Adhyaya 46
మార్కండేయుడు వర్ణించునది—శంభువు వరప్రసాదంతో బలవంతుడైన దైత్యుడు అంధకుడు తన నగరానికి తిరిగి వచ్చెను. ప్రజలు మహోత్సవంతో స్వాగతించిరి; అలంకరించిన చౌకాలు, ఉద్యానాలు, చెరువులు, దేవాలయాలు; వేదపఠనం, మంగళఘోషలు, దానధర్మాలు, సమూహానందం నగరమంతా విరాజిల్లెను. అంధకుడు కొంతకాలం ఐశ్వర్యంలో నివసించెను. తర్వాత దేవతలకు అతడు వరదానబలంతో అజేయుడని తెలిసి, అందరూ వాసవుడు (ఇంద్రుడు) శరణు కోరిరి. వారు ఆలోచించుచుండగా అంధకుడు ఒంటరిగా మేరువు దుర్గమ శిఖరాలకు వెళ్లి, ఇంద్రుని కట్టుదిట్టమైన స్వర్గధామంలో తన ఇంటిలోనికి వచ్చినట్లు ప్రవేశించెను. భయపడిన ఇంద్రుడు రక్షకుడెవ్వరూ కనబడక అతిథిసత్కారం చేసి, అంధకుని కోరిక మేరకు దివ్యవైభవాలను చూపెను—ఐరావతం, ఉచ్చైశ్రవసం, ఊర్వశి తదితర అప్సరసలు, పారిజాత పుష్పాలు, సంగీత-వాద్యాలు. రంగస్థలంలో నృత్యగానాల మధ్య అంధకుని దృష్టి శచీపై నిలిచెను; అతడు ఇంద్రపత్నిని బలాత్కారంగా అపహరించి వెళ్లెను. దాంతో యుద్ధం చెలరేగి, అంధకుని ఏకబలానికి దేవతలు ఓడిరి—వరబలం నియంత్రణలేని కోరికతో, బలవంతపు ఆధిపత్యంతో కలిసినపుడు లోకవ్యవస్థ కదిలిపోతుందని ఈ ఘట్టం తెలియజేయును.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । स दानवो वरं लब्ध्वा जगाम स्वपुरं प्रति । ददर्श स्वपुरं राजञ्छोभितं चित्रचत्वरैः
శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను— వరం పొందిన ఆ దానవుడు తన నగరమునకు బయలుదేరెను. ఓ రాజా, అతడు తన నగరాన్ని విచిత్ర చౌకాలు, చౌరస్తాలతో శోభితమై ఉన్నదిగా చూచెను।
Verse 2
उद्यानैश्चैव विविधैः कदलीखण्डमण्डितैः । पनसैर्बकुलैश्चैवाम्रातैराम्रैश्च चम्पकैः
అది అనేక విధాల ఉద్యానాలతో నిండినది, అరటి తోటల గుంపులతో అలంకృతమైనది; పనస, బకుల, ఆమ్రవనాలు, మామిడి వృక్షాలు మరియు చంపక పుష్పాలతో శోభిల్లినది।
Verse 3
अशोकैर्नालिकेरैश्च मातुलिङ्गैः सदाडिमैः । नानावृक्षैश्च शोभाढ्यं तडागैरुपशोभितम्
అది అశోక, కొబ్బరి వృక్షాలతో, మాతులింగం మరియు దాడిమ ఫలాలతో నిండినది; నానావృక్షాల శోభతో సమృద్ధమై, చెరువులు-తటాకాలతో మరింత అలంకృతమైంది।
Verse 4
देवतायतनैर्दिव्यैर्ध्वजमालासुशोभितैः । वेदाध्ययननिर्घोषैर्मङ्गलाद्यैर्विनादितम्
ఆ నగరం దేవతల దివ్య ఆలయాలతో ప్రకాశించింది; ధ్వజ‑పతాకల వరుసలతో సుందరంగా అలంకరించబడింది. వేదపఠన ఘోషలు, మంగళకర్మల శుభనాదాలతో అది నలుమూలలా మార్మోగింది.
Verse 5
प्राविशद्भवने दिव्ये काञ्चने रुक्ममालिनि । अपश्यत्स सुतान् भार्याममात्यान् दासभृत्यकान्
అతడు రుక్మమాలలతో విభూషితమైన దివ్య స్వర్ణభవనంలో ప్రవేశించాడు. అక్కడ తన కుమారులను, భార్యను, మంత్రులను, దాస‑భృత్యులను చూశాడు.
Verse 6
ततो जयप्रदान् सर्वानितश्चेतश्च धावतः । हृच्छोभां च प्रकुर्वाणान् वै जयन्तीभिरुच्चकैः
తర్వాత అతడు అందరినీ ఇటూ అటూ పరుగెత్తుతూ, ‘జయ జయ’ అని ఘోషిస్తూ విజయాశీర్వాదం ఇస్తున్నట్లు చూశాడు. వారి ఉచ్చ జయధ్వనులు హృదయంలో ఆనందాన్ని రేపాయి.
Verse 7
केचित्तोरणमाबध्य केचित्पुष्पाण्यवाकिरन् । मातुलिङ्गकराश्चान्ये धावन्ति ह्यन्धकं प्रति
కొంతమంది తోరణాలు కడుతున్నారు, కొంతమంది పుష్పాలను చల్లుతున్నారు. మరికొందరు చేతుల్లో మాతులింగం (బీజపూరకం) పట్టుకొని అంధకుని వైపు వేగంగా పరుగెత్తుతున్నారు.
Verse 8
पुरे जनाश्च दृश्यन्ते भाजनैरन्नपूरितैः । पूर्णहस्ताः प्रदृश्यन्ते तत्रैव बहवो जनाः
నగరంలో అన్నంతో నిండిన పాత్రలను మోసుకొస్తున్న ప్రజలు కనిపించారు. అక్కడే అనేక మంది చేతులు నిండా నైవేద్య‑అర్పణాలతో గుమికూడి కనిపించారు.
Verse 9
साक्षतैर्भाजनैस्तत्र शतसाहस्रयोषितः । मन्त्रान् पठन्ति विप्राश्च मङ्गलान्यपि योषितः
అక్కడ అక్షతాలతో నిండిన పాత్రలను చేతబట్టి లక్షలాది స్త్రీలు నిలిచారు. బ్రాహ్మణులు మంత్రాలు పఠించగా, స్త్రీలూ మంగళాశీర్వచనాలు పలికారు।
Verse 10
अमात्याश्चैव भृत्याश्च गजांश्चाढौकयन्ति च । वर्धापयन्ति ते सर्वे ये केचित्पुरवासिनः
అమాత్యులు, సేవకులు కూడా ఏనుగులను ముందుకు తీసుకొచ్చారు. నగరవాసులందరూ—ఎవరెవరైనా—వర్ధాపనమనే మంగళోత్సవాన్ని నిర్వహించారు।
Verse 11
हृष्टस्तुष्टोऽवसत्तत्र सचिवैः सह सोऽन्धकः । ददर्श स जगत्सर्वं तुरङ्गांश्च पदातिकान्
అక్కడ అంధకుడు తన సచివులతో కలిసి హర్షితుడై తృప్తితో నివసించాడు. అతడు సమస్త రాజ్యాన్ని—అశ్వసేనను, పాదాతిసేనను కూడా—చూశాడు।
Verse 12
तथैव विविधान् कोशांस्तत्र काञ्चनपूरितान् । महिषीर्गा वृषांश्चैवापश्यच्छत्राण्यनेकधा
అలాగే అక్కడ బంగారంతో నిండిన అనేక విధాల ఖజానాలను చూశాడు. మహిషులు, గోవులు, వృషభాలు మరియు అనేక రకాల రాజఛత్రాలను కూడా చూశాడు।
Verse 13
स एवमन्धकस्तत्र कियन्तं कालमावसत् । हृष्टस्तुष्टो वसन्मर्त्ये स सुरैर्नाभ्यभूयत
ఇలా అంధకుడు అక్కడ చాలాకాలం నివసించాడు—మర్త్యలోకంలో హర్షితుడై తృప్తితో ఉండగా; దేవతలు అతనిని జయించలేకపోయారు।
Verse 14
वरं लब्धं तु तं ज्ञात्वा शङ्किताः स्वर्गवासिनः । एकीभूताश्च ते सर्वे वासवं शरणं गताः
అతడు వరం పొందినాడని తెలిసి స్వర్గవాసులు భయాక్రాంతులయ్యారు. అందరూ ఏకమై వాసవుడు (ఇంద్రుడు) శరణు చేరారు.
Verse 15
शक्र उवाच । कथमागमनं वोऽत्र सर्वेषामपि नाकिनाम् । कस्माद्वो भयमुत्पन्नमागताः शरणं कथम्
శక్రుడు (ఇంద్రుడు) అన్నాడు—హే స్వర్గవాసులారా, మీరందరూ ఇక్కడికి ఒకేసారి ఎలా వచ్చారు? మీకు ఏ కారణంగా భయం పుట్టింది, శరణు ఎందుకు కోరుతున్నారు?
Verse 16
ततस्ते ह्यमराः सर्वे शक्रमेतद्वचोऽब्रुवन्
అప్పుడు ఆ అమరులందరూ శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ఎదుట ఈ మాటలు పలికారు.
Verse 17
देवा ऊचुः । सुरनाथान्धको नाम दैत्यः शम्भुवरोर्जितः । अजेयः सर्वदेवानां किं नु कार्यमतः परम्
దేవులు అన్నారు—హే దేవేశా, అంధక అనే దైత్యుడు శంభువు (శివుడు) వరబలంతో మహాశక్తిమంతుడయ్యాడు. అతడు సమస్త దేవులకు అజేయుడు; ఇక ఏమి చేయాలి?
Verse 18
तत्त्वं चिन्तय देवेश क उपायो विधीयताम् । इत्थं वदन्ति ते देवाः शक्राग्रे मन्त्रणोद्यताः
హే దేవేశా, విషయసత్యాన్ని ఆలోచించి ఏదైనా ఉపాయం ఏర్పాటు చేయండి. ఇలా శక్రుని ఎదుట మంత్రణకు సిద్ధమై దేవులు పలికారు.
Verse 19
मन्त्रयन्ति च यावद्वै तावच्चारमुखेरितम् । ज्ञात्वा तत्र स देवौघं दानवो निर्गतो गृहात्
వారు ఇంకా ఆలోచనలో ఉండగానే గూఢచారి నోటినుండి వార్త వెలువడింది. అక్కడ దేవసమూహం కూడినదని తెలిసి ఆ దానవుడు తన గృహం నుండి బయటికి బయలుదేరాడు.
Verse 20
एकाकी स्यन्दनारूढ आयुर्धैबहुभिर्वृतः । दुर्गमं मेरुपृष्ठं स लीलयैव गतो नृप
ఓ నృపా! అతడు ఒంటరిగా రథారూఢుడై, అనేక ఆయుధాలతో చుట్టుముట్టబడి, దుర్గమమైన మేరు పర్వతపు పృష్ఠభాగానికి ఆటలాగానే వెళ్లిపోయాడు.
Verse 21
स्वर्णप्राकारसंयुक्तं शोभितं विविधाश्रमैः । दुर्गमं शत्रुवर्गस्य तदा पार्थिवसत्तम
ఓ పార్థివసత్తమా! అది స్వర్ణ ప్రాకారాలతో యుక్తమై, వివిధ ఆశ్రమాలతో శోభిల్లింది; ఆ సమయంలో శత్రుసమూహానికి అది పూర్తిగా దుర్గమమైంది.
Verse 22
प्रविवेशासुरस्तत्र लीलया स्वगृहे यथा । वृत्रहा भयमापन्नः स्वकीयं चासनं ददौ
అక్కడ ఆ అసురుడు లీలగా, తన స్వగృహంలో ప్రవేశించినట్లే ప్రవేశించాడు. వృత్రహా ఇంద్రుడు భయపడిపోయి తన స్వాసనాన్ని కూడా అతనికి ఇచ్చాడు.
Verse 23
उपविष्टोऽन्धकस्तत्र शक्रस्यैवासने शुभे । आस्थानं कलयामास सर्वतस्त्रिदशावृतम्
అప్పుడు అంధకుడు అక్కడ శక్రుని శుభాసనంపైనే కూర్చొని, చుట్టూరా త్రిదశులు ఆవరించిన ఆ రాజసభను పరిశీలించసాగాడు.
Verse 24
शक्र उवाच । किं तवागमनं चात्र किं कार्यं कथयस्व मे । यदस्मदीयं वित्तं हि तत्ते दास्यामि दानव
శక్రుడు అన్నాడు—నీవు ఇక్కడికి ఎందుకు వచ్చావు? నీ కార్యం ఏమిటి? నాకు చెప్పు. హే దానవా, మా ధనం ఏదైతే ఉందో అది అంతా నీకు ఇస్తాను.
Verse 25
अन्धक उवाच । नाहं वै कामये कोशं न गजांश्च सुरेश्वर । स्वकीयं दर्शयस्वाद्य स्वर्गशृङ्गारभूषितम्
అంధకుడు అన్నాడు—హే సురేశ్వరా, నాకు నీ కోశం కావదు, నీ ఏనుగులూ కావు. ఈ రోజు నీ స్వకీయ వైభవాన్ని చూపు; దివ్య అలంకారాలతో అలంకృతమైన స్వర్గాన్ని నాకు చూపు.
Verse 26
ऐरावतं महानागं तं चैवोच्चैःश्रवोहयम् । उर्वश्यादीनि रत्नानि मम दर्शय गोपते
ఐరావత మహాగజాన్ని, అలాగే ఉచ్చైఃశ్రవా అశ్వాన్ని; ఉర్వశీ మొదలైన రత్నసమాన దివ్య నిధులను—హే గోపతే, నాకు చూపించు.
Verse 27
पारिजातकपुष्पाणि वृक्षजातीननेकशः । वादित्राणि च सर्वाणि दर्शयस्व शचीपते
పారిజాత పుష్పాలను, అనేక విధాల దివ్య వృక్షజాతులను, అలాగే అన్ని వాద్యాలను కూడా—హే శచీపతే, నాకు చూపించు.
Verse 28
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शक्रश्चिन्तितवानिदम् । योऽमुं निहन्ति पाप्मानं न तं पश्यामि कर्हिचित्
అతని మాటలు విని శక్రుడు మనసులో ఇలా ఆలోచించాడు—ఈ పాపాత్ముణ్ని సంహరించగలవాడు ఎవరూ నాకు ఎప్పుడూ కనిపించడం లేదు.
Verse 29
नास्ति रक्षाप्रदः कश्चित्स्वर्गलोकस्य दुःखिनः । भयत्रस्तो ददावन्यद्वादित्राद्यप्सरोगणैः
దుఃఖితమైన స్వర్గలోకానికి రక్షణ ప్రసాదించేవాడు ఎవరూ లేరు. భయంతో వణికిపోయి అతడు అప్సరాగణాలతో కలిసి వాద్యాలు మొదలైన ఇతర వస్తువులనూ ఇచ్చెను.
Verse 30
रङ्गभूमावुपाविश्य कारयामास ताण्डवम् । उपविष्टाः सुराः सर्वे यममारुतकिन्नराः
రంగభూమిపై కూర్చొని అతడు తాండవాన్ని ప్రదర్శింపజేశాడు. యముడు, మరుతులు, కిన్నరులతో సహా సమస్త దేవతలు కూర్చొని చూశారు.
Verse 31
उर्वश्याद्या अप्सरसो गीतवादित्रयोगतः । ननृतुः पुरतस्तस्य सर्वा एकैकशो नृप
ఓ రాజా! ఉర్వశీ మొదలైన అప్సరలు గాన-వాద్యాల సమేతంగా అతని ఎదుట నర్తించిరి; ప్రతి ఒక్కరు ఒక్కొక్కరుగా ముందుకు వచ్చి నాట్యమాడిరి.
Verse 32
न व्यश्राम्यत तच्चित्तं दृष्ट्वा चाप्सरसस्तदा । शचीं प्रति मनस्तस्य सकाममभवन्नृप
ఓ రాజా! అప్పుడా అప్సరలను చూచి అతని చిత్తం విశ్రాంతి పొందలేదు; కోరికతో అతని మనస్సు శచీ వైపు మళ్లింది.
Verse 33
गृहीत्वा शक्रभार्यां स प्रस्थितः स्वपुरं प्रति । ततः प्रववृते युद्धमन्धकस्य सुरैः सह
శక్రుని భార్యను పట్టుకొని అతడు తన నగరమునకు బయలుదేరెను. అప్పుడు దేవతలతో కలిసి అంధకుని యుద్ధం చెలరేగింది.
Verse 34
तेन देवगणाः सर्वे ध्वस्ताः पार्थिवसत्तम । संग्रामे विविधैः शस्त्रैश्चक्रवज्रादिभिर्घनैः
హే రాజశ్రేష్ఠా! యుద్ధంలో చక్రం, వజ్రం మొదలైన ఘోరమైన భారమైన అనేక శస్త్రాల దెబ్బలతో అతడు సమస్త దేవగణాలను నాశనం చేశాడు.
Verse 35
संतापिताः सुराः सर्वे क्षयं नीता ह्यनेकशः । सर्वेऽपि मरुतस्तेन भग्नाः संग्राममूर्धनि
సమస్త సురులు అతని వల్ల తీవ్రంగా బాధపడి అనేకసార్లు నాశనానికి చేరారు; యుద్ధ శిఖర సమయంలో అన్ని మరుతులు కూడా అతని చేత భగ్నమయ్యారు.
Verse 36
यथा सिंहोगजान् सर्वान् विचित्य विचरेद्वनम् । तद्वदेकेन ते देवा जिताः सर्वे पराङ्मुखाः
సింహం అన్ని ఏనుగులను చెదరగొట్టి అడవిలో స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తున్నట్లు, అలాగే ఒక్కడే ఆ దేవులను జయించి వారందరినీ పరాంగ్ముఖులుగా చేశాడు.
Verse 37
बालोऽधिपो यथा ग्रामे स्वेच्छया पीडयेज्जनान् । स्वैरमाक्रम्य गृह्णाति कोशवासांसि चासकृत्
గ్రామంలో బాలిష్టుడైన అధిపతి తన ఇష్టానుసారం ప్రజలను పీడించి, అహంకారంగా తిరుగుతూ, వారి ధనభాండాగారాన్ని మరియు వస్త్రాలను పదేపదే లాక్కుంటాడేలా—అతడూ అలాగే ప్రవర్తించాడు.
Verse 38
गतं न पश्यत्यात्मानं प्रजासंतापनेन च । गृहीत्वा शक्रभार्यां स गतो वै दानवोत्तमः
ప్రజలను బాధింపడంలో మునిగిపోయి అతడు తన స్వపతనాన్ని చూడలేకపోయాడు; శక్రుని భార్యను అపహరించి ఆ దానవశ్రేష్ఠుడు అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.
Verse 46
। अध्याय
అధ్యాయము (అధ్యాయ సూచిక).