Mantra 7
Rishi: Trita Āptya (or a Trita-associated seer in Ṛg tradition; anukramaṇī-variant)
Devata: Indra/Trita Āptya complex (mythic slayer of Vṛtra; devatā assignment varies)
Chandas: Gāyatrī/Anuṣṭubh uncertain from excerpt alone; requires full metrical count in the receiving tradition
Samhita Patha (Devanagari)
पि॒तुं नु स्तो॑षं म॒हो ध॒र्माणं॒ तवि॑षीम् । यस्य॑ त्रि॒तो व्योज॑सा वृ॒त्रं विप॑र्वम॒र्दय॑त्
Transliteration
pitúṃ·nu·stóṣaṃ·mahó·dhármāṇaṃ·táviṣīm | yásya·tritó·vy·ójāsā·vṛtráṃ·víparvam·árdayat
Translation
ఇప్పుడు నేను పితు (పోషణం), మహా ధర్మం (విధి/నియమం), మరియు తవిషీ (బలశక్తి)లను స్తుతిస్తున్నాను—ఆయన త్రిత, వ్యోజసా (విభజక పరాక్రమం)తో, సంధులు కలిగి చీల్చుటకు కఠినమైన వృత్రుని మర్దించాడు.
Padapatha (Word Analysis)
पितुम् । नु । स्तोषम् । महः । धर्माणम् । तविषीम् । यस्य । त्रितः । वि-ओजसा । वृत्रम् । वि-पर्वम् । अर्दयत् ।
Word by Word
पितुम्drink; draught (to be praised/obtained)
पितुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपितु (प्रातिपदिक; ‘पान’/‘पिब्’ से ‘पेय/पान’ अर्थ में) अथवा ‘पितृ’ (पिता) — संदर्भानुसार ‘पान/पेय’
नुnow; indeed
नु:
—
TypeIndeclinable
Rootनु
स्तोषम्praise; hymn of praise
स्तोषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootस्तोष (स्तु धातु से; ‘स्तव/स्तुति’ अर्थ)
महोgreat
महो:
विशेषण (धर्माणम्/स्तोषम् के साथ)
TypeAdjective
Rootमहत्
धर्माणम्law; ordinance; established order
धर्माणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
तविषीम्strength; might
तविषीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootतविषी (प्रातिपदिक)
यस्यwhose
यस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्रितःTrita (a deity/hero)
त्रितः:
कर्तृ
TypeNoun (Proper)
Rootत्रित (देव/ऋषि-नाम; प्रातिपदिक)
व्योजसाwith (his) mighty power
व्योजसा:
करण
TypeNoun
Rootवि + ओजस् (प्रातिपदिक) → व्योजस्
वृत्रम्Vṛtra (the obstructer)
वृत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक)
विपर्वम्having joints apart; dismembered (joint by joint)
विपर्वम्:
विशेषण (कर्म)
TypeAdjective
Rootवि + पर्वन् (प्रातिपदिक) → विपर्वन्
अर्दयत्he crushed; smote
अर्दयत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootअर्द् (धातु)
Entities Mentioned
I
IndraT
Trita ĀptyaV
Vṛtra (as adversary)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes