Previous Mantra

Mantra 43

Rishi: Adhvaryu tradition (yajuṣ)
Devata: Vanaspati; Svadhiti as addressed agent; cosmic regions as implicit referents
Chandas: Yajuṣ (prose)

द्यां मा ले॑खीर॒न्तरि॑क्षं॒ मा हि॑ᳪसीः पृथि॒व्या सम्भ॑व । अ॒यᳪ हि त्वा॒ स्वधि॑ति॒स्तेति॑जानः प्रणि॒नाय॑ मह॒ते सौ॑भगाय । अत॒स्त्वं दे॑व वनस्पते श॒तव॑ल्शो॒ वि रो॑ह स॒हस्र॑वल्शा॒ वि व॒यᳪ रु॑हेम

dyā́ṃ mā́ lekhīr antárikṣaṃ mā́ hiṃsīḥ pṛthivyā́ḥ sámbhava | ayáṃ hí tvā svádhitiḥ téti-jānaḥ prá nināya maháte sáubhagāya | atáḥ tvaṃ deva vanaspate śatá-valśo ví roha sahásra-valśā ví vayáṃ ruhema

ఆకాశాన్ని గీటవద్దు; అంతరిక్షాన్ని హింసించవద్దు; భూమి నుండే ఉద్భవించు. ఎందుకంటే ఈ స్వధితి (కొడవలి) నిన్ను తెలిసికొని, మహత్తర సౌభాగ్యార్థం నిన్ను ముందుకు తీసుకొచ్చింది. కనుక, ఓ దేవ వనస్పతే, వంద మొగ్గలు/కొమ్మలతో మళ్లీ మొలకెత్తు; వెయ్యి మొగ్గలు/కొమ్మలతో మళ్లీ మొలకెత్తు; మేమూ (సమృద్ధిలో) వృద్ధి చెందుదుము.

द्याम् । मा । ले॑खीः । अ॒न्तरि॑क्षम् । मा । हि॑ᳪसीः । पृथि॒व्याः । सम्भ॑व । अ॒यम् । हि । त्वा । स्वधि॑तिः । तेति॑-जानः । प्र-नि॒नाय॑ । मह॒ते । सौ॑-भागाय । अतः । त्वम् । देव । वनस्पते । श॒त-व॑ल्शः । वि । रो॑ह । स॒हस्र॑-व॑ल्शाः । वि । व॒यम् । रु॑हेम ।

द्याम्heaven (as object)
द्याम्:
कर्म
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध)
लेखीः(you) should cut/scratch
लेखीः:
TypeVerb
Rootलिख्
अन्तरिक्षम्mid-air, atmosphere
अन्तरिक्षम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध)
हिꣳसीः(you) should injure
हिꣳसीः:
TypeVerb
Rootहिंस्
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
सम्together, completely
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
भवbe, become
भव:
TypeVerb
Rootभू
अयम्this (one)
अयम्:
कर्ता
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्वधितिःaxe
स्वधितिः:
कर्ता
TypeNoun
Rootस्वधिति (प्रातिपदिक)
तेof you, your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
जानःknowing
जानः:
कर्ता
TypeVerb
Rootज्ञा
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग)
निनायhas led, led forth
निनाय:
TypeVerb
Rootनी
महतेfor great (purpose)
महते:
सम्प्रदान
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
सौभागायfor good fortune
सौभागाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसौभाग्य (प्रातिपदिक)
अतःtherefore, from this
अतः:
TypeIndeclinable
Rootअतः
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवO god
देव:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
वनस्पतेO lord of the forest (tree)
वनस्पते:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootवनस्पति (प्रातिपदिक)
शतवल्शःhaving a hundred shoots/branches
शतवल्शः:
कर्ता (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशत-वल्श (प्रातिपदिक; समास)
विapart, forth
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
रोहgrow, rise
रोह:
TypeVerb
Rootरुह्
सहस्रवल्शाःhaving a thousand shoots/branches
सहस्रवल्शाः:
कर्ता (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसहस्र-वल्श (प्रातिपदिक; समास)
विforth
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
वयम्we
वयम्:
कर्ता
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रुहेमmay (we) grow/ascend
रुहेम:
TypeVerb
Rootरुह्
V
Vanaspati (Lord of the Forest)
S
Svadhiti (the Axe, as empowered instrument)
D
Dyauḥ (Heaven/Sky)
A
Antarikṣa (Mid-air/Atmosphere)
P
Pṛthivī (Earth)