Mantra 6
Rishi: Not explicitly indicated in the provided excerpt; commonly treated as part of the Yājñavalkya/Vājasaneyin transmission rather than a separately named ṛṣi for each prose-like yajus formula.
Devata: Bandhu-oriented (Dyāvāpṛthivī / Heaven-and-Earth; and/or the Yajña as cosmic agent).
Chandas: Yajus (prose-formula with ṛgvedic diction); metrical classification uncertain from the isolated line.
Samhita Patha (Devanagari)
आ॒यं गौः पृ॒श्निर॑क्रमी॒दस॑दन् मा॒तरं॑ पु॒रः । पि॒तरं॑ च प्र॒यन्त्स्व॑ः ॥
Transliteration
ā́yaṃ gáuḥ pṛ́śnir akramīd ásadan mātáraṃ puráḥ | pitáraṃ ca prayán svàr ||
Translation
ఈ చిత్తరంగు గోవు ముందుకు అడుగుపెట్టింది; అది తన మాత ముందు కూర్చుంది. ఇంకా ముందుకు సాగి, తన పితరుని—స్వర్గలోకాన్ని—చేరింది.
Padapatha (Word Analysis)
आ॒यम् । गौः । पृ॒श्निः । अ॒क्र॒मी॒त् । अस॑दत् । मा॒तर॑म् । पु॒रः । पि॒तर॑म् । च । प्र॒यन् । स्व॑ः ।
Word by Word
अयम्this
अयम्:
विशेषणम् (गौः इत्यस्य)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गौःthe cow
गौः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
पृश्निःthe speckled one
पृश्निः:
कर्तृ-समनाधिकरणम् (गौः इत्यस्य विशेषण/उपाधि)
TypeNoun/Adjective
Rootपृश्नि (प्रातिपदिक)
अक्रमीत्stepped/advanced
अक्रमीत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु)
असदत्sat down/approached
असदत्:
क्रिया (अनुक्रमेण)
TypeVerb
Rootसद् (धातु)
मातरम्(her) mother
मातरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
पुरःin front
पुरः:
अधिकरणम् (देश/दिशा—‘in front’)
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (अव्ययीभाव/निपात-प्रातिपदिक)
पितरम्(her) father
पितरम्:
कर्म (गम्य/प्राप्तव्यः)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
प्रयन्going forth
प्रयन्:
कर्तृ-विशेषणम् (गौः/पृश्निः इत्यस्य)
TypeVerbal participle
Rootइ (धातु) + प्र (उपसर्ग)
स्वःto heaven
स्वः:
कर्म/अधिकरणम् (गन्तव्यः लोकः)
TypeNoun (indeclinable-like form)
Rootस्वर्/स्वस् (प्रातिपदिक; ‘heaven’)
Entities Mentioned
D
Dyāvā-Pṛthivī (Heaven-and-Earth)Y
Yajña (the Sacrifice as cosmic agent)S
Svarga (Heavenly world)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes