Mantra 7

Rishi: Unspecified in the provided excerpt (to be determined from the VS 3 anuvāka tradition).

Devata: Āditya/Sūrya (probable), or the ‘Mahīṣa’ as cosmic power identified with the luminary; final determination depends on the anuvāka heading.

Chandas: Uncertain from the isolated pāda; likely a Jagatī/Triṣṭubh-type cadence, but requires full metrical verification against the complete stanza context.

Samhita Patha (Devanagari)

अ॒न्तश्च॑रति रोच॒नास्य प्रा॒णादपा॑न॒ती । व्य॑ख्यन् महि॒षो दिव॑म्

Transliteration

antáś carati rocanā́syáḥ prāṇā́d apānatī́ | vy àkhyān mahiṣó dívam

Translation

ప్రకాశమయ ముఖమున్నవాడు అంతరంలో సంచరిస్తాడు; ప్రాణ-అపాన (ఉచ్ఛ్వాస-నిశ్శ్వాస)ాలతో. ఆ మహిషుడు (మహానుడు) దివ్యాన్ని (స్వర్గాన్ని) ప్రకటించాడు.

Padapatha (Word Analysis)

अन्तः । चरति । रोचनास्यः । प्राणात् । अपानती । वि-अख्यन् । महिषः । दिवम् ।

Word by Word

• अन्तः: within, inside
• अन्तः: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तर् (प्रातिपदिक)

• चरति: moves, wanders
• चरति: Kartā
• Type: Verb
• Root: चर्

• रोचनास्य: of/within the luminous realm (of it)
• रोचनास्य: Adhikaraṇa
• Type: Noun + Pronoun
• Root: रोचना (प्रातिपदिक) + अस्य (इदम्-सर्वनाम)

• प्राणात्: from the prāṇa (in-breath/life-breath)
• प्राणात्: Apādāna
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)

• अपानती: (she/it) as apāna, the out-breath
• अपानती: Kartā
• Type: Noun/Adjective
• Root: अपान (प्रातिपदिक) + ति (तद्धित/कृदन्त-प्रत्यय; स्त्री)

• व्यख्यन्: they proclaimed/spread forth
• व्यख्यन्: Kartā
• Type: Verb
• Root: व्याख्या/ख्यै (धातु; ‘प्रख्यापन/विस्तार-प्रकाशन’)

• महिषः: the mighty one; the bull (epithet)
• महिषः: Kartā
• Type: Noun
• Root: महिष (प्रातिपदिक)

• दिवम्: heaven, the sky
• दिवम्: Karma
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक: दिव)

Entities Mentioned

• Āditya (Sūrya)
• Prāṇa
• Apāna
• Mahīṣa (cosmic ‘Mighty One’)