
మార్కండేయుడు రాజశ్రోతకు బ్రహ్మావర్తమనే ప్రసిద్ధ తీర్థమాహాత్మ్యాన్ని వివరిస్తాడు; అది సమస్త మలినాలను శుద్ధి చేసే పవిత్రస్థలమని చెప్పబడింది. అక్కడ బ్రహ్మదేవుడు నిత్యసన్నిధిగా ఉండి, కఠిన తపస్సు, నియమ-సంయమం, మహేశ్వరధ్యానంలో ఏకాగ్రతతో ఉన్నాడని వర్ణన. విధిపూర్వకంగా స్నానం చేయాలి, పితృదేవతలకు తర్పణం సమర్పించాలి, మరియు ఈశానుడు (శివుడు) లేదా విష్ణువును పరమేశ్వరుడిగా భావించి పూజించాలి అని ఉపదేశం. ఈ తీర్థప్రభావం వల్ల యథావిధి యజ్ఞాలు దక్షిణలతో చేసినంత పుణ్యఫలం లభిస్తుందని ఫలశ్రుతి. ఇంకా—మనుష్యులకు స్థలాలు ప్రయత్నం లేకుండా పవిత్రమవవు; దృఢసంకల్పం, సామర్థ్యం, స్థైర్యం విజయాన్ని ఇస్తాయి; నిర్లక్ష్యం, లోభం పతనానికి కారణం. చివరగా—ఆత్మసంయమి ముని నివసించే చోటు కురుక్షేత్ర, నైమిష, పుష్కర వంటి మహాక్షేత్రాలకు సమానమని నిర్ధారిస్తుంది.
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेच्च राजेन्द्र तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । ब्रह्मावर्तमिति ख्यातं सर्वपापप्रणाशनम्
శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—తదనంతరం, ఓ రాజేంద్రా! త్రిలోక ప్రసిద్ధమైన ఆ తీర్థానికి వెళ్లవలెను; అది ‘బ్రహ్మావర్తం’ అని ఖ్యాతి పొందినది, సమస్త పాపనాశకము।
Verse 2
तत्र संनिहितो ब्रह्मा नित्यसेवी युधिष्ठिर । ऊर्ध्वबाहुर्निरालम्बचकार भ्रमणं सदा
ఓ యుధిష్ఠిరా! అక్కడ బ్రహ్ముడు నిత్యం సన్నిహితుడై, నిరంతర సేవాపరుడుగా ఉన్నాడు; ఆయన ఊర్ధ్వబాహువై, ఆధారములేక, సదా భ్రమణతపస్సు ఆచరించెను।
Verse 3
एकाहारवशेऽतिष्ठद्द्वादशाब्दं महाव्रती । अत्र तीर्थे विधानेन चिन्तयन् वै महेश्वरम्
మహావ్రతధారి ఇక్కడ పన్నెండు సంవత్సరాలు ఏకాహారంతో నివసించాడు. ఈ తీర్థంలో విధివిధానంగా మహేశ్వరుని ధ్యానించాడు.
Verse 4
तेन तत्पुण्यमाख्यातं ब्रह्मावर्तमिति प्रभो । तत्र स्नात्वा विधानेन तर्पयेत्पितृदेवताः
అందువల్ల, ప్రభో, దీని పుణ్యం ‘బ్రహ్మావర్తం’ అని ప్రసిద్ధి చెందింది. అక్కడ విధివిధానంగా స్నానం చేసి పితృదేవతలకు తర్పణం చేయాలి.
Verse 5
अर्चयेद्देवमीशानं विष्णुं वा परमेश्वरम् । यत्फलं सर्वयज्ञानां विधिवद्दक्षिणावताम्
భక్తితో దేవేశుడైన ఈశానుని—లేదా పరమేశ్వరుడైన విష్ణువును—ఆరాధించాలి. విధిగా దక్షిణలతో చేసిన సమస్త యజ్ఞాల ఫలం ఏదో—
Verse 6
तत्फलं समवाप्नोति तत्तीर्थस्य प्रभावतः । यस्मिंस्तीर्थे तु यो देवो दानवो वा द्विजोऽथ वा
—ఆ ఫలమే ఆ తీర్థ ప్రభావంతో లభిస్తుంది. మరియు ఏ తీర్థంలో దేవుడు, దానవుడు లేదా ద్విజుడైనా—
Verse 7
सिद्धस्तेनैव तन्नाम्ना ख्यातं लोके महच्च तत् । न जलं न स्थलं नाम क्षेत्रं वा ह्यूषराणि च
అక్కడ సిద్ధి పొందినందున ఆ స్థలం అదే పేరుతో లోకంలో ప్రసిద్ధి చెందింది—అది మహత్తరమైనది. అది కేవలం ‘నీరు’ కాదు, కేవలం ‘భూమి’ కాదు, కేవలం ‘క్షేత్రం’ కాదు, లేదా నిర్జీవ ఉషరభూమి మాత్రమే కూడా కాదు.
Verse 8
पवित्रत्वं लभन्त्येते पौरुषेण विना नृणाम् । सामर्थ्यान्निश्चयाद्धैर्यात्सिध्यन्ति पुरुषा नृप
మనుష్యులకు పురుషార్థం లేకుండా పవిత్రత్వం లభించదు. సామర్థ్యం, దృఢనిశ్చయం, ధైర్యం వలన, ఓ నృపా, జనులు సిద్ధిని పొందుతారు.
Verse 9
प्रमादात्तस्य लोभेन पतन्ति नरके ध्रुवम्
ప్రమాదం మరియు లోభం వల్ల మనిషి నిశ్చయంగా నరకంలో పడతాడు. కనుక జాగ్రత్తగా ఉండి లోభాన్ని విడిచిపెట్టాలి.
Verse 10
संनिरुध्येन्द्रियग्रामं यत्र यत्र वसेन्मुनिः । तत्र तत्र कुरुक्षेत्रं नैमिषं पुष्कराणि च
ఇంద్రియసమూహాన్ని దృఢంగా నియంత్రించి ముని ఎక్కడెక్కడ నివసిస్తాడో, అక్కడక్కడ ఆ స్థలం కురుక్షేత్రం, నైమిషం, పుష్కరం వంటి పవిత్ర తీర్థమవుతుంది.
Verse 31
। अध्याय
“అధ్యాయము”—పాఠ్యంలో అధ్యాయ విభజనను సూచించే గుర్తు.