Adhyaya 50

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । द्विजाश्च कीदृशाः पूज्या अपूज्याः कीदृशाः स्मृताः । श्राद्धे वैवाहिके कार्ये दाने चैव विशेषतः

ఉత్తానపాదుడు పలికెను—హే దేవా! ఏ విధమైన ద్విజులు పూజ్యులుగా భావింపబడతారు? ఏ విధమైనవారు అపూజ్యులుగా స్మరింపబడతారు? ముఖ్యంగా శ్రాద్ధకర్మ, వివాహకార్యం మరియు దానంలో?

Verse 2

यदि श्रद्धा भवेद्दैवयोगाच्छ्राद्धादिके विधौ । एतदाख्याहि मे देव कस्य दानं न दीयते

దైవయోగవశాత్ శ్రాద్ధాది విధులను ఆచరించుటకు శ్రద్ధ కలిగితే, హే దేవా! నాకు చెప్పుము—ఎవరికీ దానం ఇవ్వకూడదు?

Verse 3

ईश्वर उवाच । यथा काष्ठमयो हस्ती यथा चर्ममयो मृगः । ब्राह्मणश्चानधीयानस्त्रयस्ते नामधारकाः

ఈశ్వరుడు పలికెను—చెక్కతో చేసిన ఏనుగు, చర్మంతో చేసిన జింక ఎలా పేరుకే ఉంటాయో, అలాగే వేదాధ్యయనం చేయని బ్రాహ్మణుడూ కేవలం నామధారియే।

Verse 4

यथा षण्ढोऽफलः स्त्रीषु यथा गौर्गवि चाफला । यथा चाज्ञेऽफलं दानं तथा विप्रोऽनृचोऽफलः

స్త్రీలలో షణ్ఢుడు ఎలా ఫలహీనుడో, గోవుకు గోవుతో ఎలా ఫలం లేనిదో, అజ్ఞునికి ఇచ్చిన దానం ఎలా ఫలించదో—అలాగే వేదమంత్రపఠనం లేని విప్రుడూ ఫలహీనుడే।

Verse 5

यथाऽनृणे बीजमुप्त्वा वप्ता न लभते फलम् । तथानृचे हविर्दत्त्वा न दाता लभते फलम्

ఎండిపోయిన నిర్జన భూమిలో విత్తనం చల్లితే విత్తినవాడికి ఫలం దక్కనట్లే, వేదమంత్రరహితునికి హవిస్సు ఇచ్చిన దాతకూ ఫలం దక్కదు।

Verse 6

रोगी हीनातिरिक्ताङ्गः काणः पौनर्भवस्तथा । अवकीर्णी श्यावदन्तः सर्वाशी वृषलीपतिः

రోగి, అవయవం లోపించినవాడు లేదా అధిక అవయవమున్నవాడు, ఒక కన్ను ఉన్నవాడు, నిందితరీతిగా పునర్వివాహం చేసినవాడు, బ్రహ్మచర్యభంగి, నల్లబడిన పళ్ళవాడు, విచక్షణలేక అన్నీ తినేవాడు, శూద్రస్త్రీ భర్త—ఇవారు అనర్హులుగా చెప్పబడినారు।

Verse 7

मित्रध्रुक्पिशुनः सोमविक्रयी परनिन्दकः । पितृमातृगुरुत्यागी नित्यं ब्राह्मणनिन्दकः

మిత్రద్రోహి, చాడీ చెప్పేవాడు, సోమాన్ని అమ్మేవాడు, పరనిందకుడు, తండ్రి-తల్లి-గురువులను త్యజించినవాడు, నిత్యం బ్రాహ్మణులను దూషించేవాడు—ఇవారూ అనర్హులే।

Verse 8

शूद्रान्नं मन्त्रसंयुक्तं यो विप्रो भक्षयेन्नृप । सोऽस्पृश्यः कर्मचाण्डालः स्पृष्ट्वा स्नानं समाचरेत्

హే రాజా! మంత్రసంయుక్తమైన శూద్రుని అన్నం బ్రాహ్మణుడు భక్షిస్తే, అతడు కర్మచాండాలుడై అస్పృశ్యుడగును; అతనిని తాకినవాడు శుద్ధిస్నానం చేయవలెను.

Verse 9

कुनखी वृषली स्तेयी वार्द्धुष्यः कुण्डगोलकौ । महादानरतो यश्च यश्चात्महनने रतः

వంకర గోర్లు గలవాడు, వృషలీ, దొంగ, వడ్డీخورుడు, కుండుడు మరియు గోలకుడు, ప్రదర్శనార్థ ‘మహాదాన’ంలో రతుడు, అలాగే ఆత్మహననంలో ఆసక్తుడు—ఇవీ త్యాజ్యులుగా చెప్పబడ్డారు.

Verse 10

भृतकाध्यापकः क्लीबः कन्यादूष्यभिशस्तकः । एते विप्राः सदा त्याज्याः परिभाव्य प्रयत्नतः

జీతం కోసం బోధించే బ్రాహ్మణుడు, క్లీబుడు (అశక్తుడు), కన్యాదూషణ ఆరోపణతో దూషితుడు—ఇలాంటి విప్రులను జాగ్రత్తగా విచారించి ఎల్లప్పుడూ దూరం పెట్టాలి.

Verse 11

प्रतिग्रहं गृहीत्वा तु वाणिज्यं यस्तु कारयेत् । तस्य दानं न दातव्यं वृथा भवति तस्य तत्

ప్రతిగ్రహం స్వీకరించి తరువాత వ్యాపారం చేసే వానికి దానం ఇవ్వకూడదు; అతనికి ఇచ్చినది వ్యర్థమగును.

Verse 12

श्रुताध्ययनसम्पन्ना ये द्विजा वृत्ततत्पराः । तेषां यद्दीयते दानं सर्वमक्षयतां व्रजेत्

శ్రుతి-అధ్యయనసంపన్నులై ధర్మాచరణలో నిమగ్నమైన ద్విజులకు ఇచ్చిన దానం అంతటా అక్షయ పుణ్యముగా మారును.

Verse 13

दरिद्रान्भर भूपाल मा समृद्धान् कदाचन । व्याधितस्यौषधं पथ्यं नीरुजस्य किमौषधैः

హే భూపాలా! దరిద్రులను పోషించుము; కేవలం సమృద్ధులను ఎప్పుడూ కాదు. ఔషధమూ పథ్యమూ రోగికి; నిరోగికి మందులెందుకు?

Verse 14

उत्तानपाद उवाच । कीदृशोऽथ विधिस्तत्र तीर्थश्राद्धस्य का क्रिया । दानं च दीयते यद्वत्तन्ममाख्याहि शङ्कर

ఉత్తానపాదుడు అన్నాడు— అక్కడ విధి ఏ విధంగా? తీర్థంలో శ్రాద్ధక్రియ ఏమిటి? దానం ఎలా ఇవ్వాలి—హే శంకరా, నాకు వివరించుము.

Verse 15

ईश्वर उवाच । श्राद्धं कृत्वा गृहे भक्त्या शुचिश्चापि जितेन्द्रियः । गुरुं प्रदक्षिणीकृत्य भोज्य सीमान्तके ततः

ఈశ్వరుడు చెప్పెను— ఇంటిలో భక్తితో శ్రాద్ధం చేసి, శుచిగా ఇంద్రియనిగ్రహంతో ఉండి, గురువును ప్రదక్షిణ చేసి; తరువాత గ్రామసీమాంతంలో (ఆహ్వానిత బ్రాహ్మణులకు) భోజనం పెట్టాలి.

Verse 16

वाग्यतः प्रव्रजेत्तावद्यावत्सीमां न लङ्घयेत् । शूलभेदं ततो गत्वा स्नानं कुर्याद्यथाविधि

మౌనం పాటిస్తూ సీమను లంఘించని వరకు సాగాలి. తరువాత శూలభేద తీర్థానికి వెళ్లి విధివిధానంగా స్నానం చేయాలి.

Verse 17

पञ्चस्थानेषु च श्राद्धं हव्यकव्यादिभिः क्रमात् । पिण्डदानं च यः कुर्यात्पायसैर्मधुसर्पिषा

మరియు ఐదు స్థానాలలో క్రమంగా హవ్య-కవ్యాది అర్పణలతో శ్రాద్ధం చేయాలి. పాయసం, తేనె, నెయ్యితో చేసిన పిండాలను దానం చేసే వాడు—

Verse 18

पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दानि पञ्च च । अक्षतैर्बदरैर्बिल्वैर्गुदमधुसर्पिषा

అతని పితృదేవతలు పన్నెండు సంవత్సరాలు మరియు మరొక ఐదు సంవత్సరాలు తృప్తి పొందుతారు—అక్షతలు, బదరఫలాలు, బిల్వఫలాలు, బెల్లం, తేనె, నెయ్యితో చేసిన పిండతర్పణాదుల వలన।

Verse 19

सापि तत्फलमाप्नोति तीर्थेऽस्मिन्नात्र संशयः । उपानहौ च यो दद्याद्ब्राह्मणेभ्यः प्रयत्नतः

ఆమె కూడా ఈ తీర్థంలో అదే ఫలాన్ని పొందుతుంది—ఇందులో సందేహం లేదు. మరియు ఎవడు శ్రద్ధతో బ్రాహ్మణులకు పాదుకలు/చెప్పులు దానం చేస్తాడో—

Verse 20

सोऽपि स्वर्गमवाप्नोति हयारूढो न संशयः । शय्यामश्वं च यो दद्याच्छत्त्रिकां वा विशेषतः

అతడూ స్వర్గాన్ని పొందుతాడు—గుర్రంపై ఆరూఢుడై, సందేహం లేదు. ముఖ్యంగా ఎవడు శయ్య, గుర్రం లేదా ప్రత్యేకంగా ఛత్రం దానం చేస్తాడో।

Verse 21

गच्छेद्विमानमारूढः सोऽप्सरोवृन्दवेष्टितः । उत्तमं यो गृहं दद्यात्सप्तधान्यसमन्वितम्

అతడు విమానంపై ఆరూఢుడై ప్రయాణిస్తాడు, అప్సరసల సమూహం చుట్టుముట్టగా—ఏడు ధాన్యాలతో సమన్వితమైన ఉత్తమ గృహాన్ని దానం చేసేవాడు।

Verse 22

स्वेच्छया मे वसेल्लोके काञ्चने भवने हि सः । तिलधेनुं च यो दद्यात्सवत्सां वस्त्रसंप्लुताम्

అతడు నా లోకంలో తన ఇష్టానుసారం స్వర్ణమయ భవనంలో నివసిస్తాడు—వస్త్రాలతో కప్పబడి అలంకరించబడిన, దూడతో కూడిన తిలధేనువును దానం చేసేవాడు।

Verse 23

नाकपृष्ठे वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम् । गृहे वा यदि वारण्ये तीर्थवर्त्मनि वा नृप

ఓ నృపా! మహాప్రళయం రానంతవరకు అతడు స్వర్గలోక శిఖరంపై నివసిస్తాడు—ఇంటిలో ఉన్నా, అరణ్యంలో ఉన్నా, లేదా తీర్థయాత్ర మార్గంలో ఉన్నా।

Verse 24

तोयमन्नं च यो दद्याद्यमलोकं स नेक्षते । सर्वदानानि दीयन्ते तेषां फलमवाप्यते

ఎవడు నీటిని మరియు అన్నాన్ని దానం చేస్తాడో, అతడు యమలోకాన్ని చూడడు. అన్ని విధాల దానాలు ఇచ్చినప్పుడు, వాటి వాటి ఫలాలు లభిస్తాయి.

Verse 25

उदकं चात्र दानं च दद्यादभयमेव च । अन्नदानात्परं दानं न भूतं न भविष्यति

ఇక్కడ నీటిదానం, ఇతర దానాలు, అలాగే నిశ్చయంగా అభయదానమూ చేయాలి. అన్నదానానికి మించిన దానం గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులోనూ ఉండదు.

Verse 26

कन्यादानं तु यः कुर्याद्वृषं वा यः समुत्सृजेत् । तस्य वासो भवेत्तत्र यत्राहमिति नान्यथा

ఎవడు కన్యాదానం చేస్తాడో, లేదా ఎవడు వృషోత్సర్గం (ఎద్దును విడిచిపెట్టే దానం) చేస్తాడో—అతనికి నివాసం నిశ్చయంగా నేను ఉన్న చోటే కలుగుతుంది; ఇది సత్యం, ఇతరథా కాదు.

Verse 27

उत्तानपाद उवाच । कन्यादानं कथं स्वामिन् कर्तव्यं धार्मिकैः सदा । परिग्रहो यथा पोष्यः कन्योद्वाहस्तथैव च

ఉత్తానపాదుడు అన్నాడు—ఓ స్వామీ! ధర్మనిష్ఠులు ఎల్లప్పుడూ కన్యాదానాన్ని ఎలా చేయాలి? వరుని స్వీకారం మరియు పోషణ ఎలా చేయాలి, అలాగే కన్యావివాహ విధానం ఎలా నిర్వహించాలి?

Verse 28

अन्यत्पृच्छामि देवेश कस्य कन्या न दीयते । दातव्यं कुत्र तद्देव कस्मै दत्तमथाक्षयम्

హే దేవేశా! నేను మరొకటి అడుగుతున్నాను—ఎవరికి కన్యను ఇవ్వకూడదు? హే దేవా! ఎక్కడ ఇవ్వాలి, మరియు ఎవరికిచ్చినప్పుడు అది అక్షయ పుణ్యమవుతుంది?

Verse 29

उत्तमं मध्यमं वापि कनीयः स्यात्कथं विभो । राजसं तामसं वापि निःश्रेयसमथापि वा

హే విభో! ఇది ఎలా ఉత్తమం, మధ్యమం లేదా కనిష్ఠమని భావించాలి? ఇది ఎలా రాజసం లేదా తామసం అవుతుంది—లేదా ఎలా నిఃశ్రేయసము, పరమ మంగళదాయకమవుతుంది?

Verse 30

ईश्वर उवाच । सर्वेषामेव दानानां कन्यादानं विशिष्यते । यो दद्यात्परया भक्त्याभिगम्य तनयां निजाम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—అన్ని దానాలలో కన్యాదానం విశేషంగా శ్రేష్ఠము. ఎవడు పరమ భక్తితో సమీపించి విధిపూర్వకంగా తన కుమార్తెను దానం చేస్తాడో, వాడు పరమ పుణ్యాన్ని పొందుతాడు.

Verse 31

कुलीनाय सुरूपाय गुणज्ञाय मनीषिणे । सुलग्ने सुमुहूर्ते च दद्यात्कन्यामलंकृताम्

కులీనుడైన, సురూపుడైన, గుణజ్ఞుడైన, మేధావి అయిన పురుషునికి—శుభ లగ్నంలో, ఉత్తమ ముహూర్తంలో—అలంకరించిన కన్యను దానం చేయాలి.

Verse 32

अश्वान्ना गांश्च वासांसि योऽत्र दद्यात्स्वशक्तितः । तस्य वासो भवेत्तत्र पदं यत्र निरामयम्

ఇక్కడ ఎవడు తన శక్తి మేరకు అశ్వాలు, అన్నం, గోవులు, వస్త్రాలు దానం చేస్తాడో, అతనికి అక్కడ నివాసం కలుగుతుంది—రోగక్లేశరహితమైన ఆ లోకపదంలో.

Verse 33

येनात्र दुहिता दत्ता प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । तेन सर्वमिदं दत्तं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ఇక్కడ ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైన కుమార్తెను కన్యాదానంగా ఇచ్చినవాడు, చరాచరాలతో కూడిన సమస్త త్రిలోకమును ఇచ్చినవాడే అవుతాడు।

Verse 34

यः कन्यार्थं ततो लब्ध्वा भिक्षते चैव तद्धनम् । स भवेत्कर्मचण्डालः काष्ठकीलो भवेन्मृतः

‘కుమార్తె కోసం’ అని ధనం పొందినవాడు, తరువాత అదే ధనాన్ని యాచించి భోగిస్తే, అతడు కర్మచాండాలుడవుతాడు; మరణానంతరం కట్టె మేకులా శుభగతి లేనివాడవుతాడు।

Verse 35

गृहेऽपि तस्य योऽश्नीयाज्जिह्वालौल्यात्कथंचन । चान्द्रायणेन शुध्येत तप्तकृच्छ्रेण वा पुनः

అతని ఇంటిలో ఎవడైనా కేవలం నాలుక లాలసతో ఏదోలా భోజనం చేస్తే, అతడు చాంద్రాయణ వ్రతంతో గాని, లేదా తప్తకృచ్ఛ్ర ప్రాయశ్చిత్తంతో గాని శుద్ధి పొందాలి।

Verse 36

उत्तानपाद उवाच । वित्तं न विद्यते यस्य कन्यैवास्ति च यद्गृहे । कथं चोद्वाहनं तस्य न याञ्चां कुरुते यदि

ఉత్తానపాదుడు అన్నాడు—ధనం లేనివాడికి ఇంట్లో కుమార్తె మాత్రమే ఉంటే, అతడు యాచన చేయకపోతే ఆమె వివాహం ఎలా జరుగుతుంది?

Verse 37

ईश्वर उवाच । अवितेनैव कर्तव्यं कन्योद्वहनकं नृप । कन्यानाम समुच्चार्य न दोषाय कदाचन

ఈశ్వరుడు అన్నాడు—ఓ రాజా, ధనం లేకున్నా కన్యావివాహం తప్పక చేయాలి; విధిగా కన్య పేరు సముచ్చారమైతే అందులో ఎప్పుడూ దోషం లేదు।

Verse 38

अभिगम्योत्तमं दानं यच्च दानमयाचितम् । भविष्यति युगस्यान्तस्तस्यान्तो नैव विद्यते

స్వయంగా వెళ్లి ఇచ్చే దానం ఉత్తమమని చెప్పబడింది; అడగకముందే ఇచ్చే దానమూ మహాప్రశంసనీయం. యుగానికి అంతం వచ్చినా, ఆ పుణ్యానికి అంతం ఎక్కడా కనబడదు.

