Mantra 6

Rishi: Traditional: Yājñavalkya-lineage

Devata: Abstract powers (Nṛtta, Gīta, Dharma, Narīṣṭā, Narma, Hāsa, Ānanda, Pramada, Medhā, Dhairya)

Chandas: Catalogue-prose (yajus-style)

Samhita Patha (Devanagari)

नृ॒त्ताय॑ सू॒तं गी॒ताय॑ शैलू॒षं धर्मा॑य सभाच॒रं न॒रिष्ठा॑यै भीम॒लं न॒र्माय॑ रे॒भᳪ हसा॑य॒ कारि॑मान॒न्दाय॑ स्त्रीष॒खं प्र॒मदे॑ कुमारीपु॒त्रं मे॒धायै॑ रथका॒रं धै॑र्याय॒ तक्षा॑णम्

Transliteration

nṛttā́ya sūtáṃ gītā́ya śailūṣáṃ dhármāya sabhācaráṃ naríṣṭāyai bhīmaláṃ nármāya rebháṃ hásāya kārím ānandā́ya strī-sakháṃ pramáde kumārī-putráṃ médhāyai rathakārám dhaíryāya tákṣāṇam

Translation

నృత్తానికి సూతుని; గీతానికి శైలూషుని (నటుడు) ; ధర్మానికి సభాచరుని (సభలో సంచరించువాడు) ; నరిష్టాయై భీమలుని (భయంకర పురుషుడు) ; నర్మ (పరిహాసం) కు రేభుని (నిందకుడు/కఠినవక్త) ; హాస్యానికి కారిమాన్ను (నవ్వు కలిగించువాడు/యుక్తికర్త) ; ఆనందానికి స్త్రీసఖుని (స్త్రీల స్నేహితుడు) ; ప్రమద (మత్తుకామాచారం) కు కుమారీ పుత్రుని (అవివాహిత కన్య కుమారుడు) ; మేధకు రథకారుని (రథనిర్మాత) ; ధైర్యానికి తక్షణుని (తచ్చుడు/వడ్రంగి) అర్పించుదుము।

Padapatha (Word Analysis)

नृ॒त्ताय॑ । सू॒तम् । गी॒ताय॑ । शै॒लू॒षम् । धर्मा॑य । स॒भा॒च॒रम् । न॒रिष्ठा॑यै । भी॒म॒लम् । न॒र्माय॑ । रे॒भम् । हसा॑य । कारि॑म् । आ॒न॒न्दाय॑ । स्त्री॒-स॒खम् । प्र॒मदे॑ । कु॒मा॒री॒-पु॒त्रम् । मे॒धायै॑ । र॒थ॒-का॒रम् । धै॑र्याय । तक्षा॑णम् ।

Word by Word

• नृत्ताय: for dancing
• नृत्ताय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: नृत्त (प्रातिपदिक) < √नृत् (नृत्तौ) (धातु-आधार)

• सूतम्: a charioteer / bard (sūta)
• सूतम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)

• गीताय: for singing
• गीताय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: गीत (प्रातिपदिक) < √गै (गायने) (कृदन्त: क्त)

• शैलूषम्: an actor / mime
• शैलूषम्: Karma
• Type: Noun
• Root: शैलूष (प्रातिपदिक)

• धर्माय: for dharma / righteousness
• धर्माय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)

• सभाचरम्: one who moves in the assembly; court-attendant
• सभाचरम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सभाचर (प्रातिपदिक) = सभा + चर

• नरिष्ठायै: for manly excellence / best of men (as an abstract)
• नरिष्ठायै: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: नरिष्ठा (प्रातिपदिक)

• भीमलम्: a formidable one; (name/epithet) Bhīmala
• भीमलम्: Karma
• Type: Noun
• Root: भीमल (प्रातिपदिक)

• नर्माय: for jest / sport
• नर्माय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: नर्म (प्रातिपदिक)

• रेभम्: a praiser/singer; (name/epithet) Rebha
• रेभम्: Karma
• Type: Noun
• Root: रेभ (प्रातिपदिक)

• हसाय: for laughter
• हसाय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: हास (प्रातिपदिक) < √हस् (हासे)

• कारिमानन्दाय: for the joy of making/doing (productive delight)
• कारिमानन्दाय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: कारिमानन्द (प्रातिपदिक) = कारिमन् + आनन्द

• स्त्रीषखम्: a woman’s companion; gallant
• स्त्रीषखम्: Karma
• Type: Noun
• Root: स्त्रीषख (प्रातिपदिक) = स्त्री + सख

• प्रमदे: for delight / for a lovely woman (pramadā)
• प्रमदे: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: प्रमदा (प्रातिपदिक)

• कुमारीपुत्रम्: son of an unmarried girl
• कुमारीपुत्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: कुमारीपुत्र (प्रातिपदिक) = कुमारी + पुत्र

• मेधायै: for intelligence / wisdom
• मेधायै: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: मेधा (प्रातिपदिक)

• रथकारम्: a chariot-maker
• रथकारम्: Karma
• Type: Noun
• Root: रथकार (प्रातिपदिक) = रथ + कार

• धैर्याय: for steadfastness / courage
• धैर्याय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: धैर्य (प्रातिपदिक) < धीर (भाव)

• तक्षाणम्: a carpenter / wood-worker
• तक्षाणम्: Karma
• Type: Noun
• Root: तक्षन् (प्रातिपदिक) < √तक्ष् (तक्षणे)

Entities Mentioned

• Nṛtta (Dance)
• Gīta (Song)
• Dharma (Law/Order)
• Narīṣṭā
• Narma (Jest)
• Hāsa (Laughter)
• Ānanda (Delight)
• Pramada (Wantonness)
• Medhā (Intelligence)
• Dhairya (Firmness)