Mantra 3

Rishi: Traditionally associated with the manas-hymn lineage (often transmitted under Yājñavalkya’s Śukla tradition; specific ṛṣi ascription varies by anukramaṇī)

Devata: Manas (Mind), as inner light and ritual faculty

Chandas: Triṣṭubh (dominant cadence of the manas-sūkta verses; refrain-based)

Samhita Patha (Devanagari)

यत्प्र॒ज्ञान॑मु॒त चेतो॒ धृति॑श्च॒ यज्ज्योति॑र॒न्तर॒मृतं॑ प्र॒जासु॑ । यस्मा॒न्न ऋ॒ते किं च॒न कर्म॑ क्रि॒यते॒ तन्मे॒ मन॑: शि॒वस॑ङ्कल्पमस्तु

Transliteration

yát·prajñā́nam·utá·céto·dhṛ́tiś·ca·yáj·jyótiḥ·antár·amṛ́tam·prajā́su | yásmān·na·ṛté·kíṃ·cána·kárma·kriyáte·tán·me·máṇaḥ·śivá-saṅkalpam·astu

Translation

ఏది ప్రజ్ఞానం; అలాగే చేతస్ (చింతన/చైతన్యం) మరియు ధృతి (ధైర్యం/స్థైర్యం)యో; ప్రజల అంతరంలో ఉన్న జ్యోతి, అమృతం (అమర తత్త్వం) ఏదో; దాని లేక ఏ కర్మమూ కించిత్తు కూడా చేయబడదు—అదే నా మనస్సు శివ-సంకల్పముగా ఉండుగాక.

Padapatha (Word Analysis)

यत् । प्रज्ञानम् । उत । चेतः । धृतिः । च । यत् । ज्योतिः । अन्तरम् । अमृतम् । प्रजासु । यस्मात् । न । ऋते । किम् । चन । कर्म । क्रियते । तत् । मे । मनः । शिव-सङ्कल्पम् । अस्तु ।

Word by Word

यत्that which

प्रज्ञानम्cognition, intelligence

उतand also

चेतःmind, consciousness

धृतिःsteadfastness, resolve

चand

यत्that which

ज्योतिःlight

अन्तरम्inner, within

अमृतम्immortal, deathless

प्रजासुamong the creatures/offspring

यस्मात्from which

नnot

ऋतेwithout, except

किम्anything

चनeven (at all)

कर्मact, deed

क्रियतेis done, is performed

तत्that

मेmy / for me

मनःmind

शिवसङ्कल्पम्of auspicious intention; benevolent resolve

अस्तुmay it be

Entities Mentioned

Manas (Mind)

Amṛta (the Immortal within creatures)

Ritual Context

Viniyoga (Ritual Application)

Commentary Summary