Adhyaya 170

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कामप्रमोदिनीसख्यो नीयमानां च तेन तु । दृष्ट्वा ताश्चुक्रुशुः सर्वा निःसृत्य जलमध्यतः

శ్రీమార్కండేయుడు పలికెను— అతడు తీసుకుపోతున్న కామప్రమోదినీని చూచి, జలమధ్యమునుండి బయటికి వచ్చి ఆమె సఖులందరూ కేకలు వేసిరి।

Verse 2

गता राजगृहे सर्वाः कथयन्ति सुदुःखिताः । कामप्रमोदिनी राजन्हृता श्येनेन पक्षिणा

వారందరూ మహాదుఃఖంతో రాజభవనమునకు వెళ్లి నివేదించిరి— ‘రాజా, కామప్రమోదినీని శ్యేన పక్షి అపహరించి తీసుకుపోయెను।’

Verse 3

क्रीडन्ती च जलस्थाने तडागे देवसन्निधौ । अन्वेष्या च त्वया राजंस्तस्य मार्गं विजानता

‘దేవసన్నిధిలోని తటాక జలస్థానమున ఆమె క్రీడించుచుండెను; రాజా, మార్గములు తెలిసిన మీరు ఆమెను అన్వేషించవలెను।’

Verse 4

तासां तद्वचनं श्रुत्वा देवपन्नः सुदुःखितः । हाहेत्युक्त्वा समुत्थाय रुदमानो वरासनात्

వారి మాటలు విని రాజు దురదృష్టబాధితుడై మహాశోకమున మునిగెను; ‘హాహా!’ అని పలికి, శ్రేష్ఠాసనమునుండి లేచి ఏడ్చుచుండెను।

Verse 5

मन्त्रिभिः सहितस्तस्मिंस्तडागे जलसन्निधौ । न चिह्नं न च पन्थानं दृष्ट्वा दुःखान्मुमोह च

మంత్రులతో కూడిన రాజు ఆ జలసన్నిధి చెరువునకు వచ్చెను. అక్కడ ఏ గుర్తు, ఏ దారి కనబడక శోకంతో మూర్ఛపోయెను.

Verse 6

तस्य राज्ञस्तु दुःखेन दुःखितो नागरो जनः । क्षणेनाश्वासितो राजा मन्त्रिभिः सपुरोहितैः

ఆ రాజుని దుఃఖముచేత నగరవాసులందరూ దుఃఖితులయ్యారు. కొద్దిసేపటిలోనే మంత్రులు, పురోహితులతో కలిసి రాజును ఓదార్చిరి.

Verse 7

किं कुर्म इत्युवाचेदमस्मिन्काले विधीयताम् । सर्वैस्तत्संविदं कृत्वा वाहिनीं चतुरङ्गिणीम्

రాజు ఇలా అన్నాడు—“మేమేమి చేయుదుము? ఈ కాలమున యథోచితముగా చేయబడుగాక.” ఆపై అందరితో సంప్రదించి చతురంగిణీ సేనను సిద్ధం చేసెను.

Verse 8

प्रेषयामि दिशः सर्वा हस्त्यश्वरथसंकुला । वादित्राणि च वाद्यन्ते व्याकुलीभूतसंकुले

రాజు అన్నాడు—“ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో నిండిన దళాలను నేను అన్ని దిశలకూ పంపుదును.” వ్యాకుల జనసమూహమధ్య వాద్యాలు మ్రోగెను.

Verse 9

नाराचैस्तोमरैर्भल्लैः खड्गैः परश्वधादिभिः । राजा संनाहबद्धोऽभूद्गनं ग्रसते किल

నారాచాలు, తోమరాలు, భల్లాలు, ఖడ్గాలు, పరశువులు మొదలైన ఆయుధాలతో రాజు సంపూర్ణంగా సన్నద్ధుడయ్యెను—శత్రుసమూహాన్ని గ్రసించునట్లు.

