Mantra 51
Rishi: Traditional: Ṛgvedic seer(s) of the underlying ṛc; in VS usage transmitted under the Adhvaryu’s corpus (often left unspecified in Śukla-YV ritual recitation).
Devata: Indra (with his two Haris).
Chandas: Tr̥ṣṭubh/Jagatī-type cadence in the underlying Ṛgvedic source; VS recensional use as a yajus-formula.
Samhita Patha (Devanagari)
अक्ष॒न्नमी॑मदन्त॒ ह्यव॑ प्रि॒या अ॑धूषत । अस्तो॑षत॒ स्वभा॑नवो॒ विप्रा॒ निवि॑ष्ठया म॒ती योजा॒ न्वि॒न्द्र ते॒ हरी॑
Transliteration
ákṣann amīmádanta hí áva priyā́ adhūṣata | ástoṣata svabhā́navo víprā níviṣṭhayā matī́ yója nv índra te hárī ||
Translation
వారు భుజించారు; వారు ఉల్లసించారు; అవును, ప్రియులు కదిలి కార్యోన్ముఖులయ్యారు. స్వప్రభావంతులైన విప్రులు స్థిరనిష్ఠమైన మతితో (నిన్ను) స్తుతించారు. ఇప్పుడు, ఓ ఇంద్రా, నీ రెండు హరి (తామ్రవర్ణ) అశ్వాలను యోజించు.
Padapatha (Word Analysis)
अक्षन् । अमीमदन्त । हि । अव । प्रियाः । अधूषत । अस्तोषत । स्व-भानवः । विप्राः । नि-विष्ठया । मती । योज । नु । इन्द्र । ते । हरी इति
Word by Word
अक्षन्they ate
अक्षन्:
Kartā
TypeVerb
Rootअश् (अश्नोति) / √अश्
अमीमदन्तthey rejoiced / became exhilarated
अमीमदन्त:
Kartā
TypeVerb
Rootमद् / √मद्
हिfor / indeed
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि
अवdown; forth (as preverb/intensifier)
अव:
—
TypeIndeclinable
Rootअव
प्रियाःthe dear ones
प्रियाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
अधूषतthey shook / bestirred themselves
अधूषत:
Kartā
TypeVerb
Rootधूष् / √धूष्
अस्तोषतthey praised
अस्तोषत:
Kartā
TypeVerb
Rootस्तु / √स्तु
स्वभानवःthe self-luminous ones
स्वभानवः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootस्वभानु (प्रातिपदिक)
विप्राःthe inspired seers / priests
विप्राः:
Kartā
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
निविष्ठयाby (their) settled station / firm seat
निविष्ठया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootनिविष्ठा (नि+√विश्, क्त/क्तिन्-आधारित प्रातिपदिक)
मतीby thought / with intention
मती:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
योजाyoke!
योजा:
—
TypeVerb
Rootयुज् / √युज्
नुnow / indeed
नु:
—
TypeIndeclinable
Rootनु
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
Sampradāna
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
Sampradāna
TypePronoun
Rootत्वद् (युष्मद्-शब्द)
हरीthe two bay steeds
हरी:
Karma
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
IndraH
Harī (Indra’s two tawny steeds)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes