
ఈ అధ్యాయంలో శ్రీ మార్కండేయుడు పుంఖ తీర్థ మహాత్మ్యాన్ని ఉపదేశించి, దానిని “ఉత్తమ” తీర్థంగా ప్రతిష్ఠిస్తాడు. పూర్వకాలంలో ఈ తీర్థంలో పుంఖుడికి సిద్ధి లభించిన ఉదాహరణను స్మరింపజేసి, స్థల పవిత్రతను స్థాపిస్తాడు. అనంతరం ఈ తీర్థ ఖ్యాతిని జామదగ్న్యుడు (పరశురాముడు) చేసిన తపస్సుతో అనుసంధానిస్తాడు—క్షత్రియాధిపత్యాన్ని నిర్మూలించిన మహాబలుడు, నర్మదా నదీ ఉత్తర తీరంలో దీర్ఘకాలం ఘోర తపస్సు చేస్తాడు. తదుపరి ఫలశ్రుతి క్రమంగా చెప్పబడుతుంది—తీర్థస్నానం చేసి పరమేశ్వరుని పూజిస్తే ఇహలోకంలో బలం, పరలోకంలో మోక్షం లభిస్తుంది; దేవతలు, పితృదేవతలకు తర్పణం/పూజ చేస్తే పితృఋణ విముక్తి కలుగుతుంది; అక్కడ ప్రాణత్యాగం చేస్తే రుద్రలోకానికి చేరే తిరుగులేని గతి సిద్ధిస్తుంది. స్నానంతో అశ్వమేధ యజ్ఞఫలం, బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టితే అపార పుణ్యవృద్ధి (ఒకరికి పెట్టినదే అనేకులకు సమాన ఫలం), వృషభధ్వజుడు (శివుడు) ఆరాధనతో వాజపేయ యజ్ఞఫలం లభిస్తాయని చెప్పబడింది. ఈ విధంగా స్థలాధారిత శైవ ఆచారాన్ని అధిక ఫలదాయక ధర్మమార్గంగా ఈ అధ్యాయం సూచిస్తుంది।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं तात पुङ्खिलं तीर्थमुत्तमम् । तत्र तीर्थे पुरा पुङ्खः पार्थ सिद्धिमुपागतः
శ్రీమార్కండేయుడు పలికెను—హే తాత! దాని వెంటనే ‘పుంఖిల’ అనే ఉత్తమ తీర్థము ఉంది. ఆ తీర్థంలో పూర్వకాలంలో పృథాపుత్రుడు పుంఖుడు సిద్ధిని పొందెను.
Verse 2
जामदग्न्यो महातेजाः क्षत्रियान्तकरः प्रभुः । तपः कृत्वा सुविपुलं नर्मदोत्तरतीरभाक्
జామదగ్న్యుడు మహాతేజస్సుగల ప్రభువు—క్షత్రియాంతకరుడు—నర్మదా ఉత్తర తీరంలో ఆసీనుడై మహత్తర తపస్సు చేసెను.
Verse 3
ततः प्रभृति विख्यातं पुङ्खतीर्थं नरेश्वर । तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा ह्याराध्य परमेश्वरम्
హే నరేశ్వరా! అప్పటినుంచి అది ‘పుంఖతీర్థం’గా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆ తీర్థంలో స్నానమాచరించి పరమేశ్వరుని ఆరాధించువాడు…
Verse 4
इहलोके बलैर्युक्तः परे मोक्षमवाप्नुयात् । देवान्पित्ःन् समभ्यर्च्य पित्ःणामनृणी भवेत्
ఈ లోకంలో అతడు బలసంపన్నుడై, పరలోకంలో మోక్షాన్ని పొందును. దేవతలకును పితృదేవతలకును విధిగా అర్చనచేసి పితృఋణమునుండి విముక్తుడగును.
Verse 5
तत्र तीर्थे नरो यस्तु प्राणत्यागं करोति वै । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकादसंशयम्
ఆ తీర్థంలో ఎవడు నిజముగా ప్రాణత్యాగం చేయునో, అతని గతి అనివర్తనీయం—మళ్లీ తిరిగిరాని గతి; నిస్సందేహంగా రుద్రలోకాన్ని పొందును.
Verse 6
तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा हयमेधफलं लभेत्
ఆ తీర్థంలో స్నానం చేసినవాడు అశ్వమేధ యజ్ఞఫలానికి సమానమైన పుణ్యఫలాన్ని పొందును.
Verse 7
तत्र तीर्थे नरो यस्तु ब्राह्मणान् भोजयेन्नृप । एकस्मिन् भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता
హే రాజా, ఆ తీర్థంలో ఎవడు బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టునో—ఒక బ్రాహ్మణుని భోజింపజేసినప్పుడే కోటి బ్రాహ్మణులను భోజింపజేసిన ఫలము కలుగును.
Verse 8
तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्पूजयेद्वृषभध्वजम् । वाजपेयस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम्
ఆ తీర్థంలో ఎవడైన వృషభధ్వజుడు (శివుడు)ను పూజించునో, అతడు నిస్సందేహంగా వాజపేయ యజ్ఞఫలాన్ని పొందును.
Verse 210
अध्यायः
ఇక్కడ అధ్యాయము ప్రారంభమవుతుంది