Mantra 5
Rishi: As per manas-hymn transmission (anukramaṇī-variant)
Devata: Manas; also Vāc/Trayī indirectly
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
यस्मि॒न्नृच॒: साम॒ यजू॑ᳪषि॒ यस्मि॒न् प्रति॑ष्ठिता रथना॒भावि॑वा॒राः । यस्मिँ॑श्चि॒त्तᳪ सर्व॒मोतं॑ प्र॒जानां॒ तन्मे॒ मन॑: शि॒वस॑ङ्कल्पमस्तु
Transliteration
yásmin·nṛ́caḥ·sā́ma·yájūṃṣi·yásmin·prátiṣṭhitā·rathanā́bhau·ivá·arā́ḥ | yásmiṃś·cíttaṃ·sárvam·ótam·prajā́nāṃ·tán·me·máṇaḥ·śivá-saṅkalpam·astu
Translation
ఏ మనస్సులో ఋక్, సామ, యజుః మంత్రాలు రథచక్ర నాభిలో అంచెలు (స్పోక్స్) వలె స్థాపితమై ఉన్నాయో; ఏదిలో ప్రజల సమస్త చిత్తం నేయబడిన వస్త్రమువలె ఓతప్రోతమై ఉన్నదో—ఆ నా మనస్సు శివ-సంకల్పముగా ఉండుగాక.
Padapatha (Word Analysis)
यस्मिन् । ऋचः । साम । यजूंषि । यस्मिन् । प्रतिष्ठिताः । रथनाभौ । इव । अराः । यस्मिन् । चित्तम् । सर्वम् । ओतम् । प्रजानाम् । तत् । मे । मनः । शिव-सङ्कल्पम् । अस्तु ।
Word by Word
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
अधिकारण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऋचःthe Ṛk-verses
ऋचः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootऋच् (प्रातिपदिक: ऋच्/ऋचा)
सामthe Sāman (chants)
साम:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक)
यजूंषिthe Yajus-formulas
यजूंषि:
कर्तृ
TypeNoun
Rootयजुस् (प्रातिपदिक)
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
अधिकारण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रतिष्ठिताःare established
प्रतिष्ठिताः:
कर्तृ
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootप्रति-√स्था (स्था धातु) → प्रतिष्ठित (कृदन्त-भूतकृदन्त)
रथनाभौthe two wheel-naves
रथनाभौ:
कर्तृ
TypeNoun
Rootरथनाभि (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
अराःspokes
अराः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअर (प्रातिपदिक)
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
अधिकारण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चित्तम्the mind (citta)
चित्तम्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootचित्त (प्रातिपदिक; √चित्/√चिन्त् से व्युत्पन्न)
सर्वम्all (everything)
सर्वम्:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
ओतम्is woven/inserted
ओतम्:
कर्तृ
TypeParticiple (verbal adjective)
Root√वे/√वा (वयति/वेति) → ओत (कृदन्त-भूतकृदन्त)
प्रजानाम्of creatures/people
प्रजानाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
कर्म (अभिप्रेत-वस्तु)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मेmy
मे:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मनःmind
मनः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
शिवसङ्कल्पम्of auspicious resolve
शिवसङ्कल्पम्:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective (compound)
Rootशिव (प्रातिपदिक) + सङ्कल्प (प्रातिपदिक) (समास: कर्मधारय/बहुव्रीहि-भावार्थे; ‘शिवः सङ्कल्पः यस्य’)
अस्तुmay it be
अस्तु:
—
TypeVerb
Root√अस् (भू-सत्तायाम्)
Entities Mentioned
M
ManasV
Vāc (indirect)T
Trayī Vidyā (Ṛk–Sāma–Yajus)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes