Mantra 5
Rishi: Liturgical attribution within the Vājasaneyin corpus (ritual series; not always fixed to a single named ṛṣi in applied contexts)
Devata: Dvāraḥ (Divine Doors, personified as devīḥ)
Chandas: Triṣṭubh (liturgical triṣṭubh-style)
Samhita Patha (Devanagari)
ए॒ता उ॑ वः सु॒भगा॑ वि॒श्वरू॑पा॒ वि पक्षो॑भि॒: श्रय॑माणा॒ उदातै॑: । ऋ॒ष्वाः स॒तीः क॒वष॒: शुम्भ॑माना॒ द्वारो॑ दे॒वीः सु॑प्राय॒णा भ॑वन्तु
Transliteration
etā u vaḥ subhagā viśvarūpā vi pakṣobhiḥ śrayamāṇā udātaiḥ | ṛṣvāḥ satīḥ kavaṣaḥ śumbhamānā dvāro devīḥ suprāyaṇā bhavantu ||
Translation
ఇవి మీకొరకు శుభకరమైనవి, విశ్వరూపమైనవి, ఎత్తిన రెక్కలతో ముందుకు వాలినవి. ఉన్నతమైనవి, కాంతిమంతమైనవి, సుసజ్జితమైనవి—ఆ దేవీ ద్వారాలు సుప్రాయణగా (సులభ ప్రవేశం, శుభ గమనం కలిగినవిగా) కావుగాక।
Padapatha (Word Analysis)
ए॒ताः । उ॒ । वः॒ । सु॒भगा॑ः । वि॒श्वरू॑पाः । वि । पक्षो॑भिः । श्रय॑माणाः । उदातै॑ः । ऋ॒ष्वाः । स॒तीः । क॒वषः । शुम्भ॑मानाः । द्वारः । दे॒वीः । सु॒प्रा॒य॒णाः । भ॒व॒न्तु ।
Word by Word
एताःthese
एताः:
कर्तृ
TypePronoun/Adjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उindeed/now
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
वःof you/your
वः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
सुभगाःfortunate, auspicious
सुभगाः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootसु-भग (प्रातिपदिक)
विश्व-रूपाःof all forms, manifold
विश्व-रूपाः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootविश्वरूप (प्रातिपदिक; विश्व + रूप)
विapart, widely
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
पक्षोभिःwith wings/sides
पक्षोभिः:
करण
TypeNoun
Rootपक्ष (प्रातिपदिक)
श्रयमाणाःresting/leaning (upon), taking refuge
श्रयमाणाः:
कर्तृ
TypeParticiple
Rootश्रि (धातु) → श्रयमाण (वर्तमान-कृदन्त, आत्मनेपद)
उदातैःwith the lofty/exalted (ones/tones)
उदातैः:
करण
TypeAdjective (used substantively)
Rootउदात (प्रातिपदिक)
ऋष्वाःgreat, lofty
ऋष्वाः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootऋष्व (प्रातिपदिक)
सतीःbeing, true/existent
सतीः:
कर्तृ
TypeParticiple (adjectival noun)
Rootअस् (धातु) → सत् (कृदन्त) / सती (स्त्री)
कवषःKavaṣa (name/epithet)
कवषः:
कर्तृ
TypeNoun (proper/epithet)
Rootकवष (प्रातिपदिक; नाम)
शुम्भमानाःadorning themselves, shining
शुम्भमानाः:
कर्तृ
TypeParticiple
Rootशुभ्/शुम्भ् (धातु) → शुम्भमान (वर्तमान-कृदन्त, आत्मनेपद)
द्वारःdoors, gateways
द्वारः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
देवीःgoddesses/divine (ones)
देवीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
सु-प्रायणाof good approach/leading well (easy to enter)
सु-प्रायणा:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootसुप्रायणा (प्रातिपदिक; सु + प्रायणा)
भवन्तुlet them be/become
भवन्तु:
—
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Entities Mentioned
D
Dvāraḥ (Divine Doors, devīḥ)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes