
ఈ అధ్యాయంలో మార్కండేయ ఋషి రాజు/భూపాలునికి ఉపసంహారరూపంగా ధర్మతత్త్వాన్ని ఉపదేశిస్తాడు. దివ్యసభలో చెప్పబడిన, శివప్రియమైన పురాణవృత్తాంతం ఇప్పుడు సంక్షిప్తంగా నీకు అందించబడిందని చెప్పి, నర్మదా నదీప్రవాహంలో ఆది, మధ్య, అంత్య భాగాలన్నిటిలోనూ అసంఖ్యాత తీర్థాలు వ్యాపించి ఉన్నాయని వివరిస్తాడు. తదుపరి ఫలశ్రుతి—నర్మదా-చరితాన్ని వినడం విస్తారమైన వేదపఠనం, మహాయాగాలు చేసినదానికన్నా అధిక పుణ్యాన్ని ఇస్తుంది; అనేక తీర్థస్నానాలకు సమాన ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. దీని వల్ల శివలోకప్రాప్తి, రుద్రగణసాంగత్యం లభిస్తాయి; తీర్థదర్శనం, స్పర్శ, స్తుతి లేదా కేవలం శ్రవణమే పాపనాశకమని చెప్పబడింది. వర్ణాలకూ, స్త్రీలకూ ప్రత్యేక ఫలితాలు పేర్కొని, ఘోరాపరాధాలూ నర్మదామాహాత్మ్య శ్రవణంతో శుద్ధి చెందుతాయని ప్రకటిస్తాడు. చివరగా పూజోపహారాలతో ఆరాధన, గ్రంథాన్ని వ్రాసి ద్విజునికి దానం చేయడం, సర్వలోకక్షేమార్థం మంగళప్రార్థన—ఇవన్నీ సూచించి, రేవా/నర్మదాను జగత్పావని, ధర్మప్రదాయని స్తుతిస్తాడు.
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं ते कथितं राजन्पुराणं धर्मसंहितम् । शिवप्रीत्या यथा प्रोक्तं वायुना देवसंसदि
శ్రీమార్కండేయుడు పలికెను—ఓ రాజా, ధర్మసంహితారూపమైన ఈ పురాణాన్ని నేను నీకు ఇట్లే వివరించితిని; దేవసభలో వాయువు శివప్రసన్నతార్థం యథావిధిగా ప్రకటించినట్లే।
Verse 2
षष्टितीर्थसहस्राणि षष्टिकोटिस्तथैव च । आदिमध्यावसानेषु नर्मदायां पदे पदे
నర్మదా నదీ ఆదిలో, మధ్యలో, అంత్యంలో—ప్రతి అడుగున—అరవై వేల తీర్థాలు, అలాగే అరవై కోట్లు పుణ్యసాన్నిధ్యాలు ఉన్నాయి।
Verse 3
मया द्वादशसाहस्री संहिता या श्रुता पुरा । देवदेवस्य गदतः साम्प्रतं कथिता तव
దేవదేవుడు పలికిన ద్వాదశసాహస్రీ సంహితను నేను పూర్వం వినితిని; అదే ఇప్పుడు నేను నీకు కథించితిని।
Verse 4
पृष्टस्त्वयाहं भूपाल पर्वतेऽमरकण्टके । स्थितः संक्षेपतः सर्वं मया तत्कथितं तव
ఓ భూపాలా, అమరకంటక పర్వతంపై నీవు నన్ను ప్రశ్నించగా, నేను అక్కడే నిలిచి సంక్షేపంగా సమస్తమును నీకు వివరించితిని।
Verse 5
नर्मदाचरितं पुण्यं शृणु तस्यास्ति यत्फलम् । यत्फलं सर्ववेदैः स्यात्सषडङ्गपदक्रमैः
నర్మదా దేవీ యొక్క పుణ్యచరిత్రను వినుము; దాని ఫలం ఏదో—షడంగాలతో కూడిన సమస్త వేదాలను పదక్రమంగా పఠించిన ఫలమే దీనివలన కలుగును।
Verse 6
पठितैश्च श्रुतैर्वापि तस्माद्बहुतरं भवेत् । सत्रयाजी फलं यत्र लभते द्वादशाब्दिकम्
ఇది చదివినా వినినా, దానికన్నా మరింత మహాఫలం కలుగుతుంది. ఇక్కడ ద్వాదశ సంవత్సరాల సత్రయాగం చేసిన యజమానునికి లభించే పుణ్యఫలమే పొందబడుతుంది.
Verse 7
चरिते तु श्रुते देव्या लभते तादृशं फलम् । सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं स्नात्वा सागरमादितः
దేవీచరిత్రాన్ని శ్రవించినప్పుడు అటువంటి ఫలమే లభిస్తుంది—సముద్రం మొదలుకొని సమస్త తీర్థాలలో స్నానం చేసిన పుణ్యానికి సమానం.
Verse 8
सकृत्स्नात्वा तथा श्रुत्वा नर्मदायां फलं हि तत् । आदिमध्यावसानेन नर्मदाचरितं शुभम्
నర్మదలో ఒక్కసారి స్నానం చేసిన ఫలం, ఆమె మహిమను శ్రవించడం వల్ల కూడా లభిస్తుంది. ఆది–మధ్య–అంతం వరకు వినబడిన ఈ శుభ నర్మదాచరిత్రం అదే పుణ్యాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
Verse 9
यः शृणोति नरो भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु । स प्राप्य शिवसंस्थानं रुद्रकन्यासमावृतः
భక్తితో వినే మనిషి పుణ్యఫలాన్ని వినుము. అతడు శివధామాన్ని పొందీ, రుద్రకన్యలచే పరివృతుడై సత్కరింపబడుతాడు.
Verse 10
रुद्रस्यानुचरो भूत्वा तेनैव सह मोदते । एतद्धर्ममुपाख्यानं सर्वशास्त्रेषु सत्तमम्
రుద్రుని అనుచరుడై అతడే తోడుగా ఆనందిస్తాడు. ఈ ధర్మోపాఖ్యానం సమస్త శాస్త్రాలలో ఉత్తమోత్తమమని కీర్తించబడింది.
Verse 11
देशे वा मण्डले वापि वा ग्रामे नगरेऽपि वा । गृहे वा तिष्ठते यस्य चातुर्वर्ण्यस्य भारत
హే భారతా! దేశములో గానీ మండలములో గానీ, గ్రామములో గానీ నగరములో గానీ, ఇంటిలోనైనా—యెక్కడ చాతుర్వర్ణ్యం ధర్మపూర్వకంగా సుస్థిరంగా నిలిచియుంటుందో…
Verse 12
स ब्रह्मा स शिवः साक्षात्स च देवो जनार्दनः । त्रिविधं कारणं लोके धर्मपन्थानमुत्तमम्
ఆయనే బ్రహ్మ, ఆయనే సాక్షాత్ శివుడు, ఆయనే దేవుడు జనార్దనుడు. లోకములో ఇదే త్రివిధ కారణము—ధర్మమార్గములలో ఉత్తమమైన పథము.
Verse 13
देवतानां गुरुं शास्त्रं परमं सिद्धिकारणम् । श्रुत्वेश्वरमुखात्पार्थ मयापि तव कीर्तितम्
ఈ శాస్త్రమే దేవతలకు గురువు, సిద్ధికి పరమ కారణము. హే పార్థా! ఈశ్వరుని ముఖమునుండి విని నేనును నీకు దీనిని కీర్తించితిని.
Verse 14
दक्षिणे चोत्तरे कूले यानि तीर्थानि कानिचित् । प्रधानतः सुपुण्यानि कथितानि विशेषतः
దక్షిణ, ఉత్తర తీరములపై ఉన్న ఏ ఏ తీర్థములైన, వాటిలో ప్రధానమై అత్యంత పుణ్యప్రదమైనవాటిని విశేషంగా వర్ణించితిమి.
Verse 15
स्पर्शनाद्दर्शनात्तेषां कीर्तनाच्छ्रवणात्तथा । मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति
వాటిని స్పర్శించుటవలన, దర్శించుటవలన, అలాగే వాటి మహిమను కీర్తించుటవలన వినుటవలన—మనుడు సమస్త పాపములనుండి విముక్తుడై రుద్రలోకమునకు పోవును.
Verse 16
इदं यः शृणुयान्नित्यं पुराणं शिवभाषितम् । ब्राह्मणो वेदविद्यावान् क्षत्रियो विजयी भवेत्
యెవడు నిత్యం శివభాషితమైన ఈ పురాణాన్ని శ్రవణం చేస్తాడో, అతడు బ్రాహ్మణుడైతే వేదవిద్యలో నిపుణుడవుతాడు; క్షత్రియుడైతే విజేత అవుతాడు.
Verse 17
धनभागी भवेद्वैश्यः शूद्रो वै धर्मभाग्भवेत् । सौभाग्यं सन्ततिं स्वर्गं नारी श्रुत्वाप्नुयाद्धनम्
వైశ్యుడు ధనసంపన్నుడవుతాడు; శూద్రుడు ధర్మభాగస్వామి అవుతాడు; స్త్రీ శ్రవణమాత్రంతో సౌభాగ్యం, సంతానం, స్వర్గం, ధనం పొందుతుంది.
Verse 18
ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः । माहात्म्यं नर्मदायास्तु श्रुत्वा पापबहिष्कृताः
బ్రహ్మహంతకుడు, మద్యపుడు, దొంగ, గురుతల్పగుడు—నర్మదా మహాత్మ్యాన్ని శ్రవణం చేయగానే వారి పాపాలు తొలగిపోతాయి.
Verse 19
पापभेदी कृतघ्नश्च स्वामिविश्वासघातकः । गोघ्नश्च गरदश्चैव कन्याविक्रयकारकः
ధర్మభంగకుడు, కృతఘ్నుడు, స్వామి విశ్వాసఘాతకుడు, గోహంతకుడు, విషప్రయోగి, కన్యావిక్రయకర్త కూడా.
Verse 20
एते श्रुत्वैव पापेभ्यो मुच्यन्ते नात्र संशयः । ये पुनर्भावितात्मानः शृण्वन्ति सततं नृप
వీరు కేవలం శ్రవణమాత్రంతోనే పాపాల నుండి విముక్తులవుతారు—ఇందులో సందేహం లేదు; ఓ నృపా, శుద్ధచిత్తులు నిరంతరం శ్రవణం చేస్తారు.
Verse 21
पूजयन्त इदं देवाः पूजिता गुरवश्च तैः । नर्मदा पूजिता तेन भगवांश्च महेश्वरः
ఈ శాస్త్రాన్ని పూజించువారిచేత దేవతలు పూజింపబడుతారు; గురువులకూ పూజ కలుగుతుంది. దానివల్ల నర్మదా దేవి పూజింపబడుతుంది, భగవాన్ మహేశ్వరుడు (శివుడు) కూడ పూజింపబడుతాడు.
Verse 22
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गन्धपुष्पविभूषणैः । पूजितं परया भक्त्या शास्त्रमेतत्फलप्रदम्
కాబట్టి సర్వప్రయత్నంతో—సుగంధాలు, పుష్పాలు, అలంకారాలతో—పరమ భక్తితో ఈ శాస్త్రాన్ని పూజించాలి; ఎందుకంటే ఇది ఫలప్రదమైన శాస్త్రం.
Verse 23
लेखापयित्वा सकलं नर्मदाचरितं शुभम् । उत्तमं सर्वशास्त्रेभ्यो यो ददाति द्विजन्मने
ఎవడు సమస్త శుభ నర్మదా-చరిత్రాన్ని వ్రాయింపజేసి, మరియు దానిని—సర్వశాస్త్రాలలో ఉత్తమమైనదిగా—ద్విజునికి (బ్రాహ్మణునికి) దానం చేస్తాడో…
Verse 24
नर्मदासर्वतीर्थेषु स्नाने दाने च यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति स नरो नात्र संशयः
నర్మదా నదిలోని సమస్త తీర్థాలలో స్నానం, దానం వలన కలిగే ఫలమేదో, అదే ఫలాన్ని ఆ మనిషి పొందుతాడు; ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 25
एतत्पुराणं रुद्रोक्तं महापुण्यफलप्रदम् । स्वर्गदं पुत्रदं धन्यं यशस्यं कीर्तिवर्धनम्
ఈ పురాణం రుద్రుడు ఉపదేశించినది; ఇది మహాపుణ్యఫలప్రదం—స్వర్గప్రదం, పుత్రప్రదం, మంగళప్రదం, యశస్సును ఇచ్చేది మరియు కీర్తిని వృద్ధి చేసేది.
Verse 26
सर्वपापहरं पार्थ दुःखदुःस्वप्ननाशनम् । पठतां शृण्वतां राजन् सर्वकामार्थसिद्धिदम्
హే పార్థా, ఇది సమస్త పాపాలను హరించి, దుఃఖములను మరియు దుష్టస్వప్నములను నశింపజేస్తుంది. హే రాజా, దీన్ని పఠించువారికీ శ్రవించువారికీ సమస్త అభీష్టార్థసిద్ధిని ప్రసాదిస్తుంది.
Verse 27
शान्तिरस्तु शिवं चास्तु लोकाः सन्तु निरामयाः । गोब्राह्मणेभ्यः स्वस्त्यस्तु धर्मं धर्मात्मजाश्रयः
శాంతి కలుగుగాక, శివమయమైన మంగళం కలుగుగాక. లోకములు నిరామయములై ఉండుగాక. గోవులకు మరియు బ్రాహ్మణులకు స్వస్తి కలుగుగాక. ధర్మాత్ములకు ఆశ్రయమైన ధర్మం స్థిరంగా నిలిచుగాక.
Verse 28
नरकान्तकरी रेवा सतीर्था विश्वपावनी । नर्मदा धर्मदा चास्तु शर्मदा पार्थ ते सदा
నరకాంతకారిణి, తీర్థసంపన్న, విశ్వపావని రేవా—నర్మదా స్వరూపిణిగా—హే పార్థా, నీకు సదా ధర్మదాయిని మరియు శాంతి-సౌఖ్యప్రదాయిని కావుగాక.