Adhyaya 97

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल व्यासतीर्थमनुत्तमम् । दुर्लभं मनुजैः पुण्यमन्तरिक्षे व्यवस्थितम्

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—అనంతరం, ఓ మహీపాలా! అనుత్తమమైన వ్యాసతీర్థానికి వెళ్లు; అది మనుష్యులకు దుర్లభమైన, అత్యంత పుణ్యప్రదమైన తీర్థం, అంతరిక్షంలో ఉన్నట్లుగా నిలిచినది.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कस्माद्वै व्यासतीर्थं तदन्तरिक्षे व्यवस्थितम् । एतदाख्याहि संक्षेपात्त्यज ग्रन्थस्य विस्तरम्

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—ఆ వ్యాసతీర్థం అంతరిక్షమధ్యంలో ఎందుకు స్థితమై ఉంది? దీనిని సంక్షేపంగా చెప్పండి; గ్రంథవిస్తారాన్ని విడిచిపెట్టండి।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाबाहो धर्मवान्साधुवत्सल । स्वकर्मनिरतः पार्थ तीर्थयात्राकृतादरः

శ్రీ మార్కండేయుడు అన్నాడు—సాధు, సాధు, ఓ మహాబాహో! నీవు ధర్మవంతుడవు, సద్జనులపై ప్రేమగలవు। ఓ పార్థా, నీవు స్వకర్మనిరతుడవు, తీర్థయాత్రకు గౌరవం చూపువాడవు।

Verse 4

दुर्लभं सर्वजन्तूनां व्यासतीर्थं नरेश्वर । पीडितो वृद्धभावेन अकल्पोऽहं नृपात्मज

ఓ నరేశ్వరా, సమస్త జీవులకు వ్యాసతీర్థం పొందడం అత్యంత దుర్లభం. వృద్ధభావ భారంతో పీడితుడనైన నేను సమర్థుడను కాను, ఓ రాజకుమారా।

Verse 5

विसंज्ञो गतवित्तस्तु संजातः स्मृतिवर्जितः । गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं नाख्यातं कस्यचिन्मया

నేను స్పృహతప్పి, ధనాన్ని కోల్పోయి, స్మృతివర్జితుడనయ్యాను. ఈ తీర్థం—గుహ్యములోనూ అత్యంత గుహ్యం—నేను ఎవరికీ వెల్లడించలేదు।

Verse 6

कलिस्तत्रैव राजेन्द्र न विशेद्व्याससंश्रयात् । अन्तरिक्षे तु संजातं रेवायाश्चेष्टितेन तु

ఓ రాజేంద్రా, వ్యాసుని ఆశ్రయముచేత అక్కడ కలి ప్రవేశించడు. రేవా (నర్మదా) యొక్క అద్భుత లీలచేత ఆ స్థలం అంతరిక్షంలో ఉద్భవించింది।

Verse 7

विरिञ्चिर्नैव शक्नोति रेवाया गुणकीर्तनम् । कथं ज्ञास्याम्यहं तात रेवामाहात्म्यमुत्तमम्

విరిఞ్చి (బ్రహ్మ)కూడా రేవా గుణాలను సంపూర్ణంగా కీర్తించలేడు. అట్లయితే, తాతా, నేను రేవా యొక్క ఉత్తమ మహాత్మ్యాన్ని ఎలా తెలుసుకొందును?

Verse 8

व्यासतीर्थं विशेषेण लवमात्रं ब्रवीम्यतः । प्रत्यक्षः प्रत्ययो यत्र दृश्यतेऽद्य कलौ युगे

అందువల్ల నేను ప్రత్యేకంగా వ్యాసతీర్థం గురించి స్వల్పమాత్రమే చెప్పుచున్నాను; ఎందుకంటే అక్కడ కలియుగంలో నేటికీ ప్రత్యక్ష ప్రమాణమూ, దృఢ నిశ్చయమూ దర్శనమిస్తాయి.

Verse 9

विहङ्गो गच्छते नैव भित्त्वा शूलं सुदारुणम् । तस्योत्पत्तिं समासेन कथयामि नृपात्मज

అత్యంత భయంకరమైన ఆ శూలాన్ని ఛేదించి పక్షి కూడా వెళ్లదు. ఓ రాజకుమారా, దాని ఉద్భవాన్ని నేను సంక్షేపంగా చెబుతాను.

Verse 10

आसीत्पूर्वं महीपाल मुनिर्मान्यः पराशरः । तेनात्युग्रं तपश्चीर्णं गङ्गाम्भसि महाफलम्

పూర్వకాలంలో, ఓ భూపాలా, పూజ్య ముని పరాశరుడు ఉండెను. ఆయన గంగాజలంలో మహాఫలప్రదమైన అత్యుగ్ర తపస్సు ఆచరించెను.

Verse 11

प्राणायामेन संतस्थौ प्रविष्टो जाह्नवीजले । पूर्णे द्वादशमे वर्षे निष्क्रान्तो जलमध्यतः

జాహ్నవీ (గంగా) జలంలో ప్రవేశించి ఆయన ప్రాణాయామంలో స్థిరంగా నిలిచెను. పన్నెండు సంవత్సరాలు పూర్తయ్యాక జలమధ్యమునుండి బయటికి వచ్చెను.

Verse 12

भिक्षार्थी संचरेद्ग्रामं नावा यत्रैव तिष्ठति । तत्र तेन परा दृष्टा बाला चैव मनोहरा

భిక్షార్థిగా అతడు నౌక నిలిచిన గ్రామంలో సంచరించాడు. అక్కడ అతడు అత్యంత మనోహరమైన, మనసును ఆకర్షించే ఒక కన్యను చూచెను.

Verse 13

तां दृष्ट्वा स च कामार्त उवाच मधुरं तदा । मां नयस्व परं पारं कासि त्वं मृगलोचने

ఆమెను చూచి అతడు కామవేదనతో మధురంగా పలికెను—“నన్ను అవతలి తీరం చేర్చు. ఓ మృగలోచనే, నీవెవరు?”

Verse 14

नावारूढे नदीतीरे मम चित्तप्रमाथिनि । एवमुक्ता तु सा तेन प्रणम्य ऋषिपुंगवम्

నదీ తీరంలో నౌకలో కూర్చున్న, నా మనస్సును కలవరపెట్టిన ఆమెకు అతడు ఇలా చెప్పగా, ఆమె ఆ ఋషిపుంగవునకు నమస్కరించింది.

Verse 15

कथयामास चात्मानं दृष्ट्वा तं काममोहितम् । कैवर्तानां गृहे दासी कन्याहं द्विजसत्तम

అతడు కామమోహితుడై ఉన్నదాన్ని చూచి ఆమె తన కథను చెప్పెను—“ఓ ద్విజసత్తమా, నేను మత్స్యకారుల ఇంట దాసిగా ఉన్న కన్యను.”

Verse 16

नावासंरक्षणार्थाय आदिष्टा स्वामिना विभो । मया विज्ञापितं वृत्तमशेषं ज्ञातुमर्हसि

ఓ ప్రభూ, నౌక రక్షణార్థం నా స్వామి నన్ను నియమించాడు. నేను సమస్త విషయాన్ని నివేదించాను; మీరు దానిని పూర్తిగా తెలుసుకొనవలెను.

Verse 17

एवमुक्तस्तया सोऽथ क्षणं ध्यात्वाब्रवीदिदम्

ఆమె ఇలా పలికినప్పుడు అతడు క్షణమాత్రం ధ్యానించి తరువాత ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 18

पराशर उवाच । अहं ज्ञानबलाद्भद्रे तव जानामि सम्भवम् । कैवर्तपुत्रिका न त्वं राजकन्यासि सुन्दरि

పరాశరుడు పలికెను—హే భద్రే, జ్ఞానబలముచేత నీ జన్మవృత్తాంతము నాకు తెలిసినది. హే సుందరీ, నీవు కైవర్తుని కుమార్తె కాదు; నీవు రాజకన్యవు.

Verse 19

कन्योवाच । कः पिता कथ्यतां ब्रह्मन्कस्या वा ह्युदरोद्भवा । कस्मिन्वंशे प्रसूताहं कैवर्ततनया कथम्

కన్య పలికెను—హే బ్రాహ్మణా, చెప్పుము; నా తండ్రి ఎవరు? నేను ఎవరి గర్భమున జన్మించితిని? ఏ వంశమున పుట్టితిని, కైవర్తుని కుమార్తెగా నేను ఎలా ప్రసిద్ధి పొందితిని?

Verse 20

पराशर उवाच । कथयामि समस्तं यत्त्वया पृष्टमशेषतः । वसुर्नामेति भूपालः सोमवंशविभूषणः

పరాశరుడు పలికెను—నీవు అడిగినదంతా ఏదీ విడువక సమగ్రంగా చెప్పుదును. సోమవంశానికి భూషణమైన వసు అనే రాజు ఉండెను.

Verse 21

जम्बूद्वीपाधिपो भद्रे शत्रूणां भयवर्धनः । शतानि सप्त भार्याणां पुत्राणां च दशैव तु

హే భద్రే, అతడు జంబూద్వీపాధిపతి, శత్రువుల భయాన్ని పెంచువాడు. అతనికి ఏడు వందల భార్యలు, అలాగే పది మంది కుమారులు ఉన్నారు.

Verse 22

धर्मेण पालयेल्लोकानीशवत्पूज्यते सदा । म्लेच्छास्तस्याविधेयाश्च क्षीरद्वीपनिवासिनः

అతడు ధర్మమార్గంలో ప్రజలను పాలించి, నిత్యం ప్రభువులా పూజింపబడెను. క్షీరద్వీపనివాసులైన మ్లేచ్ఛులుకూడా అతనికి ఎప్పుడూ అవిధేయులు కాలేదు.

Verse 23

तेषामुत्सादनार्थाय ययावुल्लङ्घ्य सागरम् । संयुक्तः पुत्रभृत्यैश्च पौरुषे महति स्थितैः

వారిని నిర్మూలించుటకై అతడు సముద్రాన్ని దాటి ముందుకు సాగెను. మహాపరాక్రమంలో స్థితులైన తన కుమారులు, సేవకులతో కూడి బయలుదేరెను.

Verse 24

समरं तैः समारब्धं म्लेच्छैश्च वसुना सह । जिता म्लेच्छाः समस्तास्ते वसुना मृगलोचने

ఆ మ్లేచ్ఛులు వసుతో కలిసి యుద్ధాన్ని ప్రారంభించిరి. ఓ మృగలోచనే, వసు వారందరినీ జయించెను.

Verse 25

करदास्ते कृतास्तेन सपुत्रबलवाहनाः । प्रधाना तस्य सा राज्ञी तव माता मृगेक्षणे

అతడు వారిని వారి కుమారులు, సైన్యాలు, వాహనాలతో సహా కరదులుగా చేసెను. ఓ మృగేక్షణే, ఆ రాజుని ప్రధాన రాణియే నీ తల్లి.

Verse 26

प्रवासस्थे महीपाले संजाता सा रजस्वला । नारीणां तु सदाकालं मन्मथो ह्यधिको भवेत्

రాజు ప్రవాసంలో ఉండగా ఆమె రజస్వల అయ్యెను. ఎందుకంటే స్త్రీలలో ఆ కాలమున మన్మథుడు (కామదేవుడు) విశేషంగా బలవంతుడవుతాడని చెప్పబడింది.

Verse 27

विशेषेण ऋतोः काले भिद्यन्ते कामसायकैः । मन्मथेन तु संतप्ताचिन्तयत्सा शुभेक्षणा

ప్రత్యేకంగా ఋతుకాలంలో కామబాణాలు హృదయాన్ని చీల్చుతాయి. మన్మథతాపంతో దగ్ధమైన ఆ శుభనేత్రి స్త్రీ ఏమి చేయవలెనో అని ఆలోచించెను।

Verse 28

दूतं वै प्रेषयाम्यद्य वसुराज्ञः समीपतः । आहूतः सत्वरं दूत गच्छ त्वं नृपसन्निधौ

“ఈ రోజే వసురాజుని సమీపానికి దూతను పంపుదును.” అతనిని పిలిచి ఆమె చెప్పెను—“త్వరగా పో, దూతా; రాజసన్నిధికి వెళ్ళు.”

Verse 29

दूत उवाच । परतीरं गतो देवि वसुराजारिशासनः । तत्र गन्तुमशक्येत जलयानैर्विना शुभे

దూత పలికెను—“దేవీ, శత్రుశాసకుడైన వసురాజు పరతీరానికి వెళ్లెను. శుభే, జలయానములు లేక అక్కడికి వెళ్లుట అసాధ్యం.”

Verse 30

तानि यानानि सर्वाणि गृहीतानि परे तटे । दूतवाक्येन सा राज्ञी विषण्णा कामपीडिता

ఆ యానములన్నీ పరతీరంలోనే తీసుకొనిపోయిరి. దూత వాక్యము విని ఆ రాణి కామపీడతో విషణ్ణురాలైంది।

Verse 31

तत्सखी तामुवाचाथ कस्मात्त्वं परितप्यसे । स्वलेखः प्रेष्यतां देवि शुकहस्ते यथार्थतः

అప్పుడు ఆమె సఖి చెప్పెను—“ఎందుకు ఇంతగా తపించుచున్నావు? దేవీ, నీ స్వలేఖను చిలుక చేత యథార్థంగా పంపించు.”

Verse 32

समुद्रं लङ्घयित्वा तु शकुन्ता यान्ति सुन्दरि । सखिवाक्येन सा राज्ञी स्वस्था जाता नराधिप

ఓ సుందరీ, పక్షులు సముద్రాన్నికూడా లంఘించి వెళ్తాయి. సఖి మాటలతో ఆ రాణి స్థిరచిత్తమైంది, ఓ నరాధిపా.

Verse 33

व्याहृतो लेखकस्तत्र लिख लेखं ममाज्ञया । त्वद्धीना सत्यभामाद्य वसो राजन्न जीवति

అప్పుడు అక్కడి లేఖకుణ్ని పిలిచి—“నా ఆజ్ఞతో లేఖ వ్రాయు: ‘నీ లేకుండా సత్యభామ ఈ రోజు, ఓ వసురాజా, జీవించలేను’” అని చెప్పింది.

Verse 34

ऋतुकालोऽद्य संजातो लिख लेखं तु लेखकं । लिखिते भूर्जपत्रे तु लेखे वै लेखकेन तु

“ఈ రోజు శుభ ఋతుకాలం వచ్చింది; ఓ లేఖకా, లేఖ వ్రాయు. భూర్జపత్రంపై లేఖకుడే ఈ లేఖను నిశ్చయంగా వ్రాయాలి.”

Verse 35

शुकः पञ्जरमध्यस्थ आनीतोद्धैव सन्निधौ

అప్పుడు పంజరంలో ఉన్న చిలుకను అక్కడే వారి సన్నిధికి తీసుకొచ్చారు.

Verse 36

सत्यभामोवाच । नीत्वा लेखं गच्छ शीघ्रं वसुराज्ञः समीपतः । शकुनिः प्रणतो भूत्वा गृहीत्वा लेखमुत्तमम्

సత్యభామ చెప్పింది—“ఈ లేఖను తీసుకొని త్వరగా వసురాజుని సమీపానికి వెళ్లు.” పక్షి నమస్కరించి ఉత్తమ సందేశాన్ని స్వీకరించింది.

Verse 37

उत्पत्य सहसा राजञ्जगामाकाशमण्डलम् । ततः पक्षी गतः शीघ्रं वसुराजसमीपतः

హే రాజా, అది అకస్మాత్తుగా రెక్కలు విప్పి ఆకాశమండలంలోకి ఎగిరిపోయింది. తరువాత ఆ పక్షి వేగంగా వసురాజ సమీపానికి చేరింది.

Verse 38

क्षिप्ते लेखे शुकेनैव सत्यभामाविसर्जिते । वसुराज्ञा ततो लेखो गृह्य हस्तेऽवधारितः

సత్యభామ పంపిన చిలుక లేఖను వదిలినప్పుడు, వసురాజు దానిని ఎత్తుకొని తన చేతిలో పట్టి జాగ్రత్తగా పరిశీలించాడు.

Verse 39

लेखार्थं चिन्तयित्वा तु गृह्य वीर्यं नरेश्वरः । अमोघं पुटिकां कृत्वा प्रतिलेखेन मिश्रितम्

లేఖార్థాన్ని ఆలోచించిన నరేశ్వరుడు తన వీర్యాన్ని తీసుకొని, విఫలముకాని పుటికను చేసి, అందులో ప్రత్యుత్తర లేఖను కూడా కలిపాడు.

Verse 40

शुकस्य सोऽपयामास गच्छ राज्ञीसमीपतः । प्रणम्य वसुराजानं बीजं गृह्योत्पपात ह

అతడు దానిని చిలుకకు ఇచ్చి—‘రాణి సమీపానికి వెళ్లు’ అన్నాడు. చిలుక వసురాజుకు నమస్కరించి బీజాన్ని తీసుకొని ఎగిరిపోయింది.

Verse 41

समुद्रोपरि सम्प्राप्तः शुकः श्येनेन वीक्षितः । सामिषं तं शुकं ज्ञात्वा श्येनस्तमभ्यधावत

సముద్రం మీదకు చేరిన చిలుకను ఒక శ్యేనము చూచింది. అది మాంసంతో కూడిన ఆహారం మోస్తోందని గ్రహించి శ్యేనము దానిపై దూకింది.

Verse 42

हतश्चञ्चुप्रहारेण शुकः श्येनेन भारत । मूर्च्छया तस्य तद्बीजं पतितं सागराम्भसि

హే భారతా! శ్యేనుని ముక్కు దెబ్బతో శుకుడు మూర్ఛపడి కూలిపోయెను; ఆ మూర్ఛవలన అతని బీజము సముద్రజలములో పడిపోయెను।

Verse 43

मत्स्येन गिलितं तच्च बीजं वसुमहीपतेः । कन्या मत्स्योदरे जाता तेन बीजेन सुन्दरि

వసు మహీపతియొక్క ఆ బీజమును ఒక చేప మింగెను; హే సుందరీ, ఆ బీజమువలన చేప కడుపులోనుండి ఒక కన్య జన్మించెను।

Verse 44

प्राप्तोऽसौ लुब्धकैर्मत्स्य आनीतः स्वगृहं ततः । यावद्विदारितो मत्स्यस्तावद्दृष्टा त्वमुत्तमे

ఆ చేప వేటగాళ్లైన మత్స్యకారులకు దొరికెను; తరువాత వారు దానిని తమ ఇంటికి తెచ్చిరి; చేపను చీల్చగానే, హే ఉత్తమే, ఆ క్షణమే నీవు దర్శనమిచ్చితివి।

Verse 45

शशिमण्डलसङ्काशा सूर्यतेजःसमप्रभा । दृष्ट्वा त्वां हर्षिताः सर्वे कैवर्ता जाह्नवीतटे

చంద్రబింబమువలె సౌందర్యముగలదానివి, సూర్యతేజస్సువలె ప్రకాశించుచున్నదానివి; నిన్ను చూచి జాహ్నవీ తీరమందు సమస్త కైవర్తులు హర్షించిరి।

Verse 46

हर्षितास्ते गताः सर्वे प्रधानस्य च मन्दिरम् । स्त्रीरत्नं कथयामासुर्गृहाण त्वं महाप्रभम्

వారు అందరూ హర్షితులై తమ ప్రధానుని మందిరమునకు వెళ్లి చెప్పిరి—“స్త్రీరత్నము ప్రాదుర్భవించింది; హే మహాప్రభూ, దయచేసి ఆమెను స్వీకరించండి.”

Verse 47

गृहीता तेन तन्वङ्गी ह्यपुत्रेण मृगेक्षणा । भार्यां स्वामाह तन्वङ्गि पालयस्व मृगेक्षणे

అప్పుడు సంతానలేని ఆ పురుషుడు ఆ సన్నని అవయవాల మృగనయని కన్యను స్వీకరించాడు. భార్యగా ఆమెతో ఇలా అన్నాడు— “ఓ తన్వంగీ, ఓ మృగనయనే, గృహధర్మాన్ని కాపాడి ఇంటి వ్యవహారాన్ని నిర్వహించు.”

Verse 48

ततः सा चिन्तयामास पराशरवचस्तदा । एवमुक्त्वा तु सा तेन दत्तात्मानं नरेश्वर

తర్వాత ఆమె పరాశరుని వచనాలను స్మరించి ఆలోచించింది. ఓ నరేశ్వరా, అలా చెప్పి అతనిని అంగీకరించి తనను తాను అతనికి సమర్పించింది.

Verse 49

उवाच साधु मे ब्रह्मन्मत्स्यगन्धोऽनु वर्तते । ततस्तेन तु सा बाला दिव्यगन्धाधिवासिता

ఆమె చెప్పింది— “సాధు, ఓ బ్రాహ్మణా! నాలో ఇంకా చేప వాసన అంటుకుని ఉంది.” అప్పుడు అతని ప్రభావంతో ఆ బాలిక దివ్య సుగంధంతో పరిమళించింది.

Verse 50

कृता योगबलेनैव ज्वालयित्वा विभावसुम् । कृत्वा प्रदक्षिणं वह्निमूढा तेन रसात्तदा

అతడు యోగబలంతోనే అగ్నిని ప్రజ్వలింపజేశాడు. తరువాత పవిత్ర అగ్నికి ప్రదక్షిణ చేసి, ఆమెను అప్పుడు ఏకాంత స్థలానికి తీసుకెళ్లాడు.

Verse 51

जलयानस्य मध्ये तु कामस्थानान्यसंस्पृशत् । ज्ञात्वा कामोत्सुकं विप्रं भीता सा धर्मनन्दन

కానీ పడవ మధ్యలో ఆమె కామస్థానాలను స్పర్శించనివ్వలేదు. బ్రాహ్మణుడు కామాతురుడని తెలిసి ఆమె భయపడింది, ఓ ధర్మనందనా.

Verse 52

हसन्ती तमुवाचाथ देव त्वं लोकसन्निधौ । न लज्जसे कथं धीमन्कुर्वाणः पामरोचितम्

ఆమె నవ్వుతూ అతనితో అంది—“దేవా, నీవు జనసమూహ సమక్షంలో ఉన్నావు; హే ధీమంతుడా, పామరులకు తగిన కార్యం చేస్తూ నీకు సిగ్గు ఎలా కలగదు?”

Verse 53

ततस्तेन क्षणं ध्यात्वा संस्मृता हृदि तामसी । आगता तामसी माया यया व्याप्तं चराचरम्

అప్పుడు అతడు క్షణమాత్రం ధ్యానించి హృదయంలో తామసీ శక్తిని స్మరించాడు; వెంటనే చరాచర జగత్తంతటిని వ్యాపించిన ఆ తామసీ మాయ ప్రదర్శితమైంది.

Verse 54

ततः सा विस्मिता तेन कर्मणैव तु रञ्जिता । ब्रह्मचर्याभितप्तेन स्त्रीसौख्यं क्रीडितं तदा

అప్పుడు ఆమె అతని ఆ కార్యంతో ఆశ్చర్యపడి ఆనందించింది; బ్రహ్మచర్యతపస్సు తేజస్సుతో శుద్ధుడైన అతని ప్రభావంతో ఆమె క్రీడాభావంగా స్త్రీసుఖాన్ని అనుభవించింది.

Verse 55

ततः सा तत्क्षणादेव गर्भभारेण पीडिता । प्रसूता बालकं तत्र जटिलं दण्डधारिणम्

తదుపరి అదే క్షణంలో గర్భభారంతో బాధపడుతూ ఆమె అక్కడే ఒక బాలుణ్ని ప్రసవించింది—జటాధారి, దండధారి.

Verse 56

कमण्डलुधरं शान्तं मेखलाकटिभूषितम् । उत्तरीयकृतस्कन्धं विष्णुमायाविवर्जितम्

అతడు కమండలును ధరించి శాంతస్వరూపుడై, కటికి మేఖలతో అలంకృతుడై, ఉత్తరీయాన్ని భుజంపై వేసుకొని—విష్ణుమాయకూడా తాకని మోహరహితుడుగా ఉన్నాడు.

Verse 57

ततोऽपि शङ्किता पार्थ दृष्ट्वा तं कलबालकम् । वेपमाना ततो बाला जगाम शरणं मुनेः

హే పార్థా! ఆ అద్భుత బాలకుని చూచి ఆమె మరింత ఆందోళన చెందింది. వణుకుతూ ఆ యువతి ముని శరణు చేరింది.

Verse 58

रक्ष रक्ष मुनिश्रेष्ठ पराशर महामते । जातं मेऽत्यद्भुतं पुत्रं कौपीनवरमेखलम् । दण्डहस्तं जटायुक्तमुत्तरीयविभूषितम्

‘రక్షించండి, రక్షించండి, హే మునిశ్రేష్ఠా, హే మహామతీ పరాశరా! నాకు అత్యద్భుతమైన కుమారుడు జన్మించాడు—శ్రేష్ఠ కౌపీనమూ మేఖలమూ ధరించి, చేతిలో దండం పట్టుకొని, జటలతో యుక్తుడై, ఉత్తరీయంతో అలంకృతుడై ఉన్నాడు.’

Verse 59

पराशर उवाच । मा भैषीः स्वसुते जाते कुमारी त्वं भविष्यसि । नाम्ना योजनगन्धेति द्वितीयं सत्यवत्यपि

పరాశరుడు అన్నాడు—‘భయపడకు. నీకు కుమారుడు జన్మించినా నీవు కన్యగానే ఉంటావు. నీ పేరు “యోజనగంధా”; రెండవ పేరు “సత్యవతి” కూడా.’

Verse 60

शंतनुर्नाम राजा यः स ते भर्ता भविष्यति । प्रथमा महिषी तस्य सोमवंशविभूषणा

‘శంతను అనే రాజు నీ భర్త అవుతాడు. నీవు అతని ప్రథమ మహిషిగా, సోమవంశానికి అలంకారముగా నిలుస్తావు.’

Verse 61

गच्छ त्वं स्वाश्रयं शुभ्रे पूर्वरूपेण संस्थिता । मा विषादं कुरुष्वात्र दृष्टं ज्ञानस्य मे बलम्

‘హే శుభ్రే! పూర్వరూపంతో స్థిరపడిన నీవు నీ నివాసానికి వెళ్లు. ఇక్కడ విషాదపడకు—నా జ్ఞానబలపు మహిమను చూడు.’

Verse 62

इत्युक्त्वा प्रययौ विप्रः सा बाला पुत्रमाश्रिता । नत्वोचे मातरं भक्त्या साष्टाङ्गं विनयानतः

ఇట్లు చెప్పి బ్రాహ్మణుడు వెళ్లిపోయెను. ఆ యువతి తన కుమారుని తోడుకొని, భక్తితో తల్లికి నమస్కరించి సాష్టాంగ దండవత్ చేసి వినయంగా పలికెను.

Verse 63

क्षम्यतां मातरुक्तं मे प्रसादः क्रियतामपि । ईश्वराराधने यत्नं करिष्याम्यहमम्बिके

అమ్మా, నేను చెప్పిన మాటలను క్షమించుము; నాపై ప్రసన్నత చూపుము. ఓ అంబికే, నేను ఈశ్వరారాధనలో యత్నపూర్వకంగా ప్రయత్నించెదను.

Verse 64

ततः सा पुत्रवाक्येन विषण्णा वाक्यमब्रवीत्

అనంతరం కుమారుని మాటలవల్ల ఆమె విషణ్ణురాలై శోకంతో నిండిపోయి పలికెను.

Verse 65

योजनगन्धोवाच । मा त्यक्त्वा गच्छ वत्साद्य मातरं मामनागसम् । त्वद्वियोगेन मे पुत्र पञ्चत्वं भाव्यसंशयम्

యోజనగంధా పలికెను—వత్సా, ఈ క్షణమే నన్ను విడిచి వెళ్లవద్దు; నిర్దోషిణి అయిన నీ తల్లిని నన్ను త్యజించవద్దు. కుమారా, నీ వియోగంతో నాకు మరణం నిశ్చయం, సందేహమే లేదు.

Verse 66

नास्ति पुत्रसमः स्नेहो नास्ति भ्रातृसमं कुलम् । नास्ति सत्यपरो धर्मो नानृतात्पातकं परम्

కుమారుని సమానమైన స్నేహం లేదు; సోదరుని సమానమైన కులాధారం లేదు. సత్యనిష్ఠకన్నా ఉన్నత ధర్మం లేదు; అసత్యంకన్నా గొప్ప పాపం లేదు.

Verse 67

बालभावे मया जात आधारः किल जायसे । न मे भर्ता न मे पुत्रः पश्य कर्मविडम्बनम्

నా బాల్యావస్థలో నా గర్భంలో జన్మించిన నీవే నా ఆధారమవుతావని భావించాను. కానీ నాకు భర్త లేడు, నా వద్ద ఉండే కుమారుడూ లేడు—కర్మ యొక్క విచిత్ర విపరీతాన్ని చూడు.

Verse 68

व्यास उवाच । मा विषादं कुरुष्वान्तः सत्यमेतन्मयोरितम् । आपत्कालेऽस्मि ते देवि स्मर्तव्यः कार्यसिद्धये

వ్యాసుడు అన్నాడు—మనసులో విషాదం పెట్టుకోకు; నేను చెప్పింది సత్యమే. ఓ దేవీ, ఆపదకాలంలో కార్యసిద్ధి కోసం నన్ను స్మరించు.

Verse 69

आपदस्तारयिष्यामि क्षम्यतां मे दुरुत्तरम् । इत्युक्त्वा प्रययौ व्यासः कन्या सापि गता गृहम्

“నేను నిన్ను ఆపదల నుండి దాటిస్తాను; నా కఠిన వాక్యాలను క్షమించు.” అని చెప్పి వ్యాసుడు వెళ్లిపోయాడు; ఆ కన్య కూడా ఇంటికి వెళ్లింది.

Verse 70

पराशरसुतस्तत्र विषष्णो वनमध्यतः । त्रेतायुगावसाने तु द्वापरादौ नरेश्वर

ఓ నరేశ్వరా, అక్కడ అరణ్యమధ్యంలో పరాశరుని కుమారుడు వ్యాసుడు విషణ్ణుడై ఉన్నాడు—త్రేతాయుగాంతంలో, ద్వాపరారంభంలో—చింతనలో లీనుడై నిలిచెను.

Verse 71

व्यासार्थं चिन्तयामासुर्देवाः शक्रपुरोगमाः । आख्यातो नारदेनैव पुत्रः पराशरस्य सः

శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ముందుండగా దేవతలు వ్యాసుని విషయమై ఆలోచించసాగారు. నారదుడే అతడు పరాశరుని కుమారుడని వారికి తెలియజేశాడు.

Verse 72

कैवर्तपुत्रिकाजातो ज्ञानी जह्नुसुतातटे । ततो नारदवाक्येन आगताः सुरसत्तमाः

మత్స్యకారుని కుమార్తె నుండి జన్మించిన ఆ జ్ఞాని (వ్యాసుడు) జహ్నుసుతా తీరంలో ఉన్నాడు. తరువాత నారదుని వాక్యంతో దేవశ్రేష్ఠులు అక్కడికి వచ్చారు.

Verse 73

रामः पितामहः शक्रो मुनिसङ्घैः समावृताः । आस्यादिकं पृथग्दत्त्वा साधु साध्वित्युदीरयन्

రాముడు, పితామహుడు (బ్రహ్మ), శక్రుడు (ఇంద్రుడు) మునిసంఘాలతో చుట్టుముట్టబడి, యథావిధిగా వేర్వేరుగా నమస్కారాది గౌరవాలు సమర్పించి ‘సాధు! సాధు!’ అని ఉద్ఘాటించారు.

Verse 74

पितामहेन वै बालो गर्भाधानादिसंस्कृतः । द्वीपायनो द्वीपजन्मा पाराशर्यः पराशरात्

ఆ బాలుడిని పితామహుడు గర్భాధానాది సంస్కారాలతో విధివిధానంగా సంస్కరించాడు. ద్వీపంలో జన్మించినందున అతడు ద్వైపాయనుడయ్యాడు; పరాశరుని కుమారుడైనందున పారాశర్యుడనియు పిలువబడెను.

Verse 75

कृष्णांशात्कृष्णनामायं व्यासो वेदान्व्यसिष्यति । विरञ्चिनाभिषिक्तोऽसौ मुनिसङ्घैः पुनःपुनः

కృష్ణాంశముగా ఉన్నందున ఇతనికి ‘కృష్ణ’ అనే నామం కలిగింది; ‘వ్యాసుడు’గా వేదాలను విభజించి విన్యసించును. విరంచి (బ్రహ్మ) ఇతనిని అభిషేకించెను; మునిసంఘాలు పునఃపునః గౌరవించెను.

Verse 76

व्यासस्त्वं सर्वलोकेषु इत्युक्त्वा प्रययुः सुराः । तीर्थयात्रा समारब्धा कृष्णद्वैपायनेन तु

‘నీవు సమస్త లోకాలలో వ్యాసుడవు’ అని చెప్పి దేవతలు వెళ్లిపోయారు. ఆపై కృష్ణద్వైపాయనుడు తీర్థయాత్రను ప్రారంభించాడు.

Verse 77

गङ्गावगाहिता तेन केदारश्च सपुष्करः । गया च नैमिषं तीर्थं कुरुक्षेत्रं सरस्वती

అతడు గంగలో స్నానం చేసి కేదారము, పుష్కరము దర్శించాడు. తరువాత గయ, నైమిష తీర్థము, కురుక్షేత్రము మరియు సరస్వతీ తీర్థమునకు కూడా వెళ్లాడు।

Verse 78

उज्जयिन्यां महाकालं सोमनाथं प्रभासके । पृथिव्यां सागरान्तायां स्नात्वा यातो महामुनिः

ఉజ్జయినీలో మహాకాలుని ఆరాధించి, ప్రభాసక్షేత్రంలో సోమనాథుని దర్శించాడు. సముద్రాంతమైన భూమంతటా స్నానాలు చేసి ఆ మహాముని ముందుకు సాగాడు।

Verse 79

अमृतां नर्मदां प्राप्तो रुद्रदेहोद्भवां शुभाम् । साह्लादो नर्मदां दृष्ट्वा चित्तविश्रान्तिमाप च

అతడు అమృతమయమైన, శుభమైన, రుద్రదేహమునుండి ఉద్భవించిందని ప్రసిద్ధమైన నర్మదను చేరాడు. నర్మదను చూసి ఆనందంతో అతడు మనస్సుకు గాఢ విశ్రాంతి పొందాడు।

Verse 80

तपश्चचार विपुलं नर्मदातटमाश्रितः । ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थो वर्षासु स्थण्डिलेशयः

నర్మదా తీరాన్ని ఆశ్రయించి అతడు విస్తారమైన తపస్సు చేశాడు. గ్రీష్మంలో పంచాగ్నుల మధ్య నిలిచి తపించేవాడు; వర్షాకాలంలో నేలపై నిరాడంబరంగా శయనించేవాడు।

Verse 81

सार्द्रवासाश्च हेमन्ते तिष्ठन्दध्यौ महेश्वरम् । स्वान्तर्हृत्कमले स्थाप्य ध्यायते परमेश्वरम्

హేమంతంలో తడిచిన వస్త్రాలు ధరించి నిలబడి మహేశ్వరుని ధ్యానించేవాడు. తన అంతఃహృదయ కమలంలో పరమేశ్వరుని స్థాపించి నిరంతరం ధ్యానమగ్నుడయ్యేవాడు।

Verse 82

सृष्टिसंहारकर्तारमछेद्यं वरदं शुभम् । नित्यं सिद्धेश्वरं लिङ्गं पूजयेद्ध्यानतत्परः

ధ్యానంలో నిమగ్నుడై అతడు నిత్యం సిద్ధేశ్వర లింగాన్ని పూజించాలి—సృష్టి సంహార కర్త, అఛేద్యుడు, వరదాత, శుభప్రదుడు అయిన పరమేశ్వరుని।

Verse 83

अर्चनात्सिद्धलिङ्गस्य ध्यानयोगप्रभावतः । प्रत्यक्षः शङ्करो जातः कृष्णद्वैपायनस्य सः

ఆ సిద్ధ-లింగార్చనతోను, ధ్యానయోగ ప్రభావంతోను, కృష్ణద్వైపాయనునికి శంకరుడు సాక్షాత్తుగా ప్రత్యక్షమయ్యాడు।

Verse 84

ईश्वर उवाच । तोषितोऽहं त्वया वत्स वरं वरय शोभनम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—వత్సా, నేను నీతో సంతోషించితిని; శుభమైన వరం కోరుకొనుము।

Verse 85

व्यास उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । प्रत्यक्षो नर्मदातीरे स्वयमेव भविष्यसि । अतीतानागतज्ञोऽहं त्वत्प्रसादादुमापते

వ్యాసుడు పలికెను—హే దేవా, మీరు నాపై తృప్తి చెందినట్లయితే, నాకు వరం దయచేయదలచినట్లయితే, మీరు స్వయంగా నర్మదా తీరంలో ప్రత్యక్షమగుదురు. హే ఉమాపతీ, మీ ప్రసాదంతో నేను గత-భవిష్య జ్ఞానిని కావాలి।

Verse 86

ईश्वर उवाच । एवं भवतु ते पुत्र मत्प्रसादादसंशयम् । त्वयि भक्तिगृहीतोऽहं प्रत्यक्षो नर्मदातटे

ఈశ్వరుడు పలికెను—పుత్రా, అలాగే జరుగుగాక; నా ప్రసాదంతో ఇందులో సందేహం లేదు. నీ భక్తిచేత ఆకర్షితుడనై నేను నర్మదా తీరంలో ప్రత్యక్షమగుదును।

Verse 87

सहस्रांशार्धभावेन प्रत्यक्षोऽहं त्वदाश्रमे । इत्युक्त्वा प्रययौ देवः कैलासं नगमुत्तमम्

“వెయ్యి కిరణాల అర్ధప్రభతో కూడిన రూపంలో నేను నీ ఆశ్రమంలో ప్రత్యక్షంగా ఉంటాను.” అని చెప్పి ఆ దేవుడు పరమోత్తమమైన కైలాస పర్వతానికి బయలుదేరెను।

Verse 88

पत्नीसंग्रहणं जातं कृष्णद्वैपायनस्य तु । शास्त्रोक्तेन विधानेन पत्नी पालयतस्तथा

కృష్ణద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు) అప్పుడు భార్యను స్వీకరించెను; శాస్త్రోక్త విధానమున ప్రకారం ఆమెను యథావిధిగా పోషించి పరిరక్షించెను।

Verse 89

पुत्रो जातो ह्यपुत्रस्य पराशरसुतस्य च । देवैर्वर्धापितः सर्वैरिञ्चेन्द्रपुरोगमैः

పుత్రహీనుడైన పరాశరసుతుడు (వ్యాసుడు)కు కుమారుడు జన్మించెను; ఇంద్రుడు మొదలైన సమస్త దేవతలు ఆ శుభజన్మను మంగళంగా వర్ధాపించారు।

Verse 90

पुत्रजन्मन्यथाजग्मुर्वशिष्ठाद्या मुनीश्वराः । तीर्थयात्राप्रसङ्गेन पराशरपुरोगमाः

కుమారజన్మ సమయమున వశిష్ఠాది మునీశ్వరులు, పరాశరుని నాయకత్వమున, తీర్థయాత్రా ప్రసంగమున అక్కడికి వచ్చిరి।

Verse 91

मन्वत्रिविष्णुहारीतयाज्ञवल्क्योशनोऽङ्गिराः । यमापस्तम्बसंवर्ताः कात्यायनबृहस्पती

మనువు, అత్రి, విష్ణువు, హారీతుడు, యాజ్ఞవల్క్యుడు, ఉశనుడు, అంగిరసుడు; అలాగే యముడు, ఆపస్తంబుడు, సంవర్తుడు, కాత్యాయనుడు, బృహస్పతియు కూడా అక్కడికి వచ్చిరి।

Verse 92

एवमादिसहस्राणि लक्षकोटिशतानि च । सशिष्याश्च महाभागा नर्मदातटमाश्रिताः

ఇలా వేల వేల, లక్షలూ కోట్ల సంఖ్యలో మహాభాగులు తమ శిష్యులతో కూడ నర్మదా తీరాన్ని ఆశ్రయించారు।

Verse 93

व्यासाश्रमे शुभे रम्ये संतुष्टा आययुर्नृप । दृष्ट्वा तान्सोऽपि विप्रेन्द्रानभ्युत्थानकृतोद्यमः

ఓ రాజా, వారు హృదయసంతృప్తితో వ్యాసుని శుభ్రమ్య ఆశ్రమానికి వచ్చారు. ఆ బ్రాహ్మణర్షిశ్రేష్ఠులను చూసి అతడూ గౌరవంతో లేచి స్వాగతించేందుకు ఉత్సాహపడెను।

Verse 94

पितुः पूर्वं प्रणम्यादौ सर्वेषां च यथाविधि । आसनानि ददौ भक्त्या पाद्यमर्घं न्यवेदयत्

ముందుగా అతడు తండ్రికి ప్రణామం చేసి, తరువాత విధివిధానంగా అందరికీ నమస్కరించాడు. భక్తితో ఆసనాలు సమర్పించి, పాద్యమూ అర్ఘ్యమూ నివేదించాడు।

Verse 95

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह । उद्धृतोऽहं न सन्देहो युष्मत्सम्भाषणार्चनात्

అంజలి ఘటించి అతడు ఇలా పలికెను—“మీతో సంభాషణ చేయడం, మిమ్మల్ని ఆరాధించి గౌరవించడం వలన నేను నిస్సందేహంగా ఉద్ధరింపబడ్డాను।”

Verse 96

आरण्यानि च शाकानि फलान्यारण्यजानि च । तानि दास्यामि युष्माकं सर्वेषां प्रीतिपूर्वकम्

“అరణ్యంలో లభించే కూరగాయలును, అరణ్యజ ఫలములును—అవి అన్నిటిని మీ అందరికీ ప్రీతిపూర్వకంగా సమర్పిస్తాను।”

Verse 97

। अध्याय

ఇది “అధ్యాయము” ముగింపు సూచక పదము.

Verse 98

वर्धयित्वा जयाशीर्भिरवलोक्य परस्परम् । पराशरः समस्तैश्च वीक्षितो मुनिपुंगवैः

జయాశీర్వాదాలను పరస్పరం వృద్ధి చేసుకొని ఒకరినొకరు అవలోకించిన తరువాత, మునిపుంగవులందరూ పరాశరుణ్ని ఏకాగ్రంగా వీక్షించారు.

Verse 99

उत्तरं दीयतां तात कृष्णद्वैपायनस्य च । एवमुक्तस्तु तैः सर्वैर्भगवान्स पराशरः । प्रोवाच स्वात्मजं व्यासमृषीणां यच्चिकीर्षितम्

“తాత, సమాధానం ఇవ్వాలి—కృష్ణద్వైపాయనునికీ.” అని అందరూ చెప్పగా, భగవాన్ పరాశరుడు తన కుమారుడు వ్యాసునికి ఋషులు చేయదలచిన కార్యాన్ని వివరించాడు.

Verse 100

श्रीपराशर उवाच । नेच्छन्ति दक्षिणे कूले व्रतभङ्गभयादथ । भोजनं भोक्तुकामास्ते श्राद्धे चैव विशेषतः

శ్రీ పరాశరుడు పలికెను—వ్రతభంగ భయంతో వారు దక్షిణ తీరంలో భోజనం చేయదలచుకోరు; అయితే శ్రాద్ధ సందర్భంలో ప్రత్యేకంగా భోజనాభిలాష కలదు.

Verse 101

व्यास उवाच । करोमि भवतामुक्तमत्रैव स्थीयतां क्षणम् । यावत्प्रसाद्य सरितं करोमि विधिमुत्तमम्

వ్యాసుడు పలికెను—మీరు చెప్పినదే నేను చేస్తాను. మీరు ఇక్కడ క్షణమాత్రం నిలిచియుండండి; నేను నదిని ప్రసన్నం చేసి ఉత్తమ విధితో కర్మను నిర్వహిస్తాను.

Verse 102

एवमुक्त्वा शुचिर्भूत्वा नर्मदातटमास्थितः । स्तोत्रं जगाद सहसा तन्निबोध नरेश्वर

ఇలా చెప్పి శుచిగా మారి నర్మదా తీరమున నిలిచెను. వెంటనే అతడు ఒక స్తోత్రము పఠించెను—ఓ నరేశ్వరా, దానిని వినుము.

Verse 103

जय भगवति देवि नमो वरदे जय पापविनाशिनी बहुफलदे । जय शुम्भनिशुम्भकपालधरे प्रणमामि तु देवनरार्तिहरे

జయము భగవతీ దేవీ! వరదాయినికి నమస్కారం. జయము పాపవినాశినీ, బహుఫలదాయినీ. జయము శుంభ-నిశుంభ కపాలధారిణీ; దేవనరుల ఆర్తిని హరించువారికి నేను ప్రణామము చేయుచున్నాను.

Verse 104

जय चन्द्रदिवाकरनेत्रधरे जय पावकभूषितवक्त्रवरे । जय भैरवदेहनिलीनपरे जय अन्धकरक्तविशोषकरे

జయము చంద్ర-దివాకరులను నేత్రాలుగా ధరించినవారికి. జయము పావకంతో అలంకృతమైన శ్రేష్ఠ ముఖముగలవారికి. జయము భైరవదేహమున నిలీనమైనవారికి. జయము అంధకుని రక్తమును శోషించువారికి.

Verse 105

जय महिषविमर्दिनि शूलकरे जय लोकसमस्तकपापहरे । जय देवि पितामहरामनते जय भास्करशक्रशिरोऽवनते

జయము మహిషాసురమర్దినీ, శూలధారిణీ. జయము సమస్త లోకాల పాపహారిణీ. జయము దేవీ, పితామహ బ్రహ్మ ఆనందముతో ఆరాధించువారికి. జయము, భాస్కరుడు మరియు శక్రుడు శిరస్సు వంచు చరణారవిందములకు.

Verse 106

जय षण्मुखसायुध ईशनुते जय सागरगामिनि शम्भुनुते । जय दुःखदरिद्रविनाशकरे जय पुत्रकलत्रविवृद्धिकरे

జయము, ఈశుడు మరియు ఆయుధసహిత షణ్ముఖ స్కందుడు ఆరాధించువారికి. జయము సాగరగామినీ, శంభువు స్తుతించువారికి. జయము దుఃఖ-దారిద్ర్య వినాశినీ. జయము పుత్ర-కలత్ర వృద్ధి కలిగించువారికి.

Verse 107

जय देवि समस्तशरीरधरे जय नाकविदर्शिनि दुःखहरे । जय व्याधिविनाशिनि मोक्षकरे जय वाञ्छितदायिनि सिद्धवरे

జయ దేవీ, సమస్త శరీరధారులను ధారించే తల్లీ; జయ, స్వర్గదర్శిని, దుఃఖహారిణీ. జయ, వ్యాధినాశిని, మోక్షప్రదాయిని; జయ, వాంఛితఫలదాయిని, సిద్ధవరిణీ.

Verse 108

एतद्व्यासकृतं स्तोत्रं यः पठेच्छिवसन्निधौ । गृहे वा शुद्धभावेन कामक्रोधविवर्जितः

వ్యాసుడు రచించిన ఈ స్తోత్రాన్ని శివసన్నిధిలో గానీ, ఇంటిలో గానీ, శుద్ధభావంతో—కామక్రోధాలను విడిచి—ఎవడు పఠిస్తాడో,

Verse 109

तस्य व्यासो भवेत्प्रीतः प्रीतश्च वृषवाहनः । प्रीता स्यान्नर्मदा देवी सर्वपापक्षयंकरी

అతనిపై వ్యాసుడు ప్రసన్నుడవుతాడు; వృషవాహనుడు శివుడూ ప్రసన్నుడవుతాడు. సమస్త పాపక్షయకారిణి నర్మదా దేవీ కూడా అనుగ్రహిస్తుంది.

Verse 110

न ते यान्ति यमालोकं यैः स्तुता भुवि नर्मदा । पितामहोऽपि मुह्येत देवि त्वद्गुणकीर्तनात्

భూమిపై నర్మదను స్తుతించిన వారు యమలోకానికి వెళ్లరు. దేవీ, నీ గుణకీర్తన వింటే పితామహుడు బ్రహ్మ కూడా ఆశ్చర్యపడతాడు.

Verse 111

वाक्पतिर्नैव ते वक्तुं स्वरूपं वेद नर्मदे । कथं गुणानहं देवि त्वदीयाञ्ज्ञातुमुत्सहे

హే నర్మదా, వాక్పతి కూడా నీ స్వరూపాన్ని యథార్థంగా వర్ణించలేడు. అలాంటప్పుడు దేవీ, నీ గుణాలను తెలుసుకొని చెప్పడానికి నేను ఎలా ధైర్యం చేయగలను?

Verse 112

इति ज्ञात्वा शुचिं भावं वाङ्मनःकायकर्मभिः । प्रसन्ना नर्मदादेवी ततो वचनमब्रवीत्

వాక్కు, మనస్సు, దేహం, కర్మలలో ఆయన భావం నిర్మలమని తెలిసికొని నర్మదా దేవి ప్రసన్నమై, ఆపై ఈ వచనమును పలికెను।

Verse 113

सत्यवादेन तुष्टाहं भोभो व्यास महामुने । यदीच्छसि वरं किंचित्तं ते सर्वं ददाम्यहम्

ఓ మహాముని వ్యాసా! నీ సత్యవచనముచే నేను తృప్తి పొందితిని. నీవు ఏ వరమును కోరినను, అది సమస్తముగా నేను నీకు ప్రసాదించెదను।

Verse 114

व्यास उवाच । यदि तुष्टासि मे देवि यदि देयो वरो मम । आतिथ्यमुत्तरे कूले ऋषीणां दातुमर्हसि

వ్యాసుడు పలికెను—ఓ దేవీ! నాపై నీవు ప్రసన్నమై నాకు వరమిచ్చదలచినచో, నీ ఉత్తర తీరమున ఋషులకు పవిత్ర ఆతిథ్యము సమర్పించుటకు నాకు అనుమతి ప్రసాదించుము।

Verse 115

नर्मदोवाच । अयुक्तं याचितं व्यास विमार्गे यत्प्रवर्तनम् । इन्द्रचन्द्रयमैः शक्यमुन्मार्गे न प्रवर्तितुम्

నర్మద పలికెను—ఓ వ్యాసా! నీవు యాచించినది యుక్తము కాదు; అది విపథమునకు ప్రవర్తన కలిగించును. ఇంద్రుడు, చంద్రుడు, యముడుకూడా ఎవ్వరినీ అధర్మమార్గమున నడిపించలేరు।

Verse 116

याचस्वान्यं वरं पुत्र यत्किंचिद्भुवि दुर्लभम् । एतच्छ्रुत्वा वचो देव्या व्यासो मूर्च्छां यतस्तदा

పుత్రా! భువిలో దుర్లభమైనదేదైనను మరొక వరమును యాచించుము. దేవి ఈ వచనములు వినగానే వ్యాసుడు ఆ క్షణమే మూర్ఛకు లోనయ్యెను।

Verse 117

वृथा क्लेशोऽद्य मे जात इति मत्वा पपात ह । धरणी चलिता सर्वा सशैलवनकानना

“ఈ రోజు నా ప్రయత్నం వ్యర్థమైంది” అని భావించి అతడు కూలిపోయాడు. అప్పుడు పర్వతాలు, అడవులు, తోటలతో కూడిన సమస్త భూమి కంపించింది.

Verse 118

मूर्च्छापन्नं ततो व्यासं दृष्ट्वा देवाः सवासवाः । हाहाकारमुखाः सर्वे तत्राजग्मुः सहस्रशः

వ్యాసుడు మూర్ఛలో ఉన్నాడని చూసి, ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలందరూ హాహాకారాలు చేశారు; వారు వేల సంఖ్యలో అక్కడికి వచ్చారు.

Verse 119

व्यासमुत्थापयामासुर्वेदव्यसनतत्परम् । ब्राह्मणार्थे च संक्लिष्टो नात्महेतोः सरिद्वरे

వేదనిష్ఠుడైన వ్యాసుణ్ని వారు లేపారు. ఆ శ్రేష్ఠ నదీతీరంలో అతడు బ్రాహ్మణుల హితార్థమే బాధపడ్డాడు, తనకోసం కాదు.

Verse 120

गवार्थे ब्राह्मणार्थे च सद्यः प्राणान्परित्यजेत् । एवं सा नर्मदा प्रोक्ता ब्रह्माद्यैः सुरसत्तमैः

“గోవుల కోసం, బ్రాహ్మణుల కోసం మనిషి తక్షణమే ప్రాణాలనైనా త్యజించాలి” అని బ్రహ్మాది శ్రేష్ఠ దేవతలు నర్మదా మహిమను ప్రకటించారు.

Verse 121

सुशीतलैस्तं बहुभिश्च वातैर्रेवाभ्यषिञ्चत्स्वजलेन भीता । सचेतनः सत्यवतीसुतोऽपि प्रणम्य देवान्सरितं जगाद

అప్పుడు భయపడిన రేవా తన స్వజలాన్ని చల్లుతూ, అనేక శీతల గాలులతో అతడిని చైతన్యానికి తెచ్చింది. స్పృహ వచ్చిన సత్యవతీపుత్రుడు దేవతలకు నమస్కరించి నదిని ఉద్దేశించి పలికాడు.

Verse 122

व्यास उवाच । तीर्थैः समस्तैः किल सेवनाय फलं प्रदिष्टं मम मन्दभाग्यात् । यद्देवि पुण्या विफला ममाशा आरण्यपुष्पाणि यथा जनानाम्

వ్యాసుడు పలికెను—సర్వ తీర్థసేవ ఫలం నాకు నియమించబడినదని అంటారు; కాని హే దేవీ, నా దురదృష్టమువల్ల నా పుణ్యాశ నిర్ఫలమైంది, సామాన్యులకు అడవి పుష్పాలు వ్యర్థమైనట్లు।

Verse 123

नर्मदोवाच । यतो यतो मां हि महानुभाव निनीषते चित्तमिलातलेऽत्र । विन्ध्येन सार्द्धं तव मार्गमद्य यास्याम्यहं दण्डधरस्य पृष्ठे

నర్మద పలికెను—హే మహానుభావా, ఈ భూతలమందు మీ చిత్తం నన్ను ఎటు తీసుకుపోవాలనుకుంటే, నేడు విన్ధ్యునితో కలిసి మీ మార్గాననే నేను సాగెదను; దండధరుని పృష్ఠముపై అధిరోహించి గమించెదను।

Verse 124

एवमुक्तो महातेजा व्यासः सत्यवतीसुतः । दक्षिणे चालयामास स्वाश्रमस्य सरिद्वराम्

ఇలా పలుకబడిన మహాతేజస్వి సత్యవతీ సుతుడైన వ్యాసుడు తన ఆశ్రమంలోని శ్రేష్ఠ నదిని దక్షిణ దిశగా కదిలించెను।

Verse 125

दण्डहस्तो महातेजा हुङ्कारमकरोन्मुनिः । व्यासहुङ्कारभीता सा चलिता रुद्रनन्दिनी

దండహస్తుడైన మహాతేజస్వి ముని హుంకారము చేసెను; వ్యాసుని హుంకారమునకు భయపడి రుద్రనందిని (రేవా) కదలసాగెను।

Verse 126

दण्डेन दर्शयन्मार्गं देवी तत्र प्रवर्तिता । व्यासमार्गं गता देवी दृष्टा शक्रपुरोगमैः

దండముతో మార్గమును చూపుతూ అక్కడ దేవిని ప్రవృత్తింపజేసెను; దేవి వ్యాసుని మార్గమున సాగి, శక్రుడు (ఇంద్రుడు) మొదలైన దేవగణాధిపతులచే దర్శింపబడెను।

Verse 127

पुष्पवृष्टिं ततो देवा व्यमुञ्चन् सह किंकरैः । किं कुर्मो ब्रूहि मे पुत्र कर्मणा ते स्म रञ्जिताः

అప్పుడు దేవతలు తమ పరిచారకులతో కలిసి పుష్పవృష్టి కురిపించి ఇలా అన్నారు— “మేమేమి చేయాలి? ఓ పుత్రా, నాకు చెప్పు; నీ కర్మచేత మేము ఆనందించాము।”

Verse 128

व्यास उवाच । तपश्च विपुलं कृत्वा दानं दत्त्वा महाफलम् । एतदेव नरैः कार्यं साधूनां यत्सुखावहम्

వ్యాసుడు అన్నాడు— “విపులమైన తపస్సు చేసి, మహాఫలప్రదమైన దానం ఇచ్చి— మనుష్యులు చేయవలసింది ఇదే: సద్గుణులకి సుఖం కలిగించేది।”

Verse 129

यदि तुष्टा महाभागा अनुग्राह्यो ह्यहं यदि । तस्मान्ममाश्रमे सर्वैः स्थीयतां नात्र संशयः

“మీరు మహాభాగులు సంతుష్టులైతే— నేను నిజంగా మీ అనుగ్రహానికి పాత్రుడనైతే— అప్పుడు మీరందరూ నా ఆశ్రమంలో నివసించండి; ఇందులో సందేహం లేదు।”

Verse 130

आतिथ्यं शाकपर्णेन रेवामृतविमिश्रितम् । प्रतिपन्नं समस्तैर्वः पराशरमुखैर्मम । स्थातव्यं स्वाश्रमे सर्वैर्रेवाया उत्तरे तटे

“రేవా అమృతజలంతో కలిపిన శాకపర్ణాల ఆతిథ్యం మీ అందరికీ నా పరాశర-ప్రధానులచే సిద్ధమైంది. రేవా ఉత్తర తీరంలోని నా ఆశ్రమంలో మీరందరూ ఉండాలి।”

Verse 131

मार्कण्डेय उवाच । स्नानतर्पणनित्यानि कृतानि द्विजसत्तमैः । व्यासकुण्डे ततो गत्वा होमः सर्वैः प्रकल्पितः

మార్కండేయుడు అన్నాడు— “శ్రేష్ఠ ద్విజులు నిత్య స్నాన-తర్పణ కర్మలను నిర్వహించారు. తరువాత వ్యాసకుండానికి వెళ్లి అందరూ కలిసి హోమాన్ని ఏర్పాటు చేశారు।”

Verse 132

श्रीफलैर्बिल्वपत्रैश्च जुहुवुर्जातवेदसम् । गौतमो भृगुर्माण्डव्यो नारदो लोमशस्तथा

వారు శ్రీఫలములు మరియు బిల్వపత్రములతో జాతవేద అగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించారు. అక్కడ గౌతముడు, భృగువు, మాండవ్యుడు, నారదుడు మరియు లోమశుడును కూడా ఉన్నారు.

Verse 133

पराशरस्तथा शङ्खः कौशिकश्च्यवनो मुनिः । पिप्पलादो वसिष्ठश्च नाचिकेतो महातपाः

అక్కడ పరాశరుడు, శంఖుడు, కౌశికుడు, ముని చ్యవనుడు, పిప్పలాదుడు, వసిష్ఠుడు మరియు మహాతపస్వి నాచికేతుడు కూడా ఉన్నారు.

Verse 134

विश्वामित्रोऽप्यगस्त्यश्च उद्दालकयमौ तथा । शाण्डिल्यो जैमिनिः कण्वो याज्ञवल्क्योशनोऽङ्गिराः

అక్కడ విశ్వామిత్రుడు, అగస్త్యుడు, ఉద్దాలకుడు మరియు యముడు; శాండిల్యుడు, జైమిని, కణ్వుడు, యాజ్ఞవల్క్యుడు, ఉశనా, అంగిరసుడు—ఈ పూజ్య ఋషులు కూడా యాగసభను శోభింపజేస్తూ ఉన్నారు.

Verse 135

शातातपो दधीचिश्च कपिलो गालवस्तथा । जैगीषव्यस्तथा दक्षो भरतो मुद्गलस्तथा

అక్కడ శాతాతపుడు, దధీచి, కపిలుడు, గాలవుడు; అలాగే జైగీషవ్యుడు, దక్షుడు, భరతుడు, ముద్గలుడు—ఇవ్వరూ కూడా ఆ మహర్షుల సమూహంలో ఉన్నారు.

Verse 136

वात्स्यायनो महातेजाः संवर्तः शक्तिरेव च । जातूकर्ण्यो भरद्वाजो वालखिल्यारुणिस्तथा

అక్కడ మహాతేజస్సుగల వాత్స్యాయనుడు, సంవర్తుడు, శక్తి; అలాగే జాతూకర్ణ్యుడు, భరద్వాజుడు, వాలఖిల్యుడు మరియు అరుణి—ఈ మునులు కూడా ఉన్నారు.

Verse 137

एवमादिसहस्राणि जुह्वते जातवेदसम् । अक्षमालाकरोत्कीर्णा ध्यानयोगपरायणाः

ఈ విధంగా వారు సహస్రసార్లు జాతవేదస్వరూపమైన పవిత్ర అగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించారు. చేతిలో అక్షమాల ధరించి ధ్యానయోగపరాయణులై ఉన్నారు।

Verse 138

एकचित्ता द्विजाः सर्वे चक्रुर्होमक्रियां तदा । ततः समुत्थितं लिङ्गं मोक्षदं व्याधिनाशनम्

అప్పుడు సమస్త ద్విజులు ఏకాగ్రచిత్తులై హోమక్రియను నిర్వహించారు. అనంతరం మోక్షప్రదమై వ్యాధినాశకమైన లింగం ఉద్భవించింది.

Verse 139

अच्छेद्यं परमं देवं दृष्ट्वा व्यासस्तुतोष च । पुष्पवृष्टिं ददुर्देवा आशीर्वादान्द्विजोत्तमाः

అచ్ఛేద్యమైన పరమదేవుని దర్శించి వ్యాసుడు పరమానందంతో తృప్తి పొందాడు. దేవతలు పుష్పవృష్టి చేశారు, ద్విజోత్తములు ఆశీర్వాదాలు ఇచ్చారు.

Verse 140

साष्टाङ्गं प्रणतो व्यासो देवं दृष्ट्वा त्रिलोचनम् । ब्राह्मणान्पूजयामास शाकमूलफलेन च

త్రిలోచనుడైన దేవుని దర్శించి వ్యాసుడు సాష్టాంగ నమస్కారం చేశాడు. తరువాత శాకములు, మూలములు, ఫలములతో బ్రాహ్మణులను పూజించి సత్కరించాడు.

Verse 141

पितृपूर्वं द्विजाः सर्वे भोजिताः पाण्डुनन्दन । आशीर्वादांस्ततः पुण्यान् दत्त्वा विप्रा ययुः पुनः

హే పాండునందన, ముందుగా పితృకర్మను నిర్వహించి సమస్త ద్విజులకు భోజనం పెట్టారు. అనంతరం పవిత్ర ఆశీర్వాదాలు ఇచ్చి ఆ విప్రులు మళ్లీ వెళ్లిపోయారు.

Verse 142

तदा प्रभृति तत्तीर्थं व्यासाख्यं प्रोच्यते बुधैः

అప్పటినుంచి ఆ తీర్థాన్ని జ్ఞానులు ‘వ్యాసతీర్థం’ అని ప్రకటిస్తారు।

Verse 143

युधिष्ठिर उवाच । व्यासतीर्थस्य यत्पुण्यं तत्सर्वं कथयस्व मे । स्नानदानविधानं च यस्मिन्काले महाफलम्

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు— వ్యాసతీర్థపు పుణ్యమంతా నాకు పూర్తిగా చెప్పండి. అక్కడ స్నానం, దానం చేసే విధానమూ చెప్పండి— ఏ కాలంలో చేస్తే మహాఫలం కలుగుతుంది?

Verse 144

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कथयामि समस्तं ते भ्रातृभिः सह पाण्डव । कार्त्तिकस्य सिते पक्षे चतुर्दश्यां जितेन्द्रियः

శ్రీ మార్కండేయుడు అన్నాడు— ఓ పాండవా, నీ సోదరులతో కలిసి నీకు సమస్తమును వివరంగా చెబుతాను. కార్తీక మాస శుక్లపక్ష చతుర్దశిన, ఇంద్రియాలను నియంత్రించి…

Verse 145

उपोष्य यो नरो भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम् । स्नापयेदीश्वरं भक्त्या क्षौद्रक्षीरेण सर्पिषा

భక్తితో ఉపవాసముండి రాత్రి జాగరణ చేసే వాడు, భక్తితో తేనె, పాలు, నెయ్యితో ఈశ్వరునికి అభిషేకం చేయాలి।

Verse 146

दध्ना च खण्डयुक्तेन कुशतोयेन वै पुनः । श्रीखण्डेन सुगन्धेन गुण्ठयेत्परमेश्वरम्

ఖండం కలిపిన పెరుగుతో, అలాగే మళ్లీ కుశతో శుద్ధి చేసిన జలంతో; సుగంధమైన శ్రీఖండ చందనంతో పరమేశ్వరునికి లేపనం చేయాలి।

Verse 147

ततः सुगन्धकुसुमैर्बिल्वपत्रैश्च पूजयेत् । मुचुकुन्देन कुन्देन कुशजातीप्रसूनकैः

ఆపై సువాసనగల పుష్పములతోను బిల్వపత్రములతోను పూజించవలెను—ముచుకుంద పుష్పములు, కుంద పుష్పములు, కుశజాతి (మల్లె) పుష్పములతో కూడ।

Verse 148

उन्मत्तमुनिपुष्पैश्च तथान्यैः कालसम्भवैः । अर्चयेत्परया भक्त्या द्वीपेश्वरमनुत्तमम्

ఉన్మత్తముని పుష్పములతోను, కాలానుగుణంగా పుట్టిన ఇతర పుష్పములతోను, పరమ భక్తితో అనుత్తముడైన ద్వీపేశ్వరుని అర్చించవలెను।

Verse 149

इक्षुगडुकदानेन तुष्यते परमेश्वरः । गडुकाष्टकदानेन पातकं यात्यहोर्जितम्

ఇక్షు-గడుక దానముచేత పరమేశ్వరుడు తృప్తి చెందును. ఎనిమిది గడుకలు దానమిచ్చినచో ఒక దినములో కూడిన పాపము నశించును।

Verse 150

मासर्जितं च नश्येत गडुकाष्टशतेन च । षाण्मासिकं सहस्रेण द्विगुणैरब्दिकं तथा

ఎనిమిది వందల గడుకల దానముచేత నెలలో కూడిన పాపము నశించును; వెయ్యితో ఆరు నెలలది; దాని రెట్టింపుతో సంవత్సరమంతటి పాపమును కూడ నశింపజేయును।

Verse 151

आजन्मजनितं पापमयुतेन प्रणश्यति । द्विगुणैर्नश्यते व्याधिस्त्रिगुणैः स्याद्धनागमः

జన్మమునుండి జనించిన పాపము పదివేల (దానముల) చేత నశించును. దాని రెట్టింపుతో వ్యాధి నశించును; మూడింతలతో ధనాగమము కలుగును।

Verse 152

षड्गुणैर्जायते वाग्मी सिद्धस्तद्द्विगुणैस्तथा । रुद्रत्वं दशलक्षैश्च जायते नात्र संशयः

షడ్గుణ దానముచేత వాగ్మి అవుతాడు; దాని ద్విగుణముచేత సిద్ధుడగును. దశలక్ష దానముచేత రుద్రత్వం లభించును—ఇందులో సందేహము లేదు.

Verse 153

पौर्णमास्यां नृपश्रेष्ठ स्नानं कुर्वीत भक्तितः । मन्त्रोक्तेन विधानेन सर्वपापक्षयंकरम्

హే నృపశ్రేష్ఠా! పౌర్ణమి నాడు భక్తితో మంత్రోక్త విధానమున స్నానం చేయవలెను; అది సమస్త పాపక్షయకరం.

Verse 154

वारुणं च तथाग्नेयं ब्राह्मयं चैवाक्षयंकरम् । देवान्पित्ःन्मनुष्यांश्च विधिवत्तर्पयेद्बुधः

వరుణ, అగ్ని, బ్రహ్మలకు సంబంధించిన అక్షయఫలప్రద తర్పణములను జ్ఞాని విధివిధానముగా ఆచరించి దేవతలను, పితృలను, మనుష్యులను తృప్తిపరచవలెను.

Verse 155

ऋचा ऋग्वेदजं पुण्यं साम्ना सामफलं लभेत् । यजुर्वेदस्य यजुषा गायत्र्या सर्वमाप्नुयात्

ఋగ్వేద ఋచతో ఋగ్వేదజన్య పుణ్యం లభిస్తుంది; సామంతో సామవేదఫలం లభిస్తుంది. యజుష్‌తో యజుర్వేదఫలం పొందుతాడు; గాయత్రీతో అయితే ఇవన్నీ సమస్తముగా లభిస్తాయి.

Verse 156

अक्षरं च जपेन्मन्त्रं सौरं वा शिवदैवतम् । अथवा वैष्णवं मन्त्रं द्वादशाक्षरसंज्ञितम्

అక్షరమంత్ర జపము చేయవచ్చు, లేదా సౌరమంత్రం, లేక శివదైవతమంత్రం జపించవచ్చు. లేదా ‘ద్వాదశాక్షర’మని ప్రసిద్ధమైన వైష్ణవమంత్రాన్ని పఠించవచ్చు.

Verse 157

पूजयेद्ब्राह्मणान्भक्त्या सर्वलक्षणलक्षितान् । स्वदारनिरतान्विप्रान्दम्भलोभविवर्जितान्

భక్తితో సద్గుణలక్షణాలతో యుక్తులైన, విద్యావంతులైన, స్వపత్నీనిష్ఠులైన, దంభలోభరహితులైన బ్రాహ్మణులను పూజించాలి।

Verse 158

भिन्नवृत्तिकरान् पापान् पतिताञ्छूद्रसेवनान् । शूद्रीग्रहणसंयुक्तान्वृषली यस्य मन्दिरे

కానీ జీవిక చెడిపోయినవారు, పాపాచారులు, పతితులు, అనుచిత సేవతో జీవించే వారు, శూద్రీసంగం లేదా అక్రమ సంబంధాలు కలవారు, మరియు ఎవరి ఇంట్లో వృషలీ ఆధిపత్యం ఉంటుందో—అటువంటి వారు పాత్రులు కారు।

Verse 159

परोक्षवादिनो दुष्टान्गुरुनिन्दापरायणान् । वेदद्वेषणशीलांश्च हैतुकान् बकवृत्तिकान्

అలాగే వెనుకనుండి దూషించే దుష్టులు, గురునిందలో నిమగ్నులు, వేదద్వేషులు, కుతర్కవాదులు, బకవృత్తి వంటి బాహ్యభక్తి-అంతఃకపటులు—వారిని దూరం చేయాలి।

Verse 160

ईदृशान्वर्जयेच्छ्राद्धे दाने सर्वव्रतेषु च । गायत्रीसारमात्रोऽपि वरं विप्रः सुयन्त्रितः

ఇలాంటి వారిని శ్రాద్ధంలో, దానంలో, అన్ని వ్రతాలలోనూ వర్జించాలి। గాయత్రీ సారమాత్రం తెలిసినవాడైనా సుయంత్రితుడైన బ్రాహ్మణుడు, అర్హతలేని అధికపాండిత్యుడికన్నా శ్రేష్ఠుడు।

Verse 161

नायन्त्रितश्चतुर्वेदी सर्वाशी सर्वविक्रयी । ईदृशान्पूजयेद्विप्रानन्नदानहिरण्यतः

అసంయముడైన చతుర్వేదీ—అన్నీ తినేవాడు, అన్నీ అమ్మేవాడు—శ్రేష్ఠుడు కాదు। బదులుగా సంయములైన బ్రాహ్మణులను అన్నదానం మరియు హిరణ్యదానంతో పూజించాలి।

Verse 162

उपानहौ च वस्त्राणि शय्यां छत्रमथासनम् । यो दद्याद्ब्राह्मणे भक्त्या सोऽपि स्वर्गे महीयते

భక్తితో బ్రాహ్మణునికి పాదుకలు, వస్త్రాలు, శయ్య, ఛత్రం మరియు ఆసనం దానం చేసే వాడు కూడా స్వర్గంలో గౌరవింపబడతాడు.

Verse 163

प्रत्यक्षा सुरभी तत्र जलधेनुस्तथाघृता । तिलधेनुः प्रदातव्या महिष्यश्च तथैव च

అక్కడ సురభి గోవు కళ్లముందే ప్రత్యక్షమైనట్లు ఉంటుంది; అలాగే జలధేను, ఘృతధేను కూడా. తిలధేను దానం చేయాలి; అలాగే మహిషీ-ధేను కూడా ఇవ్వాలి.

