Mantra 20
Rishi: Ṛgvedic Viṣṇu-hymn tradition
Devata: Viṣṇu
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
प्र तद्विष्णु॑ स्तवते वी॒र्ये॒ण मृ॒गो न भी॒मः कु॑च॒रो गि॑रि॒ष्ठाः । यस्यो॒रुषु॑ त्रि॒षु वि॒क्रम॑णेष्वधिक्षि॒यन्ति॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑
Transliteration
prá tád viṣṇú stávate vīryèṇa mṛgó ná bhīmáḥ kucaró giriṣṭhā́ḥ | yásyorúṣu triṣú vikrámaṇeṣv adhikṣíyanti bhúvanāni víśvā
Translation
అందుచేత విష్ణువు తన వీర్యం (పరాక్రమం) వలన స్తుతింపబడతాడు—భయంకర మృగంలా సంచరించువాడు, పర్వతాలలో స్థితుడైయుండువాడు; ఎందుకంటే అతని మూడు విశాల విక్రమాలలో సమస్త భువనాలు నివసిస్తాయి.
Padapatha (Word Analysis)
प्र । तत् । विष्णुः॑ । स्त॒व॒ते । वी॒र्ये॑ण । मृ॒गः । न । भी॒मः । कु॒च॒रः । गि॒रि॒ष्ठाः । यस्य॑ । ऊ॒रुषु॑ । त्रि॒षु । वि॒क्रम॑णेषु । अ॒धि॒क्षि॒यन्ति॑ । भुव॑नानि । विश्वा॑
Word by Word
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र
तत्that (deed/act)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Kartā
TypeNoun (proper)
Rootविष्णु
स्तवतेis praised / receives praise
स्तवते:
—
TypeVerb
Root√स्तु
वीर्येणby (his) might, valor
वीर्येण:
Karaṇa
TypeNoun
Rootवीर्य
मृगःa wild beast, deer
मृगः:
Kartā (upamāna) / appositional
TypeNoun
Rootमृग
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
भीमःterrible, formidable
भीमः:
Kartā (qualifier)
TypeAdjective
Rootभीम
कुचरःmoving as he wills / roaming (freely)
कुचरः:
Kartā (qualifier)
TypeAdjective/Noun
Rootकुचर
गिरिष्ठाःmountain-dwelling / standing on the mountain
गिरिष्ठाः:
Kartā (qualifier)
TypeKṛdanta (adjectival) / Noun
Rootगिरि-स्था
यस्यwhose
यस्य:
Ṣaṣṭhī-sambandha
TypePronoun
Rootयद्
ऊरुषुin (his) wide strides / in the thighs (i.e., wide spaces)
ऊरुषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootऊरु
त्रिषुin three
त्रिषु:
Adhikaraṇa (qualifier)
TypeNumeral
Rootत्रि
विक्रमणेषुin the strides/steps
विक्रमणेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun (action)
Rootवि-क्रमण
अधिupon, over
अधि:
—
TypeIndeclinable
Rootअधि
क्षियन्तिdwell, abide
क्षियन्ति:
—
TypeVerb
Root√क्षि
भुवनानिworlds, beings/realms
भुवनानि:
Kartā
TypeNoun
Rootभुवन
विश्वाall
विश्वा:
Kartā (qualifier)
TypeAdjective
Rootविश्व
Entities Mentioned
V
Viṣṇu (Trivikrama)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes