Adhyaya 221

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र रेवाया दक्षिणे तटे । क्रोशद्वयान्तरे तीर्थं मतृतीर्थादनुत्तमम्

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—ఓ రాజేంద్రా! అనంతరం రేవా (నర్మదా) నదியின் దక్షిణ తీరానికి వెళ్ళుము. అక్కడి నుండి రెండు క్రోశాల దూరంలో మాతృతీర్థానికన్నా అనుత్తమమైన ఒక తీర్థం ఉంది.

Verse 2

नाम्ना हंसेश्वरं पुण्यं वैमनस्यविनाशनम् । कश्यपस्य कुले जातो हंसो दाक्षायणीसुतः

ఇది ‘హంసేశ్వర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి—పవిత్రమై, అంతర్మనస్సులోని వైమనస్యాన్ని నశింపజేయునది. కశ్యప వంశంలో జన్మించిన, దాక్షాయణీ పుత్రుడైన హంస దీనితో సంబంధించెను.

Verse 3

ब्रह्मणो वाहनं जातः पुरा तप्त्वा तपो महत् । सैकदा विधिनिर्देशं विना वैयग्र्यमास्थितः

పూర్వం మహత్తపస్సు ఆచరించి అతడు బ్రహ్మదేవుని వాహనమయ్యెను. కానీ ఒకసారి విధినిర్దేశాన్ని లెక్కచేయక వ్యగ్రత, అశాంతి పొందెను.

Verse 4

अभिभूतः शिवगणैः प्रणनाश युधिष्ठिर । दक्षयज्ञप्रमथने कांदिशीको विधिं विना

శివగణులచే పరాభవింపబడి, ఓ యుధిష్ఠిరా, దక్షయజ్ఞం ధ్వంసమగు వేళ విధిని విడిచి కాందిశీకుడు భయాక్రాంతుడై పారిపోయెను.

Verse 5

ब्रह्मणा संसृतोऽप्याशु नायाति स यदा खगः । तदा तं शप्तवान्ब्रह्मा पातयामास वै पदात्

బ్రహ్మదేవుడు త్వరగా పిలిపించినప్పటికీ ఆ పక్షి రాకపోయినప్పుడు, బ్రహ్మదేవుడు అతనికి శాపమిచ్చి అతని పదవినుండి పడగొట్టెను.

Verse 6

ततः स शप्तमात्मानं मत्वा हंसस्त्वरान्वितः । पितामहमुपागम्य प्रणिपत्येदमब्रवीत्

అప్పుడు హంస తనను శాపగ్రస్తుడని గ్రహించి వేగంగా పితామహుడైన బ్రహ్మదేవుని సమీపమునకు వెళ్లి నమస్కరించి ఈ మాటలు పలికెను.

Verse 7

हंस उवाच । तिर्यग्योनिसमुत्पन्नं भवाञ्छप्तुं न चार्हति । स्वभाव एव तिर्यक्षु विवेकविकलं मनः

హంసుడు పలికెను—తిర్యగ్యోనిలో పుట్టిన వానిని నీవు శపించుటకు అర్హుడు కావు; తిర్యక్ప్రాణులలో స్వభావముచేతనే మనస్సు వివేకరహితమగును।

Verse 8

तथापि देव पापोऽस्मि यदहं स्वामिनं त्यजे । किं तु धावद्भिरत्युग्रैर्गणैः शार्वैः पितामह । सहसाहं भयाक्रान्तस्त्रस्तस्त्यक्त्वा पलायितः

అయినను, ఓ దేవా, నేను పాపినే—ఎందుకంటే నా స్వామిని విడిచితిని; కాని ఓ పితామహా, శర్వుని అత్యంత ఉగ్ర గణములు పరుగెత్తుకొనివచ్చి, సహసా భయాక్రాంతుడనై త్రస్తుడై విడిచి పారిపోయితిని।

Verse 9

अद्यापि भयमेवाहं पश्यन्नस्मि विभो पुरः । तेन स्मृतोऽपि भवता नाव्रजं भवदन्तिके

ఓ విభో, ఇప్పటికీ నా ముందర నాకు భయమే కనిపించుచున్నది; అందుచేత నీవు నన్ను స్మరించినా నేను నీ సమీపమునకు రాలేదు।

Verse 10

श्रीमार्कण्डेय उवाच । इति ब्रुवन्नेव हि धातुरग्रे हंसः श्वसत्यक्षिपूज्यः सुदीनः । तिर्यञ्चं मां पापिनं मूढबुद्धिं प्रभो पुरः पतितं पाहि पाहि

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—ఇట్లు పలుకుచుండగా సృష్టికర్త సమక్షమున హంసుడు అత్యంత దీనుడై శ్వసించుచు కంపించెను, కన్నులు కన్నీటితో నిండెను; అప్పుడు విలపించెను—‘నేను తిర్యక్, పాపిని, మూఢబుద్ధిని; ప్రభో, నీ ముందర పతితుడను—రక్షించు, రక్షించు।’

Verse 11

एको देवस्त्वं हि सर्गस्य कर्ता नानाविधं सृष्टमेतत्त्वयैव । अहं सृष्टस्त्वीदृशो यत्त्वया वै सोऽयं दोषो धातरद्धा तवैव

సృష్టికి కర్తవైన ఏకదేవుడు నీవే; ఈ నానావిధ జగత్తును నీవే సృష్టించితివి. నేను కూడా నీవు సృష్టించినట్లే ఇలానే ఉన్నాను; కనుక ఓ ధాతా, ఈ దోషము నిజముగా నీదే।

Verse 12

शापस्य वानुग्रहस्यापि शक्तस्त्वत्तो नान्यः शरणं कं व्रजामि । सेवाधर्माद्विच्युतं दासभूतं चपेटैर्हन्तव्यं वै तात मां त्राहि भक्तम्

శాపమిచ్చుటకును అనుగ్రహమిచ్చుటకును శక్తి నీకే; నిన్ను విడిచి నేను ఎవరి శరణు వెదకుదును? సేవాధర్మమునుండి చ్యుతుడనై దాసభావముతో, దెబ్బలకు పాత్రుడనైన నన్ను—హే తండ్రి, నీ భక్తుని రక్షించుము।

Verse 13

विद्याविद्ये त्वत्त एवाविरास्तां धर्माधर्मौ सदसद्द्युर्निशे च । नानाभावाञ्जगतस्त्वं विधत्सेस्तं त्वामेकं शरणं वै प्रपद्ये

విద్యా అవిద్యా రెండూ నీ నుండే ఉద్భవించును; ధర్మాధర్మాలు, సత్యాసత్యాలు, పగలు రాత్రి కూడా. జగత్తు యొక్క నానాభావాలను నీవే విధించుచున్నావు; అందుకే నిన్నొక్కడినే శరణు పొందుచున్నాను।

Verse 14

एकोऽसि बहुरूपोऽसि नानाचित्रैककर्मतः । निष्कर्माखिलकर्मासि त्वामतः शरणं व्रजे

నీవు ఏకుడవు, అయినా అనేక రూపములుగా ప్రకాశించుచు జగత్తు యొక్క నానావిధ విచిత్ర కార్యములను నిర్వహించుచున్నావు. కర్మరహితుడవైనప్పటికీ సమస్త కర్మములకు ఆధారమై ఉన్నావు; అందుకే నీ శరణు వ్రజించుచున్నాను।

Verse 15

नमोनमो वरेण्याय वरदाय नमोनमः । नमो धात्रे विधात्रे च शरण्याय नमोनमः

వరణీయుడైన ప్రభువుకు నమో నమః; వరదాతకు నమో నమః. ధాత్రకును విధాత్రకును నమస్కారము; శరణ్యుడైనవానికి నమో నమః.

Verse 16

शिक्षाक्षरवियुक्तेयं वाणी मे स्तौति किं विभो । का शक्तिः किं परिज्ञानमिदमुक्तं क्षमस्व मे

హే విభో, శిక్షా మరియు అక్షరజ్ఞానం లేని నా వాణి నిన్ను ఎలా స్తుతించగలదు? నాకు ఏ శక్తి, ఏ నిజమైన పరిజ్ఞానం? నేను పలికినదంతా క్షమించుము।

Verse 17

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं वदति हंसे वै ब्रह्मा प्राह प्रसन्नधीः । शिक्षा दत्ता तवैवेयं मा विषादं कृथाः खग

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—హంస ఇలా పలికినప్పుడు ప్రసన్నబుద్ధి బ్రహ్మ అన్నాడు—“ఈ ఉపదేశము నీకే ఇచ్చితిని; ఓ ఖగమా, విషాదపడకుము।”

Verse 18

तपसा शोधयात्मानं यथा शापान्तमाप्नुयाः । रेवासेवां कुरु स्नात्वा स्थापयित्वा महेश्वरम् । अचिरेणैव कालेन ततः संस्थानमाप्स्यसि

తపస్సుతో నిన్ను నీవు శుద్ధి చేసుకొనుము, శాపాంతమును పొందుటకై. రేవానదిలో స్నానము చేసి రేవాసేవ చేయుము, మహేశ్వరుని స్థాపించుము; అచిరకాలములోనే తరువాత నీ స్వస్థానమును పొందుదువు।

Verse 19

यच्चेष्ट्वा बहुभिर्यज्ञैः समाप्तवरदक्षिणैः । गोस्वर्णकोटिदानैश्च तत्फलं स्थापिते शिवे

ఉత్తమ దక్షిణలతో సమాప్తమైన అనేక యజ్ఞాలు చేసి, కోటి గోవులు మరియు స్వర్ణదానాలు ఇచ్చిన ఫలము ఏదో, శివుని స్థాపించినపుడు అదే ఫలము లభించును।

Verse 20

ब्रह्मघ्नो वा सुरापो वा स्वर्णहृद्गुरुतल्पगः । रेवातीरे शिवं स्थाप्य मुच्यते सर्वपातकैः

బ్రాహ్మణహంతకుడైనా, సురాపానుడైనా, స్వర్ణహర్తయైనా, గురుతల్పగుడైనా—రేవాతీరమున శివుని స్థాపించితే అతడు సమస్త పాతకాల నుండి విముక్తుడగును।

Verse 21

तस्माद्भर्गसरित्तीरे स्थापयित्वा त्रियम्बकम् । वियुक्तः सर्वदोषैस्त्वं यास्यसे पदमुत्तमम्

కాబట్టి భర్గానదీ తీరమున త్ర్యంబకుని స్థాపించుము. సమస్త దోషముల నుండి విముక్తుడవై నీవు పరమోత్తమ పదమును పొందుదువు।

Verse 22

एवमुक्तः स विधिना हृष्टतुष्टः खगोत्तमः । तथेत्युक्त्वा जगामाशु नर्मदातीरमुत्तमम्

విధి (బ్రహ్మ) ఇలా ఉపదేశించగా ఆ ఖగోత్తముడు హర్షించి తృప్తిపడ్డాడు. ‘తథాస్తు’ అని చెప్పి వెంటనే నర్మదా దేవీ యొక్క పరమ పవిత్ర తీరానికి వెళ్లాడు।

Verse 23

तपस्तप्त्वा कियत्कालं स्थापयामास शङ्करम्

కొంతకాలం తపస్సు చేసి అతడు శంకరుడు (శివుడు) ను ప్రతిష్ఠించాడు।

Verse 24

स्वनाम्ना भरतश्रेष्ठ हंसेश्वरमनुत्तमम् । पूजयित्वा परं स्थानं प्राप्तवान्खगसत्तमः

ఓ భరతశ్రేష్ఠా! ఆ ఖగసత్తముడు తన పేరుతోనే అనుత్తమ హంసేశ్వరుని స్థాపించి పూజించి, అనంతరం పరమ స్థానాన్ని పొందాడు।

Verse 25

तत्र हंसेश्वरे तीर्थे गत्वा स्नात्वा युधिष्ठिर । पूजयेत्परमेशानं स पापैः परिमुच्यते

ఓ యుధిష్ఠిరా! హంసేశ్వర తీర్థానికి వెళ్లి అక్కడ స్నానం చేసి పరమేశానుడు (శివుడు) ను పూజించాలి; అలా చేస్తే మనిషి సమస్త పాపాల నుండి పూర్తిగా విముక్తుడవుతాడు।

Verse 26

स्तुवन्नेकमना देवं न दैन्यं प्राप्नुयात्क्वचित् । श्राद्धं दीपप्रदानं च ब्राह्मणानां च भोजनम् । दत्त्वा शक्त्या नृपश्रेष्ठ स्वर्गलोके महीयते

ఏకాగ్ర మనస్సుతో దేవుని స్తుతించే వాడు ఎక్కడా దైన్యాన్ని పొందడు. ఓ నృపశ్రేష్ఠా! తన శక్తి మేరకు శ్రాద్ధం, దీపదానం, బ్రాహ్మణులకు భోజనం చేయించి స్వర్గలోకంలో గౌరవింపబడతాడు।

Verse 27

त्रिकालमेककालं वा यो भक्त्या पूजयेच्छिवम् । नवप्रसूतां धेनुं च दत्त्वा पार्थ द्विजोत्तमे । षष्टिवर्षसहस्राणि शिवलोके महीयते

త్రికాలమో ఏకకాలమో భక్తితో శివుని పూజించి, ఓ పార్థా, నవప్రసూత గోవును ఉత్తమ బ్రాహ్మణునికి దానం చేసినవాడు శివలోకంలో అరవై వేల సంవత్సరాలు మహిమతో గౌరవింపబడును।