Mantra 52
Rishi: Yājñika corpus; frequently associated with vanaspati/yūpa mantra tradition
Devata: Vanaspati (sacrificial wood/post as deity)
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like; used as yajus
Samhita Patha (Devanagari)
वन॑स्पते वी॒ड्व॒ङ्गो॒ हि भू॒या अ॒स्मत्स॑खा प्र॒तर॑णः सु॒वीर॑: । गोभि॒: सन्न॑द्धो असि वी॒डय॑स्वास्था॒ता ते॑ जयतु॒ जेत्वा॑नि
Transliteration
vánaspate vīḍváṅgo hí bhūyā asmátsakhā prátaraṇaḥ suvī́raḥ | góbhíḥ sannaddho asi vīḍáyasvāsthātā́ te jayatu jétvāni
Translation
హే వనస్పతే, నీవు నిశ్చయంగా దృఢాంగుడవై ఉండుము; మా సఖా, ముందుగా దాటివెళ్లి జయించువాడు, సువీరుడు (వీరసంపద కలవాడు) కావుము. గోభిః (గోవులు) చేత సన్నద్ధుడై నీ బలాన్ని ప్రదర్శించుము; నిన్ను అధిరోహించువాడు జయించుగాక, జేత్వాని (విజయ-లాభాలు) పొందుగాక.
Padapatha (Word Analysis)
वनस्पते । वीड्वङ्गः । हि । भूयाः । अस्मत्-सखा । प्र-तरणः । सु-वीरः । गोभिः । सन्नद्धः । असि । वीडयस्व । आस्थाता । ते । जयतु । जेत्वानि
Word by Word
वनस्पतेO Lord of the forest (O tree)
वनस्पते:
सम्बोधन (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeNoun
Rootवनस्पति (प्रातिपदिक)
वीड्वङ्गःstrong-limbed, firm-bodied
वीड्वङ्गः:
कर्तृ (भूयाः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootवीड्वङ्ग (प्रातिपदिक)
हिindeed, for
हि:
सम्बन्ध/हेतु-प्रदर्शक
TypeIndeclinable
Rootहि
भूयाःmay you be
भूयाः:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
अस्मत्सखाour friend
अस्मत्सखा:
कर्तृ/विशेषण (वनस्पतेः)
TypeNoun/Adjective
Rootअस्मत्-सखि (प्रातिपदिक; समासः)
प्रतरनःone who helps to cross; deliverer
प्रतरनः:
कर्तृ/विशेषण (वनस्पतेः)
TypeAdjective
Rootप्र-तॄ (धातु) → प्रतर (कृदन्त-प्रातिपदिक) / प्रतरन (प्रातिपदिक)
सुवीरःhaving good heroes/strong men; very valiant
सुवीरः:
कर्तृ/विशेषण (वनस्पतेः)
TypeAdjective
Rootसु-वीर (प्रातिपदिक; समासः)
गोभिःwith cows; by means of cattle
गोभिः:
करण
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
सन्नद्धःgirded, equipped, bound on
सन्नद्धः:
कर्तृ-विशेषण (असि इत्यस्य)
TypeAdjective/Participle
Rootसम्-नह् (धातु) → सन्नद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
वीडयस्वbe strong; exert yourself
वीडयस्व:
क्रिया
TypeVerb
Rootवीड्/वीळ् (धातु; ‘to be strong/firm, to press/urge’—वैदिक)
आस्थाताthe supporter/one who stands by (protector)
आस्थाता:
कर्तृ (जयतु इत्यस्य)
TypeNoun/Agent
Rootआ-स्था (धातु) → आस्थातृ (कृदन्त-प्रातिपदिक; तृच्) / आस्थाता (वैदिक रूप)
तेof you; your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
जयतुmay (he) conquer; let (him) win
जयतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootजि (धातु)
जेत्वानिhaving conquered; after winning
जेत्वानि:
क्रियाविशेषण (जयतु इत्यस्य)
TypeKṛdanta/Indeclinable-like (Vedic)
Rootजि (धातु) → जेत्व (कृदन्त; तुमुन्/क्त्वा-प्रत्ययान्त-भाव) + नि (निपात/उपसर्ग-सदृश)
Entities Mentioned
V
Vanaspati (Yūpa as deified ‘Lord of the Forest’)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes