Adhyaya 15

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो मातृसहस्रैश्च रौद्रैश्च परिवारिता । कालरात्रिर्जगत्सर्वं हरते दीप्तलोचना

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—అప్పుడు వేలాది రౌద్ర మాతృకలచే పరివృతమై, దీప్త నేత్రాల కల కాలరాత్రి సమస్త జగత్తును హరించసాగెను.

Verse 2

ततस्ता मातरो घोरा ब्रह्मविष्णुशिवात्मिकाः । वाय्विन्द्रानलकौबेरा यमतोयेशशक्तयः

అప్పుడు ఆ ఘోర మాతృకలు ప్రాదుర్భవించెను—బ్రహ్మ, విష్ణు, శివ శక్తిస్వరూపిణులు—మరియు వాయు, ఇంద్ర, అగ్ని, కుబేర, యమ, వరుణ (జలాధిపతి), ఈశ శక్తులుగా కూడా.

Verse 3

स्कन्दक्रोडनृसिंहानां विचरन्त्यो भयानकाः । चक्रशूलगदाखड्गवज्रशक्त्यृष्टिपट्टिशैः

వారు స్కంద, వరాహ, నరసింహుల వలె భయంకరంగా సంచరిస్తూ, చక్రం, శూలం, గద, ఖడ్గం, వజ్రం, శక్తి, ఋష్టి, పట్టిశములను ధరించిరి.

Verse 4

खट्वाङ्गैरुल्मुकैर्दीप्तैर्व्यचरन्मातरः क्षये । उमासंनोदिता सर्वाः प्रधावन्त्यो दिशो दश

ఖట్వాంగములు మరియు జ్వలించే ఉల్ముకములను ధరించి, క్షయకాలంలో మాతృకలు సంచరించిరి; ఉమా ప్రేరణతో వారు అందరూ పది దిక్కులకూ పరుగెత్తిరి.

Verse 5

तासां चरणविक्षेपैर्हुङ्कारोद्गारनिस्वनैः । त्रैलोक्यमेतत्सकलं विप्रदग्धं समन्ततः

వారి పాదప్రహారాలు, హుంకారాల గర్జనధ్వనులతో ఈ సమస్త త్రిలోకం చుట్టూరా దగ్ధమైనట్లైంది।

Verse 6

हाहारवाक्रन्दितनिस्वनैश्च प्रभिन्नरथ्यागृहगोपुरैश्च । बभूव घोरा धरणी समन्तात्कपालकोशाकुलकर्बुराङ्गी

‘హాహా’ అనే ఆర్తనాదాలు, విలాపధ్వనులు, అలాగే వీధులు-ఇళ్లు-గోపురాలు ఛిన్నాభిన్నమవడంతో భూమి అంతటా భయంకరమైంది—కపాలరాశులతో నిండిన మచ్చలైన ఉపరితలంతో।

Verse 7

यदेतच्छतसाहस्रं जम्बूद्वीपं निगद्यते । सर्वमेव तदुच्छन्नं समाधृष्य नृपोत्तम

హే నృపోత్తమా! ‘శతసాహస్ర’ విస్తారమని చెప్పబడే జంబూద్వీపం, చుట్టూరా దాడికి గురై పూర్తిగా పాడై నశించింది।

Verse 8

जम्बुं शाकं कुशं क्रौञ्चं गोमेदं शाल्मलिस्तथा । पुष्करद्वीपसहिता ये च पर्वतवासिनः

జంబు, శాక, కుశ, క్రౌంచ, గోమేద, శాల్మలి—పుష్కరద్వీపంతో సహా—పర్వతవాసులు కూడా ఆ విపత్తులో చిక్కుకున్నారు।

Verse 9

ते ग्रस्ता मृत्युना सर्वे भूतैर्मातृगणैस्तथा । महासुरकपालैश्च मांसमेदोवसोत्कटैः

వారందరూ మృత్యువుచే గ్రసింపబడ్డారు—భూతగణాలచే, మాతృగణాలచే కూడా—మాంసం, కొవ్వు, మజ్జతో భయంకరమైన మహాసుర కపాలాలతో కూడి।

Verse 10

रुधिरोद्गारशोणाङ्गी महामाया सुभीषणा । पिबन्ती रुधिरं तत्र महामांसवसाप्रिया

అక్కడ రుధిరోద్గారంతో శోణవర్ణాంగి, అత్యంత భయంకరమైన మహామాయ రక్తాన్ని పానము చేస్తూ, మహామాంసము మరియు వసలో ప్రీతిచెందింది।

Verse 11

कपालहस्ता विकटा भक्षयन्ती सुरासुरान् । नृत्यन्ती च हसन्ती च विपरीता महारवा

కపాలాన్ని చేతబట్టి వికటరూపిణిగా ఆమె దేవాసురులను భక్షిస్తూ, నర్తిస్తూ నవ్వుతూ, విపరీతస్థితిలో మహారవంతో గర్జించింది।

Verse 12

त्रैलोक्यसंत्रासकरी विद्युत्संस्फोटहासिनी । सप्तद्वीपसमुद्रान्तां भक्षयित्वा च मेदिनीम्

త్రిలోకాలను భయపెట్టే ఆమె, విద్యుత్‌ స్ఫోటంలా నవ్వుతూ, సప్తద్వీప-సముద్రపర్యంతమైన భూమిని భక్షించినప్పటికీ తృప్తి పొందలేదు।

Verse 13

ततः स्वस्थानमगमद्यत्र देवो महेश्वरः । नर्मदातीरमाश्रित्यावसन्मातृगणैः सह

అనంతరం ఆమె తన స్వస్థానానికి వెళ్లింది; అక్కడ దేవుడు మహేశ్వరుడు నివసిస్తాడు. నర్మదా తీరాన్ని ఆశ్రయించి, మాతృగణాలతో కలిసి అక్కడ నివసించింది।

Verse 14

अमराणां कटे तुङ्गे नृत्यन्ती हसितानना । अमरा देवताः प्रोक्ताः शरीरं कटमुच्यते

అమరుల ఉన్నత ‘కట’పై ఆమె నర్తిస్తూ హసితాననగా ఉంది; ‘అమర’ అనగా దేవతలు, ‘కట’ అనగా శరీరం—ఇలా వ్యుత్పత్తి చెప్పబడింది।

Verse 15

। अध्याय

అధ్యాయము। (అధ్యాయ సూచిక)

Verse 16

अमरंकट इत्येवं तेन प्रोक्तो मनीषिभिः । महापवित्रो लोकेषु शम्भुना स विनिर्मितः

ఆ కారణముచేత మునులు దానిని ‘అమరంకట’ అని పిలిచిరి. అది లోకాలలో మహాపవిత్రము; స్వయంగా శంభువు దానిని స్థాపించెను.

Verse 17

नित्यं संनिहितस्तत्र शङ्करो ह्युमया सह । ततोऽहं नियतस्तत्र तस्य पादाग्रसंस्थितः

అక్కడ శంకరుడు ఉమతో సహ నిత్యము సన్నిహితుడై ఉన్నాడు. అందువల్ల నేనును అక్కడే నియతమై, ఆయన పాదాగ్రభాగమున నిలిచియుంటాను.

Verse 18

प्रह्वः प्रणतभावेन स्तौमि तं नीललोहितम् । ततस्तालकसम्पातैर्गणैर्मातृगणैः सह

నేను ప్రణతుడై వినయభావముతో ఆ నీలలోహితుడు (శివుడు)ను స్తుతించుచున్నాను. ఆపై గణములు, మాతృగణములతో కూడి ఘోర కలకలం ఏర్పడును.

Verse 19

संप्रनृत्यति संहृष्टो मृत्युना सह शङ्करः । खट्वाङ्गैरुल्मुकैश्चैव पट्टिशैः परिघैस्तथा

సంహృష్టుడైన శంకరుడు మృత్యుతో సహ నర్తించుచున్నాడు. అక్కడ ఖట్వాంగములు, మండుచున్న ఉల్ముకములు, పట్టిశములు మరియు పరిఘములు (లోహగదలు) కూడ ఉన్నాయి.

Verse 20

मांसमेदोवसाहस्ता हृष्टा नृत्यन्ति संघशः । वामना जटिला मुण्डा लम्बग्रीवोष्ठमूर्द्धजाः

వారు గుంపులుగా ఉల్లాసంతో నర్తిస్తున్నారు; వారి చేతులు మాంసం, మేదస్సు, వసతో లేపబడి ఉన్నాయి. వారు బొద్దుగా, జటాధారులుగా, ముండితులుగా, దీర్ఘగ్రీవులుగా, ఉబ్బిన పెదవులతో, తలపై విచిత్ర కేశగుచ్ఛాలతో ఉన్నారు.

Verse 21

महाशिश्नोदरभुजा नृत्यन्ति च हसन्ति च । विकृतैराननैर्घोरैरर्भुजोल्बणमुखादिभिः

వారు మహాశిశ్నాలు, పెద్ద పొట్టలు, బలమైన భుజాలు కలిగి నర్తిస్తూ నవ్వుతారు. వారి ముఖాలు వికృతంగా, ఘోరంగా ఉన్నాయి—కొంతమందికి అతి వికరాళమైన నోళ్లు, మరికొందరికి ఇతర భయంకర లక్షణాలు ఉన్నాయి.

Verse 22

अमरं कण्टकं चक्रुः प्राप्ते कालविपर्यये । तेषां मध्ये महाघोरं जगत्सन्त्रासकारणम्

కాలక్రమం తలక్రిందులైనప్పుడు అమరులే కంటకంలా బాధాకరులయ్యారు. వారి మధ్యలో అత్యంత ఘోరమైనది—సర్వ జగత్తుకు భయకారణమైన—ఒక భయానక ఆవిర్భావం జరిగింది.

Verse 23

मृत्युं पश्यामि नृत्यन्तं तडित्पिङ्गलमूर्द्धजम् । तस्य पार्श्वे स्थितां देवीं विमलाम्बरभूषिताम्

నేను మృత్యువే నర్తిస్తున్నట్లు చూస్తున్నాను; దాని కేశాలు మెరుపువలె పింగళవర్ణం. దాని పక్కన నిర్మల వస్త్రాలతో అలంకరించబడిన ఒక దేవి నిలిచి ఉంది.

Verse 24

कुण्डलोद्घुष्टगण्डां तां नागयज्ञोपवीतिनीम् । विचित्रैरुपहारैश्च पूजयन्तीं महेश्वरम्

ఆ దేవి గండస్థలాలు కుండలాల ఘోషతో మ్రోగుతున్నాయి; ఆమె నాగాన్ని యజ్ఞోపవీతంలా ధరించింది. ఆమె విచిత్ర ఉపహారాలతో మహేశ్వరుని పూజిస్తోంది.

Verse 25

अपश्यं नर्मदां तत्र मातरं विश्ववन्दिताम् । नानातरङ्गां सावर्तां सुवेलार्णवसंनिभाम्

అక్కడ నేను విశ్వవందిత మాత నర్మదను దర్శించాను. ఆమె అనేక తరంగాలు, భ్రమరాలతో నిండినది; ఎత్తైన తీరాలతో పరిమితమైన సముద్రంలా కనిపించింది।

Verse 26

महासरःसरित्पातैरदृश्यां दृश्यरूपिणीम् । वन्द्यमानां सुरैः सिद्धैर्मुनिसङ्घैश्च भारत

ఓ భారతా, మహాసరోవరాలు, నదులు, జలపాతాల ఆవర్తనంతో ఆమె కనబడనట్టే ఉన్నా, దృశ్యరూపంగా ప్రకాశించింది. దేవతలు, సిద్ధులు, మునిసంఘాలు ఆమెను వందించారు।

Verse 27

एतस्मिन्नन्तरे घोरां सप्तसप्तकसंज्ञिताम् । महावीच्यौघफेनाढ्यां कुर्वन्तीं सजलं जगत्

ఇంతలో ‘సప్త-సప్తక’ అని పిలువబడే భయంకర స్థితి ఏర్పడింది. మహా తరంగ ప్రవాహాల నురగతో నిండినది, అది సమస్త జగత్తును జలమయంగా చేసింది।

Verse 28

दृष्टवान्नर्मदां देवीं मृगकृष्णाम्बरां पुनः । सधूमाशनिनिर्ह्रादैर्वहन्तीं सप्तधा तदा

మళ్లీ నేను మృగచర్మంలాంటి నల్ల వస్త్రధారిణి దేవి నర్మదను చూశాను. అప్పుడు ఆమె ధూమగర్జన, విద్యుత్‌నాదంతో కూడి ఏడు ధారలుగా ప్రవహించింది।

Verse 29

इति संहारमतुलं दृष्टवान्राजसत्तम । नष्टचन्द्रार्ककिरणमभूदेतच्चराचरम्

ఇలా, ఓ రాజశ్రేష్ఠా, నేను అపూర్వమైన సంహారాన్ని చూశాను. చంద్రసూర్య కిరణాలు అంతరించిపోయి, ఈ చరాచర జగత్తంతా అంధకారంతో నిండిపోయింది।

Verse 30

महोत्पातसमुद्भूतं नष्टनक्षत्रमण्डलम् । अलातचक्रवत्तूर्णमशेषं भ्रामयंस्ततः

మహోత్పాతాలు ఉద్భవించాయి; నక్షత్రమండలం నశించింది. ఆపై సమస్తమూ అవశేషం లేకుండా, అలాతచక్రంలా వేగంగా తిరుగసాగింది.

Verse 31

विमानकोटिसंकीर्णः स किंनरमहोरगः । महावातः सनिर्घातो येनाकम्पच्चराचरम्

ఆకాశం కోట్ల విమానాలతో, కిన్నరులు మరియు మహోరగులతో నిండిపోయింది. ఘోర గర్జనతో కూడిన మహావాయువు చరాచర సమస్తాన్ని కంపింపజేసింది.

Verse 32

रुद्रवक्त्रात्समुद्भूतः संवर्तो नाम विश्रुतः । वायुः संशोषयामास विततन् सप्तसागरान्

రుద్రుని ముఖమునుండి ‘సంవర్త’ అనే ప్రసిద్ధ వాయువు పుట్టింది. అది అన్ని దిక్కులా వ్యాపించి ఏడు సముద్రాలను ఎండబెట్టసాగింది.

Verse 33

उद्धूलिताङ्गः कपिलाक्षमूर्द्धजो जटाकलापैरवबद्धमूर्द्धजः । महारवो दीप्तविशालशूलधृक्स पातु युष्मांश्च दिने दिने हरः

ధూళితో మసకబారిన దేహముతో, కపిల కేశములను జటాజూటముగా బంధించి, మహాగర్జనతో, దీప్త విశాల త్రిశూలాన్ని ధరించిన హరుడు—మీకు నిత్యనిత్యం రక్షకుడగుగాక.

Verse 34

शूली धनुष्मान्कवची किरीटी श्मशानभस्मोक्षितसर्वगात्रः । कपालमालाकुलकण्ठनालो महाहिसूत्रैरवबद्धमौलिः

త్రిశూలధారి, ధనుస్సుధారి, కవచధారి, కిరీటధారి—శ్మశాన భస్మముతో లేపితమైన సర్వగాత్రుడు; కపాలమాలతో నిండిన కంఠము, మహాసర్ప-సూత్రాలతో బంధించిన మౌళి.

