
ఈ అధ్యాయంలో ముని మార్కండేయుడు నర్మదా నదికి దక్షిణ తీరంలో ఉన్న పరమ తీర్థం కోటీశ్వర మహాత్మ్యాన్ని తత్త్వబోధగా వివరిస్తాడు. అక్కడ స్నానం, దానం, అలాగే ఏ కార్యమైనా—శుభమో అశుభమో—‘కోటి-గుణం’గా, అంటే కోటి రెట్లు ఫలితాన్ని ఇస్తుందని ప్రధాన సిద్ధాంతం చెప్పబడింది. కోటితీర్థ ప్రామాణ్యానికి ఉదాహరణలు ఇవ్వబడతాయి—దేవులు, గంధర్వులు, శుద్ధ ఋషులు అక్కడ అరుదైన సిద్ధులను పొందారని పేర్కొంటారు. ఆ స్థలంలో మహాదేవుడు ‘కోటీశ్వర’ రూపంలో ప్రతిష్ఠితుడై ఉన్నాడు; దేవాదిదేవేశుని కేవలం దర్శనమే అపూర్వ సిద్ధికి సాధనమని చెప్పబడింది. ఇంకా దిశానుసార ధార్మిక భూగోళం నిర్ధారించబడుతుంది—దక్షిణ మార్గంలోని తపస్వులకు పితృలోక సంబంధం, నర్మదా ఉత్తర తీరంలోని ఉత్తమ మునులకు దేవలోక సంబంధం—ఇది శాస్త్రీయ నిర్ణయమని వర్ణిస్తారు. ఈ విధంగా స్థలమహిమ, స్థలంలో కర్మఫలవృద్ధి, నదీతీర లోకవ్యవస్థ అన్నీ సమన్వయంగా ప్రతిపాదించబడతాయి.
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं कोटीश्वरं परम् । यत्र स्नानं च दानं च सर्वं कोटिगुणं भवेत्
శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—నర్మదా నదికి దక్షిణ తీరంలో కోటీశ్వరమనే పరమ తీర్థం ఉంది। అక్కడ స్నానం, దానం మాత్రమే కాదు, ప్రతి కర్మ ఫలం కోటిగుణమవుతుంది।
Verse 2
तत्र देवाः सगन्धर्वा ऋषयो ये तथामलाः । कोटितीर्थे परां सिद्धिं सम्प्राप्ता भुवि दुर्लभाम्
అక్కడ గంధర్వులతో కూడిన దేవతలు, అలాగే నిర్మల ఋషులు కోటీతీర్థంలో లోకంలో దుర్లభమైన పరమ సిద్ధిని పొందారు।
Verse 3
स्थापितश्च महादेवस्तत्र कोटीश्वरो नृप । तं दृष्ट्वा देवदेवेशं सिद्धिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम्
ఓ రాజా! అక్కడ మహాదేవుడు కోటీశ్వరుడిగా ప్రతిష్ఠింపబడ్డాడు. దేవదేవేశ్వరుని దర్శనముచేత అనుత్తమ సిద్ధి లభిస్తుంది.
Verse 4
तत्र तीर्थे तु यत्किंचिच्छुभं वा यदि वाशुभम् । क्रियते तन्नृपश्रेष्ठ सर्वं कोटिगुणं भवेत्
ఓ నృపశ్రేష్ఠా! ఆ తీర్థంలో ఏది చేసినా—శుభమో అశుభమో—అది అంతా కోటి రెట్లు ఫలిస్తుంది.
Verse 5
तत्र दक्षिणमार्गस्था ये केचिन्मुनिसत्तमाः । सिद्धा मृताः पदं यान्ति पितृलोकं ध्रुवं हि ते
అక్కడ దక్షిణమార్గస్థులైన మునిశ్రేష్ఠులు సిద్ధులై, దేహత్యాగ సమయంలో నిశ్చయంగా పితృలోకపదాన్ని పొందుతారు.
Verse 6
उत्तरं नर्मदाकूलं ये श्रेष्ठा मुनिपुंगवाः । देवलोकं गताः पूर्वमिति शास्त्रस्य निश्चयः
నర్మదా ఉత్తర తీరంలో నివసించే మునిపుంగవులు ముందుగా దేవలోకాన్ని పొందుతారు—ఇది శాస్త్రనిశ్చయం.