Mantra 17
Rishi: Yājñavalkya (general VS attribution).
Devata: Indra; auxiliary: the divine Hotṛ-pair.
Chandas: Yajus.
Samhita Patha (Devanagari)
दे॒वा दैव्या॒ होता॑रा दे॒वमिन्द्र॑मवर्धताम् । ह॒ताघ॑शᳪसा॒वाभा॑र्ष्टां॒ वसु॒ वार्या॑णि॒ यज॑मानाय शिक्षि॒तौ व॑सु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य वीतां॒ यज॑
Transliteration
dēvā́ daivyā́ hótārā dēvám índram avardhatām | hatā́ghaśaṃsāv ābhā́rṣṭāṃ vásu vā́ryāṇi yájāmānāya śikṣitáu vasuváne vasudhḗyasya vītāṃ́ yája
Translation
దేవులు—దైవ్య హోతారులు ఇద్దరు—దేవ ఇంద్రుని వృద్ధి చేయుగాక. దుష్టవాక్యాన్ని సంహరించే ఇద్దరా, వసు-వనే (ధనలాభంలో) సుశిక్షిత యజమానునికి వరణీయ (శ్రేష్ఠ) వసువులు, ధనసంపదలను ఇక్కడికి తెండీ; వసు-ధేయ (నిధి/ధనస్థాపన) కొరకు మీరు ఇద్దరూ ఇక్కడికి రండీ—యజ (యజ్ఞం చేయి).
Padapatha (Word Analysis)
दे॒वाः । दैव्या॒ । होता॑रा । दे॒वम् । इन्द्र॑म् । अ॒व॒र्ध॒ता॒म् । ह॒त-अघ॑-शंसौ । आ-भा॑र्ष्टाम् । वसु॑ । वार्या॑णि । यज॑मानाय । शि॒क्षि॒तौ । व॒सु॒वने॑ । वसु॒धेय॑स्य । वी॒ता॒म् । यज॑
Word by Word
दे॒वाःthe gods
दे॒वाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
दैव्याःdivine
दैव्याः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootदैव्य (देव-सम्बद्ध, प्रातिपदिक)
होतारःHotṛ-priests / invokers
होतारः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
दे॒वम्the god
दे॒वम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अवर्धताम्let the two increase / strengthen
अवर्धताम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
हतslain / destroyed
हत:
(विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootहन् (धातु) → हत (कृदन्त/भूतकृदन्त)
अघशंसौthe two evil-speakers / maligners
अघशंसौ:
कर्म
TypeNoun
Rootअघ-शंस (प्रातिपदिक; तत्पुरुष-समासः)
आtowards, forth
आ:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
अभर्ष्टाम्let the two smite
अभर्ष्टाम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootभृश्/भर्ष् (धातु; ‘to strike, smite’)
वसुgood, wealth
वसु:
कर्म
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
वार्याणिchoice boons / desirable things
वार्याणि:
कर्म
TypeNoun
Rootवार्य (प्रातिपदिक)
यजमानायfor the sacrificer
यजमानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootयजमान (प्रातिपदिक)
शिक्षितौtrained, skilled
शिक्षितौ:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootशिक्ष् (धातु) → शिक्षित (कृदन्त)
वसुवनेin the winning of wealth / in the wealth-grove
वसुवने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवसु-वन (प्रातिपदिक; सप्तमी-तत्पुरुष/कर्मधारयः)
वसुधेयस्यof the wealth-bestowal / treasure
वसुधेयस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवसु-धेय (प्रातिपदिक)
वीताम्let the two come / attain
वीताम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + इ (धातु) → वीत (कृदन्त; ‘obtained/come’)
यजsacrifice! worship!
यज:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
Entities Mentioned
I
IndraD
Divine Hotṛ-pair (दैव्या होतारा)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes