Mantra 21
Rishi: Ritual hymn-complex (variable)
Devata: Divyāḥ aśvāḥ (the divine steeds; by extension the consecrated horse as their representative)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
ई॒र्मान्ता॑सः॒ सिलि॑कमध्यमासः॒ सᳪ शूर॑णासो दि॒व्यासो॒ अत्या॑ः । ह॒सा इ॑व श्रेणि॒शो य॑तन्ते॒ यदाक्षि॑षुर्दि॒व्यमज्म॒मश्वा॑ः
Transliteration
īrmā́ntāsaḥ sílikamadhyamāsaḥ sáṃ śū́raṇāso divyā́so átyāḥ | hāsā́ iva śreṇiśó yatante yád ākṣiṣur divyám ajmáṃ áśvāḥ
Translation
ఉద్వేగశీలులు, మధ్యభాగంలో దృఢులు, ముక్కులో బలవంతులు—వారు దివ్య రేసర్లు (అత్య). హంసలవలె శ్రేణిశః క్రమంగా వారు తన్నుకొని పరిగెడతారు; అశ్వాలు దివ్య మార్గం (అజ్మ) చేరినప్పుడు.
Padapatha (Word Analysis)
ईर्मान्तासः । सिलिक-मध्यमासः । सम् । शूरणासः । दिव्यासः । अत्याः । हासाः । इव । श्रेणि-शः । यतन्ते । यदा । अक्षिषुः । दिव्यम् । अज्मम् । अश्वाः ।
Word by Word
ईर्मान्तासःthe impellers/urging ones (a troop)
ईर्मान्तासः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootईर्मान्त (प्रातिपदिक; ईर्मन्/ईर्मा-सम्बद्ध)
सिलिक-मध्यमासःhaving ‘silika’ as the middle/waist (mid-part)
सिलिक-मध्यमासः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootसिलिक-मध्य (समास-प्रातिपदिक)
सम्together, completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम्
शूरणासःheroic, valiant
शूरणासः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootशूरण (प्रातिपदिक)
दिव्यासःheavenly, divine
दिव्यासः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
अत्याःswift steeds
अत्याः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअत्य (प्रातिपदिक; ‘अत्य’ = swift horse/steed)
हसाःgeese/swans
हसाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहस (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
श्रेणिशःin rows, rank by rank
श्रेणिशः:
अधिकारण (रीत्या/क्रमेण)
TypeIndeclinable
Rootश्रेणि (प्रातिपदिक) + शस् (अव्ययीभाव/विभक्त्यर्थ-प्रत्यय)
यतन्तेthey strive/press on
यतन्ते:
—
TypeVerb
Rootयत् (धातु)
यत्when/that (introducing a clause)
यत्:
—
TypeIndeclinable
Rootयद्
आक्षिषुःthey reached/attained
आक्षिषुः:
—
TypeVerb
Rootअक्ष् (धातु; ‘to reach/attain’)
दिव्यम्heavenly, divine
दिव्यम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
अज्मम्the course/track (path)
अज्मम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअज्मन् (प्रातिपदिक; ‘course/track/way’)
अश्वाःhorses
अश्वाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
D
Divyāḥ Aśvāḥ (Divine Steeds)A
Aśva (consecrated horse)D
Dyauḥ/Divya (Heaven as goal)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes