
ఈ అధ్యాయంలో మార్కండేయుడు నర్మదా తీరంలో ఉన్న ‘మూలస్థానం’ అనే మహత్తర సూర్యతీర్థ మహిమను వివరిస్తాడు. ఇది శుభమైన ‘మూల-స్థలం’, పద్మజుడు (బ్రహ్మ)తో సంబంధమై, ఇక్కడే భాస్కరుడు (సూర్యుడు) ప్రతిష్ఠింపబడినట్లు చెప్పబడింది. నియమశీల యాత్రికుడు నియంత్రిత మనస్సుతో స్నానం చేసి, పిండం మరియు జలంతో పితృదేవతలకు తర్పణం చేసి, అనంతరం మూలస్థాన క్షేత్ర దర్శనం చేయాలి. ప్రత్యేక ఆచారం—శుక్ల సప్తమి ఆదిత్యవాసరము (ఆదివారం)తో కలిసినప్పుడు రేవాజలంలో స్నానం, తర్పణం, యథాశక్తి దానం, కరవీర పుష్పాలు మరియు ఎర్ర చందనజలంతో భాస్కరుని స్థాపన/పూజ, కుందా పుష్పాలతో ధూపార్పణ, అన్ని దిశల్లో దీపప్రజ్వలన, ఉపవాసం, భక్తిగీత-వాద్యాలతో రాత్రి జాగరణ చేయాలని చెప్పబడింది. ఫలంగా ఘోర దుఃఖ నివారణ, దీర్ఘకాలం సూర్యలోక నివాసం, గంధర్వ-అప్సరల సేవతో కూడిన సౌఖ్యం లభిస్తుందని పేర్కొంటుంది.
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं गच्छेत्सूर्यतीर्थमनुत्तमम् । मूलस्थानमिति ख्यातं पद्मजस्थापितं शुभम्
శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—దాని తరువాత అనుత్తమమైన సూర్యతీర్థానికి వెళ్లవలెను; ‘మూలస్థానం’ అని ప్రసిద్ధమైన ఆ శుభస్థలాన్ని పద్మజుడు (బ్రహ్మ) స్థాపించాడు।
Verse 2
मूलश्रीपतिना देवी प्रोक्ता स्थापय भास्करम् । श्रुत्वा देवोदितं देवी स्थापयामास भास्करम्
మూలశ్రీపతి విష్ణువు దేవితో— “భాస్కరుని (సూర్యుని) స్థాపించు” అని పలికెను. దైవోక్తిని విని దేవి భాస్కరుని విధివిధానంగా స్థాపించెను.
Verse 3
प्रोच्यते नर्मदातीरे मूलस्थानाख्यभास्करः
నర్మదా తీరమున భాస్కరుడు ‘మూలస్థానం’ అని ప్రసిద్ధిగా చెప్పబడును.
Verse 4
तत्र तीर्थे नरो यस्तु स्नात्वा नियतमानसः । संतर्प्य पितृदेवांश्च पिण्डेन सलिलेन च
ఆ తీర్థమున నియతమనస్సుతో స్నానమాచరించి, పిండదానముతోను జలార్పణముతోను పితృదేవతలను తృప్తిపరచు వాడు—
Verse 5
मूलस्थानं ततः पश्येत्स गच्छेत्परमां गतिम् । गुह्याद्गुह्यतरस्तत्र विशेषस्तु श्रुतो मया
ఆపై ‘మూలస్థానం’ దర్శించితే అతడు పరమగతిని పొందును. అక్కడ గుహ్యముకన్నా గుహ్యతరమైన ఒక విశేషం ఉందని నేను వినితిని.
Verse 6
समागमे मुनीनां तु शङ्कराच्छशिशेखरात् । सदा वै शुक्लसप्तम्यां मूलमादित्यवासरः
మునుల సమాగమములో శశిశేఖర శంకరుని నుండి ఇది ప్రకటింపబడెను— ప్రతి శుక్లసప్తమీన ‘మూల’ వ్రతము సదా ఆదిత్యవారమున (ఆదివారం) జరుగును.
Verse 7
तदा रेवाजलं गत्वा स्नात्वा संतर्प्य देवताः । पित्ःंश्च भरतश्रेष्ठ दत्त्वा दानं स्वशक्तितः
అప్పుడు, ఓ భరతశ్రేష్ఠా, రేవా (నర్మదా) జలమునకు వెళ్లి స్నానమాచరించి, దేవతలను మరియు పితృదేవతలను తర్పించి, తన శక్తి మేరకు దానం చేయాలి.
Verse 8
करवीरैस्ततो गत्वा रक्तचन्दनवारिणा । संस्थाप्य भास्करं भक्त्या सम्पूज्य च यथाविधि
తర్వాత కరవీర పుష్పములతోను, రక్తచందన సువాసన కలిగిన జలముతోను వెళ్లి, భక్తితో భాస్కరుని స్థాపించి, విధివిధానంగా సంపూర్ణ పూజ చేయాలి.
Verse 9
ततः सागुरुकैर्धूपैः कुन्दरैश्च विशेषतः । धूपयेद्देवदेवेशं दीपान् बोध्य दिशो दश
ఆపై అగురు మరియు విశేషంగా కుందర వంటి సుగంధ ధూపములతో దేవదేవేశ్వరునికి ధూపం అర్పించి, దీపాలను వెలిగించి దశదిశలను ప్రకాశింపజేయాలి.
Verse 10
उपोष्य जागरं कुर्याद्गीतवाद्यं विशेषतः । एवं कृते महीपाल न भवेदुग्रदुःखभाक्
ఉపవాసముండి రాత్రి జాగరణ చేయాలి, ముఖ్యంగా భజన-గానం మరియు వాద్యసేవతో. ఇలా చేసినచో, ఓ మహీపాలా, ఘోర దుఃఖానికి పాత్రుడు కాడు.
Verse 11
सूर्यलोके वसेत्तावद्यावत्कल्पशतत्रयम् । गन्धर्वैरप्सरोभिश्च सेव्यमानो नृपोत्तम
అతడు మూడు వందల కల్పముల వరకు సూర్యలోకమున నివసిస్తాడు; గంధర్వులు మరియు అప్సరసలు అతనికి సేవచేస్తూ సత్కరిస్తారు, ఓ నృపోత్తమా.
Verse 197
अध्याय
అధ్యాయం (గ్రంథ విభాగ సూచిక)