Verse 10

न देवो न च गन्धर्वो न दैत्यो न च राक्षसः । किं करिष्यति राजाद्य न जाने रोषनिष्कृतिम्

దేవుడూ కాదు, గంధర్వుడూ కాదు, దైత్యుడూ కాదు, రాక్షసుడూ కాదు—ఈ రోజు రాజునకు ఎదురు ఎవరు ఏమి చేయగలరు? అతని కోపఫలితాన్ని నేను ఎరుగను.

Verse 11

नागरोऽपि जनस्तत्र दृष्ट्वा चकितमानसः । चतुर्दशसहस्राणि दन्तिनां सृणिधारिणाम्

అక్కడ పట్టణవాసులూ అది చూసి ఆశ్చర్యచకితులయ్యారు—అంకుశధారులైన పద్నాలుగు వేల ఏనుగులు ఉన్నారు.

Verse 12

अश्वारोहसहस्राणि ह्यशीतिः शस्त्रपाणिनाम् । रथानां त्रिसहस्राणि विंशतिर्भरतर्षभ

వేలాది అశ్వారోహులు ఉన్నారు; చేతుల్లో శస్త్రాలు ధరించిన ఎనభై మంది యోధులు; అలాగే మూడు వేల ఇరవై రథాలు ఉన్నాయి, ఓ భరతశ్రేష్ఠా.

Verse 13

सङ्ग्रामभेरीनिनदैः खुररेणुर्नभोगता । एतस्मिन्नन्तरे तात रक्षको नगरस्य हि

యుద్ధభేరుల నాదంతో, కాళ్లఖురాల ధూళి ఆకాశాన్ని కమ్మింది. ఇదే సమయంలో, ఓ తాత, నగరరక్షకుడు కూడా…

Verse 14

गृहीत्वाभरणं तस्यास्त्वङ्गप्रत्यङ्गिकं तथा । कुण्डलाङ्गदकेयूरहारनूपुरझल्लरीः

ఆమె శరీరమంతటా ధరించిన ఆభరణాలనూ తీసుకున్నారు—కుండలాలు, అంగదాలు, కేయూరాలు, హారాలు, నూపురాలు, మ్రోగే అలంకారాలు.

Verse 15

निवेद्याकथयद्राज्ञे मया दृष्टं त्ववेक्षणात् । तापसानामाश्रमे तु माण्डव्यो यत्र तिष्ठति

నివేదించి అతడు రాజుతో చెప్పెను—నేను స్వయంగా పరిశీలించి చూచినది ఇదే: తపస్వుల ఆశ్రమంలో, అక్కడ మాండవ్య ముని నివసించుచున్నాడు।

Verse 16

तापसैर्वेष्टितो यत्र ददृशे तत्र सन्निधौ । दण्डवासिवचः श्रुत्वा प्रत्यक्षाङ्गविभूषणम्

అక్కడే అతని సన్నిధిలో తపస్వులు చుట్టుముట్టగా నేను అతనిని చూచితిని. దండధారి కాపలాదారి మాటలు విని, శరీరాలంకారమును ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంగా దర్శించితిని.

Verse 17

स क्रोधरक्तनयनो मन्त्रिणो वीक्ष्य नैगमान् । ईदृग्भूतसमाचारो ब्राह्मणो नगरे मम

అతడు కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో మంత్రులను, నగరవాసులను చూచి పలికెను—‘ఇలాంటి ఆచారమున్న బ్రాహ్మణుడు నా నగరంలో ఎలా ఉండగలడు?’

Verse 18

चौरचर्यां व्रतच्छन्नः परद्रव्यापहरकः । तेन कन्या हृता मेऽद्य तपस्विपापकर्मिणा

వ్రతమనే ముసుగులో అతడు దొంగతనం చేసి, పరధనాన్ని అపహరిస్తున్నాడు; ఆ పాపకర్మి తపస్వి నేడు నా కన్యను అపహరించెను.

Verse 19

शाकुन्तं रूपमास्थाय जलस्थो गगनं ययौ । पाखण्डिनो विकर्मस्थान् बिडालव्रतिकाञ्छठान्

పక్షిరూపం ధరించి, నీటిలో ఉన్నప్పటికీ అతడు ఆకాశమునకు వెళ్లెను. ఇలాంటి పాఖండులు—వికర్మలో నిమగ్నులు—బిడాలవ్రతధారి కపటులు, మోసగాళ్లు.

Verse 20

चाटुतस्करदुर्वृत्तान् हन्यान्नस्त्यस्य पातकम् । न द्रष्टव्यो मया पापः स्तेयी कन्यापहारकः

ఇలాంటి చాటుకార దొంగలు, దుర్వృత్తులు చంపబడినా దానిలో పాపం లేదు. ఈ పాపి—దొంగ, కన్యా-అపహర్త—నాకు చూడటానికీ అర్హుడు కాదు।

Verse 21

शूलमारोप्यतां क्षिप्रं न विचारस्तु तस्य वै । स च वध्यो मया दुष्टो रक्षोरूपी तपोधनः

వెంటనే ఇతనిని శూలంపై ఎక్కించండి; ఇతని విషయంలో ఆలోచన అవసరం లేదు. తపోధనుడని రూపం ధరించిన ఈ దుష్టుడు నిజానికి రాక్షసస్వరూపుడు; ఇతడు నా చేతనే వధింపబడాలి।

Verse 22

एवं ब्रुवंश्चलन्क्रोधादादिश्य दण्डवासिनम् । कार्याकार्यं न विज्ञाय शूलमारोपयद्द्विजम्

ఇలా చెప్పి, కోపంతో వణుకుతూ, రాజు దండాధికారికి ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు; చేయవలసినది–చేయకూడనిదీ గ్రహించక, ఆ ద్విజుడిని (బ్రాహ్మణుడిని) శూలంపై ఎక్కించాడు।

Verse 23

पौरा जानपदाः सर्वे अश्रुपूर्णमुखास्तदा । हाहेत्युक्त्वा रुदन्त्यन्ये वदन्ति च पृथक्पृथक्

అప్పుడు పట్టణవాసులు, గ్రామవాసులు అందరి ముఖాలు కన్నీళ్లతో నిండిపోయాయి. ‘హాయ్!’ అని పలికి కొందరు విలపించారు; మరికొందరు వేర్వేరు స్వరాలతో, తమ తమ రీతిలో మాట్లాడారు।

Verse 24

कुत्सितं च कृतं कर्म राज्ञा चण्डालचारिणा । ब्राह्मणो नैव वध्यो हि विशेषेण तपोवृतः

చండాలుడిలా ప్రవర్తించిన రాజు నింద్యమైన కార్యం చేశాడు. బ్రాహ్మణుని వధ ఎప్పటికీ చేయరాదు—ప్రత్యేకించి తపస్సు, వ్రతాలలో స్థిరుడైనవాడిని।

Verse 25

यदि रोषसमाचारो निर्वास्यो नगराद्बहिः । न जातु ब्राह्मणं हन्यात्सर्वपापेऽप्यवस्थितम्

ఎవరైనా క్రోధవశుడై ప్రవర్తిస్తే అతనిని నగరబయటకు నిర్వాసించాలి; కానీ బ్రాహ్మణుణ్ని ఎప్పటికీ హతమార్చకూడదు—అతడు సర్వపాపాలలో ఉన్నా సరే।

Verse 26

राष्ट्रादेनं बहिष्कुर्यात्समग्रधनमक्षतम् । नाश्नाति च गृहे राजन्नाग्निर्नगरवासिनाम् । सर्वेऽप्युद्विग्नमनसो गृहव्याप्तिविवर्जिताः

అతనిని రాజ్యమునుండి వెలివేయాలి; అతని సమస్త ధనము అక్షతంగా, హానిలేకుండా ఉండనివ్వాలి. ఓ రాజా, నగరవాసుల గృహాలలో అగ్ని ‘భక్షించదు’ (హవిస్సును స్వీకరించదు); అందరి మనస్సులు కలతచెంది, గృహస్థాశ్రమపు స్థిరపూర్ణత నుండి దూరమయ్యారు।

Verse 170

। अध्याय

అధ్యాయము—(ఇది అధ్యాయ సూచిక/శీర్షిక సూచన).