Verse 35

स गोनसौघैः परिवेष्टिताङ्गो विषाग्निचन्द्रामरसिन्धुमौलिः । पिनाकखण्टूवाङ्गकरालपाणिः स कृत्तिवासा डमरुप्रणादः

ఆయన అంగములు సర్పసమూహములతో చుట్టబడ్డవి; శిరస్సుపై విషము, అగ్ని, చంద్రుడు, దేవనది గంగా విరాజిల్లెను. భయంకర హస్తములలో పినాకము, ఖట్వాంగము; ఆయన కృత్తివాసుడు, డమరునాదము మ్రోగెను.

Verse 36

स सप्तलोकान्तरनिःसृतात्मा महभुजावेष्टितसर्वगात्रः । नेत्रेण सूर्योदयसन्निभेन प्रवालकाङ्कूरनिभोदरेण

సప్తలోకాల మధ్యాంతరాలను చీల్చి ఆయన సత్త్వం ఉప్పొంగినట్లు కనబడెను; మహాబాహువులు ఆయన సర్వాంగమును ఆవరించియుండెను. ఉదయసూర్యసమాన నేత్రముతో, ప్రవాళాంకురసమాన ఉదరముతో ఆయన దర్శనమిచ్చెను.

Verse 37

सन्ध्याभ्ररक्तोत्पलपद्मरागसिन्दूरविद्युत्प्रकरारुणेन । ततेन लिङ्गेन च लोचनेन चिक्रीडमानः स युगान्तकाले

యుగాంతకాలమున ఆయన క్రీడించుచుండెను—సంధ్యామేఘరక్తిమ, రక్తోత్పల, పద్మరాగ, సిందూరము, విద్యుత్ప్రభల అరుణిమతో ఆయన దేహము నిండెను. ప్రకటిత లింగముతోను నేత్రముతోను ఆయన లీలను విస్తరించెను.

Verse 38

हिरण्मयेनैव समुत्सृजन् स दण्डेन यद्वद्भगवान् समेरुः । पादाग्रविक्षेपविशीर्णशैलः कुर्वञ्जगत्सोऽपि जगाम तत्र

సువర్ణమయ దండమును ఊపుచు, స్వయంగా భగవాన్ మేరువలె ఆయన ముందుకు సాగెను. పాదాగ్ర విక్షేపముతో శైలములు చీలి చూర్ణమయ్యెను; జగత్తును కంపింపజేస్తూ ఆయన అక్కడికీ చేరెను.

Verse 39

संहर्तुकामस्त्रिदिवं त्वशेषं प्रमुञ्चमानो विकृताट्टहासम् । जहार सर्वं त्रिदिवं महात्मा संक्षोभयन्वै जगदीश एकः

సమస్త త్రిదివమును సంహరించదలచి, వికట అట్టహాసమును విడుచుచు, ఆ మహాత్ముడు—ఏకైక జగదీశుడు—మొత్తం త్రిదివమును గ్రహించి కుదిపివేసెను.

Verse 40

तं देवमीशानमजं वरेण्यं दृष्ट्वा जगत्संहरणं महेशम् । सा कालरात्रिः सह मातृभिश्च गणाश्च सर्वे शिवमर्चयन्ति

ఆ దేవుడైన ఈశానుడు—అజుడు, వరేణ్యుడు, జగత్సంహారక మహేశ్వరుడు—అని దర్శించి, కాలరాత్రి మాతృగణాలతో కలిసి సమస్త గణాలు భక్తితో శివుని ఆరాధించారు।

Verse 41

नन्दी च भृङ्गी च गणादयश्च तं सर्वभूतं प्रणमन्ति देवम् । जागद्वरं सर्वजनस्य कारणं हरं स्मरारातिमहर्निशं ते

నంది, భృంగి మరియు ఇతర గణాలు, సమస్త భూతాలలో వ్యాపించిన ఆ దేవునికి నమస్కరిస్తారు—జగత్తులో శ్రేష్ఠుడు, సమస్త జనులకు కారణమైనవాడు, స్మరశత్రువైన హరుడు; నీవు ఆయనను దినరాత్రులు స్మరిస్తావు।