Verse 164

कृष्णाजिनप्रदाता यो दाता यस्तिलसर्पिषोः । कन्यापुस्तकयोर्दाता सोऽक्षयं लोकमाप्नुयात्

కృష్ణాజినం దానం చేసే వాడు, తిలాలు మరియు నెయ్యి దానం చేసే వాడు, అలాగే కన్యాదానం చేసి పవిత్ర గ్రంథాలు సమర్పించే వాడు—అటువంటి దాత అక్షయ లోకాన్ని పొందుతాడు.

Verse 165

धूर्वाहौ खुरसंयुक्तौ धान्योपस्करसंयुतौ । दापयेत्स्वर्गकामस्तु इति मे सत्यभाषितम्

కాడికి అలవాటైన, బలమైన ఖురాలతో కూడిన, ధాన్యమూ అవసర సామగ్రితో యుక్తమైన రెండు ఎద్దులను దానం చేయించాలి; స్వర్గం కోరువాడు ఇలా చేయాలి—ఇది నా సత్యవాక్యం.

Verse 166

सूत्रेण वेष्टयेद्द्वीपमथवा जगतीं शुभम् । मन्दिरं परया भक्त्या परमेशमथापि वा

పవిత్ర సూత్రంతో (యజ్ఞోపవీతంతో) ద్వీప-తీర్థాన్ని గాని, శుభ జగతీని గాని, లేదా మందిరాన్నికూడా—పరమేశ్వరునిపై పరమ భక్తితో—విధిగా చుట్టివేయాలి.

Verse 167

प्रदक्षिणां विधानेन यः करोत्यत्र मानवः । जम्बूप्लाक्षाह्वयौ द्वीपौ शाल्मलिश्चापरो नृप

హే నృపా! ఎవడు ఇక్కడ విధివిధానంగా ప్రదక్షిణ చేస్తాడో, అతడు జంబూద్వీపం, ప్లాక్షద్వీపం మరియు ఇతర శాల్మలీద్వీపమును కూడా ప్రదక్షిణ చేసినవాడవుతాడు।

Verse 168

कुशः क्रौञ्चस्तथा काशः पुष्करश्चैव सप्तमः । सप्तसागरपर्यन्ता वेष्टिता तेन भारत

కుశ, క్రౌంచ, కాశ మరియు ఏడవది పుష్కర—ఏడు సముద్రాల సరిహద్దు వరకు ఇవన్నీ అతనిచేత ఆవరించబడుతాయి, ఓ భారతా।

Verse 169

द्वीपेश्वरे महाराज वृषोत्सर्गं च कारयेत् । वृषेणारुणवर्णेन माहेशं लोकमाप्नुयात्

హే మహారాజా! ద్వీపేశ్వరంలో వృషోత్సర్గం (ఎద్దును విడిచే కర్మ) చేయించాలి. అరుణవర్ణ ఎద్దును విడిచితే మహేశ్వరలోకాన్ని పొందుతాడు।

Verse 170

यस्तु वै पाण्डुरो वक्त्रे ललाटे पादयोस्तथा । लाङ्गूले यस्तु वै शुभ्रः स वै नाकस्य दर्शकः

ఎద్దు ముఖం, నుదురు, పాదాలు పాండురంగా ఉండి, తోక కూడా తెల్లగా ఉంటే—అటువంటి ఎద్దే స్వర్గదర్శకుడు, అంటే స్వర్గప్రదాతగా చెప్పబడింది।

Verse 171

नीलोऽयमीदृशः प्रोक्तो यस्तु द्वीपेश्वरे त्यजेत् । स समाः रोमसंख्याता नाके वसति भारत

ఇలాంటి ఎద్దును ‘నీల’ (శ్యామ) అని చెప్పారు. ఎవడు దీనిని ద్వీపేశ్వరంలో విడిచిపెడతాడో, అతడు దాని రోమాల సంఖ్యకు సమానమైన సంవత్సరాలు స్వర్గంలో నివసిస్తాడు, ఓ భారతా।

Verse 172

सौरं च शांकरं लोकं वैरञ्चं वैष्णवं क्रमात् । भुनक्ति स्वेच्छया राजन्व्यासतीर्थप्रभावतः

ఓ రాజా, వ్యాసతీర్థ ప్రభావంతో అతడు క్రమంగా సౌరలోకం, శాంకరలోకం, వైరంచ (బ్రహ్మ) లోకం మరియు వైష్ణవలోకాన్ని తన ఇష్టానుసారం అనుభవిస్తాడు।

Verse 173

सपत्नीकं ततो विप्रं पूजयेत्तत्र भक्तितः । सितरक्तानि वस्त्राणि यो दद्यादग्रजन्मने

తదనంతరం అక్కడ భక్తితో భార్యతో కూడిన బ్రాహ్మణుని పూజించాలి; ఎవడు ఆ పూజ్య బ్రాహ్మణునికి తెల్లని మరియు ఎర్రని వస్త్రాలను దానం చేస్తాడో, అతడు నియత పుణ్యాన్ని పొందుతాడు।

Verse 174

कृत्वा प्रदक्षिणं युग्मं प्रीयतां मे जगद्गुरुः । नास्ति विप्रसमो बन्धुरिह लोके परत्र च

రెండు ప్రదక్షిణలు చేసి—నా జగద్గురు ప్రసన్నుడగునుగాక. ఎందుకంటే ఈ లోకంలోనూ పరలోకంలోనూ బ్రాహ్మణునితో సమానమైన బంధువు లేడు।

Verse 175

यमलोके महाघोरे पतन्तं योऽभिरक्षति । इतिहासपुराणज्ञं विष्णुभक्तं जितेन्द्रियम्

అత్యంత భయంకరమైన యమలోకంలో పడిపోతున్నవానిని ఎవడు రక్షిస్తాడో—ఇతిహాసపురాణజ్ఞుడు, విష్ణుభక్తుడు, జితేంద్రియుడు అయినవానిని—అతడు మహాఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 176

पूजयेत्परया भक्त्या सामगं वा विशेषतः । द्वीपेश्वरं च ये भक्त्या संस्मरन्ति गृहे स्थिताः

పరమ భక్తితో పూజించాలి—ప్రత్యేకంగా సామగానము చేసే (సామవేది) బ్రాహ్మణుని. అలాగే ఇంట్లోనే ఉండి భక్తితో ద్వీపేశ్వరుని స్మరించేవారు,

Verse 177

न तेषां जायते शोको न हानिर्न च दुष्कृतम् । प्रथमं पूजयेत्तत्र लिङ्गं सिद्धेश्वरं ततः

వారికి శోకం కలగదు; నష్టం లేదు, దుష్కర్మమూ లేదు. అక్కడ ముందుగా సిద్ధేశ్వర లింగాన్ని పూజించి, తరువాత ముందుకు సాగాలి.

Verse 178

यत्र सिद्धो महाभागो व्यासः सत्यवतीसुतः । अस्यैव पूजनात्सिद्धो धारासर्पो महामतिः

సత్యవతీ సుతుడైన మహాభాగ వ్యాసుడు సిద్ధిని పొందిన స్థలం అది; ఇదే (లింగం/తీర్థం) పూజచేత మహామతి ధారాసర్పుడూ సిద్ధుడయ్యాడు.

Verse 179

तत्र तीर्थे तु यो राजन्प्राणत्यागं करोति च । सूर्यलोकमसौ भित्त्वा प्रयाति शिवसन्निधौ

ఓ రాజా, ఆ తీర్థంలో ఎవడు ప్రాణత్యాగం చేస్తాడో, అతడు సూర్యలోకాన్ని ఛేదించి శివసన్నిధికి చేరుతాడు.

Verse 180

समाः सहस्राणि च सप्त वै जले दशैकमग्नौ पतने च षोडश । महाहवे षष्टिरशीति गोग्रहे ह्यनाशके भारत चाक्षया गतिः

జలంలో (మరణిస్తే) ఏడు వేల సంవత్సరాల ఫలం, అగ్నిలో పదకొండు, పతనంలో పదహారు (సంవత్సరాల ఫలం) అని చెప్పబడింది. మహాయుద్ధంలో అరవై, గోశాలలో ఎనభై; కానీ ఓ భారతా, అనశనమరణంలో అక్షయగతి ఉంది.

Verse 181

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । वायुभूतं निरीक्षन्ते ह्यागच्छन्तं स्वगोत्रजम्

తండ్రి, తాత, ముత్తాత కూడా—వాయురూపులై—తమ గోత్రజుడు వచ్చుచున్నాడని చూస్తూ (ప్రతీక్షిస్తారు).

Verse 182

अस्मद्गोत्रेऽस्ति कः पुत्रो यो नो दद्यात्तिलोदकम् । कार्त्तिक्यां च विशेषेण वेशाख्यां वा तथैव च

మన గోత్రంలో ఎవడు కుమారుడు ఉన్నాడు, మా కోసం తిలోదకం (నువ్వుల జలం) అర్పించేవాడు? ముఖ్యంగా కార్తీకమాసంలో, లేదా అలాగే వైశాఖంలో।

Verse 183

स्वर्गतिं च प्रयास्यामस्तत्र तीर्थोपसेवनात् । एतत्ते कथितं सर्वं द्वीपेश्वरमनुत्तमम्

ఆ తీర్థాన్ని ఆశ్రయించుటవలన మేము స్వర్గగతిని పొందుదుము. ఇది అంతా నీకు చెప్పబడింది—ద్వీపేశ్వరుని అనుత్తమ మహిమ.

Verse 184

यः पठेत्परया भक्त्या शृणुयात्तद्गतो नृप । सोऽपि पापविनिर्मुक्तो मोदते शिवमन्दिरे

ఓ నృపా! ఎవడు పరమభక్తితో దీనిని పఠిస్తాడో, లేదా ఏకాగ్రచిత్తంతో వింటాడో—అతడూ పాపముక్తుడై శివధామంలో (శివమందిరంలో) ఆనందిస్తాడు.

Verse 185

ऊषरं सर्वतीर्थानां निर्मितं मुनिपुंगवैः । कामप्रदं नृपश्रेष्ठ व्यासतीर्थं न संशयः

ఓ నృపశ్రేష్ఠా! సమస్త తీర్థాల సారభూతమైనది—మునిపుంగవులు నిర్మించినది—వ్యాసతీర్థం. ఇది కోరికలను ప్రసాదిస్తుంది; సందేహం లేదు.