Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 74
Devanagari script
तां पतंतीं समिद्धेऽग्नौ स्वपदार्पितमानसाम् । वारयामास विश्वात्मा प्रादुर्भूतः शिवः स्वयम्
Transliteration
tāṃ pataṃtīṃ samiddhe'gnau svapadārpitamānasām | vārayāmāsa viśvātmā prādurbhūtaḥ śivaḥ svayam
Translation
ఆమె ప్రదీప్తమైన అగ్నిలో పడబోతుండగా, ఆమె మనస్సు ఆయన పాదములకు అర్పితమై యుండెను; అప్పుడు విశ్వాత్ముడైన శివుడు స్వయంగా ప్రాదుర్భవించి ఆమెను ఆపెను।
Word by Word
ताम्her
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular
पतन्तीम्falling
पतन्तीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Present active participle ‘falling’
समिद्धेin the kindled
समिद्धे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसम्-इन्ध् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular; ‘well-kindled’ (agreeing with अग्नौ)
अग्नौin the fire
अग्नौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular
स्वपदार्पितमानसाम्whose mind was fixed on her own vow/position
स्वपदार्पितमानसाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक) + अर्पित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular; विशेषणम्; स्वपदे अर्पितं मानसं यस्याः सा (सप्तमी-तत्पुरुष + कर्मधारय-भाव)
वारयामासrestrained, stopped
वारयामास:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवारय् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; Perfect 3rd singular (परस्मैपद)
विश्वात्माthe soul of the universe
विश्वात्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular; विश्वस्य आत्मा (षष्ठी-तत्पुरुष)
प्रादुर्भूतःhaving manifested
प्रादुर्भूतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootप्रादुस् (अव्यय) + भू (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Past participle ‘having appeared/manifested’
शिवःŚiva
शिवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
स्वयम्himself
स्वयम्:
Karta-visheshana (Emphasis on agent/कर्तृविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formस्वयम्-शब्दः (emphatic indeclinable/adverb)
Speaker
Narrator (contextual; not explicitly named in this verse)
Characters & Entities
Ś
ŚivaV
Viśvātmā (Universal Self)A
Agni (fire)FAQs
When devotion is complete surrender, divine grace intervenes—Śiva protects the truthful and devoted.
No specific tīrtha is named in this verse; it focuses on Śiva’s manifestation (prādurbhāva) in response to devotion.
No general prescription; it narrates Śiva’s intervention as the devotee approaches the fire.