Verse 39

अभिगम्योत्तमं दानं स्मृतमाहूय मध्यमम् । याच्यमानं कनीयः स्याद्देहि देहीति चाधमम्

స్వయంగా వెళ్లి ఇచ్చే దానం పరమమని స్మృతులు చెబుతాయి; పిలిచి ఇచ్చేది మధ్యమం. అడిగినప్పుడు ఇచ్చేది కనిష్ఠం; ‘ఇవ్వు, ఇవ్వు’ అని పదేపదే అడిగి తీసుకున్నది అధమం.

Verse 40

यथैवाश्माश्मनाबद्धो निक्षिप्तो वारिमध्यतः । द्वावेतौ निधनं यातस्तद्वदन्नमपात्रके

ఒక రాయిని మరో రాయితో కట్టి నీటి మధ్యలో పడేస్తే రెండూ మునిగి నశించినట్లే, అపాత్రునికి ఇచ్చిన అన్నం దాతకూ గ్రహీతకూ రెండింటికీ వినాశాన్ని కలిగిస్తుంది.

Verse 41

असमर्थे ततो दानं न प्रदेयं कदाचन । दातारं नयतेऽधस्तादात्मानं च विशेषतः

కాబట్టి అయోగ్యుడికి (అసమర్థునికి) దానం ఎప్పుడూ ఇవ్వకూడదు. అది దాతను కూడా దిగజారుస్తుంది; గ్రహీతను అయితే మరింతగా పతనానికి నెడుతుంది.

Verse 42

समर्थस्तारयेद्द्वौ तु काष्ठं शुष्कं यथा जले । यथा नौश्च तथा विद्वान्प्रापयेदपरं तटम्

కానీ సమర్థుడైన యోగ్యుడు ఇద్దరినీ దాటించగలడు—నీటిపై ఎండిన కట్టెలు తేలినట్లుగా. పడవ ఎలా అవతలి తీరం చేర్చుతుందో, అట్లే ఆ జ్ఞాని ఇతరులను కూడా పరతీరానికి చేర్చుతాడు.

Verse 43

आहिताग्निश्च गृह्णाति यः शूद्राणां प्रतिग्रहम् । इह जन्मनि शूद्रोऽसौ मृतः श्वा चोपजायते

ఆహితాగ్ని అయినవాడైనా శూద్రుల నుండి దాన-ప్రతిగ్రహం స్వీకరిస్తే, అతడు ఈ జన్మలోనే శూద్రుడవుతాడు; మరణానంతరం కుక్కయోనిలో జన్మిస్తాడు।

Verse 44

वृथा क्लेशश्च जायेत ब्राह्मणे ह्यग्निहोत्रिणि । असत्प्रतिग्रहं कुर्वन्गुप्तं नीचस्य गर्हितम्

అగ్నిహోత్రి బ్రాహ్మణుడు నీచుని నుండి రహస్యంగా నింద్యమైన, అనుచితమైన దాన-ప్రతిగ్రహం చేస్తే, అతనికి వ్యర్థమైన కష్టమే కలుగుతుంది।

Verse 45

अभोज्यः स भवेन्मर्त्यो दह्यते कारिषाग्निना । कटकारो भवेत्पश्चात्सप्त जन्म न संशयः

అటువంటి వాడు భోజ్యయోగ్యుడు కాడు; అతడు పేడ అగ్నిచేత దహించబడతాడు. ఆపై ఏడు జన్మలు చాపలు/బుట్టలు చేసే వాడిగా అవుతాడు—సందేహం లేదు।

Verse 46

लज्जादाक्षिण्यलोभाच्च यद्दानं चोपरोधजम् । भृत्येभ्यश्च तु यद्दानं तद्वृथा निष्फलं भवेत्

లజ్జ, పైపై మర్యాద, లోభం లేదా ఒత్తిడి వల్ల ఇచ్చే దానం, అలాగే బలవంతంగా సేవకులకు ఇచ్చే దానం—అది అంతా వ్యర్థమై ఫలరహితం అవుతుంది।

Verse 50

। अध्याय

ఇతి అధ్యాయము సమాప్తం।