य पीठे कृतोपचारं नृपतिर्बभाषे

Transliteration

tamāgataṃ prekṣya guruṃ munīnāṃ sārdhaṃ sadasyairakhilairmunīṃdraiḥ | praṇamya bhaktyā viniveśya pīṭhe kṛtopacāraṃ nṛpatirbabhāṣe

Translation

మునుల గురువు వచ్చినట్లు చూసి, అక్కడున్న సమస్త మునీంద్రులు మరియు సభాసదులతో కలిసి రాజు భక్తితో నమస్కరించి, ఆయనను పీఠంపై కూర్చోబెట్టి, యథోచిత ఉపచారాలు చేసి తరువాత పలికాడు।

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म); एकवचन; सर्वनाम

• आगतम्: arrived
• आगतम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Verb
• Root: आ + गम् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; तम् इति विशेषण

• प्रेक्ष्य: having seen
• प्रेक्ष्य: Kriya (Non-finite verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + ईक्ष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive); उपसर्गयुक्त; पूर्वकालिक क्रिया

• गुरुम्: the teacher
• गुरुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd); एकवचन

• मुनीनाम्: of the sages
• मुनीनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th); बहुवचन

• सार्धम्: together with
• सार्धम्: Sahakari (Association/सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्धम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक

• सदस्यैः: with the members (attendants)
• सदस्यैः: Sahakari (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: सदस्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (3rd); बहुवचन

• अखिलैः: all, entire
• अखिलैः: Sahakari (Association/सह)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (3rd); बहुवचन; विशेषण (of मुनीन्द्रैः/सदस्यैः)

• मुनीन्द्रैः: with the lordly sages (chief sages)
• मुनीन्द्रैः: Sahakari (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: मुनि + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (3rd); बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मुनीनां इन्द्राः)

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Kriya (Non-finite verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + नम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive); उपसर्गयुक्त

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/means/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया (3rd); एकवचन

• विनिवेश्य: having seated/placed
• विनिवेश्य: Kriya (Non-finite verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + नि + विश् (धातु) [णिच् causative: निवेशय-]
• Form: क्त्वान्त (absolutive); णिजन्त (causative) अर्थे—आसीनं कर्तुम्/स्थापयितुम्; पूर्वकालिक क्रिया

• पीठे: on the seat
• पीठे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पीठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/अधिकरण); एकवचन

• कृतोपचारम्: one who had performed the courtesies
• कृतोपचारम्: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत + उपचार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd); एकवचन; तत्पुरुष (कृतः उपचारः यस्य/कृत-उपचारः) — यहाँ कर्मप्रवचनीय-विशेषणरूपेण नृपतिम् विशेषयति

• नृपतिः: the king
• नृपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता); एकवचन

• बभाषे: spoke
• बभाषे: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भाष् (धातु)
• Form: लिट् (perfect); प्रथमपुरुष (3rd); एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Narrator (contextual; not explicit in verse snippet)

Visual Art Cues

Scene: The king and assembled sage-lords behold Nārada; the king bows, offers a throne-like seat, performs honors, and begins to speak.

Characters & Entities

• Nārada (implied)
• munīndra (sage-lords)
• nṛpati (king)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True authority bows to spiritual authority; honoring holy guests with upacāra is a celebrated Purāṇic dharma that invites auspicious counsel.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified; the focus is on dharmic reception of a divine sage.

What ritualistic prescription is mentioned?

Guest-honoring protocol is described: praṇāma (bowing), āsana (offering a seat), and upacāra (hospitality/attentive service).